Dòng Kitô Vua – Giáo phận Vĩnh Long

Từ truyền thống Thầy Giảng đến một Hội dòng Việt Nam

Nguồn gốc của Dòng Kitô Vua gắn với truyền thống Thầy Giảng đã xuất hiện trong công cuộc truyền giáo tại Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước.

Khi số tín hữu ngày càng đông nhưng số linh mục còn ít, các nhà truyền giáo cần những người Việt có khả năng đồng hành với cộng đoàn, dạy giáo lý, hướng dẫn kinh nguyện và hỗ trợ việc truyền giáo. Những Thầy Giảng vì thế trở thành một lực lượng quan trọng trong đời sống Công giáo Việt Nam.

Tại vùng Cái Nhum, năm 1870, hai linh mục thuộc Hội Thừa sai Paris là cha Gernot Quí và cha Ritter Giáo đã tổ chức các Thầy Giảng thành một cộng đoàn có đời sống quy củ. Đây được xem là dấu mốc hình thành Dòng Kitô Vua ngày nay.

Căn tính ấy tạo nên một nét riêng của Hội dòng. Thay vì được du nhập nguyên vẹn từ một dòng tu có nguồn gốc châu Âu, Dòng Kitô Vua lớn lên từ chính nhu cầu truyền giáo và đời sống của Giáo hội tại Việt Nam.

Cái Nhum – vùng đất gắn với Nhà Mẹ

Lịch sử của Dòng Kitô Vua gắn chặt với Cái Nhum, một vùng đất Công giáo lâu đời của khu vực Chợ Lách.

Nhà Mẹ ngày nay nằm trong một khuôn viên rộng, nơi tập trung đời sống và những hoạt động chính của Hội dòng. Trong khuôn viên vẫn còn những công trình mang dấu ấn của nhiều giai đoạn lịch sử.

Đáng chú ý là dãy Nhà Khấn được xây dựng từ năm 1907, sau khi Nhà dòng chuyển từ An Đức – Mỹ Tho về đây. Công trình có kết cấu ba tầng, tường gạch dày, mái ngói và hệ thống sàn, cầu thang bằng gỗ, phản ánh một lớp kiến trúc tu viện hình thành từ đầu thế kỷ XX.

Nằm giữa khuôn viên là Nhà nguyện của Dòng, được xây dựng năm 1953 theo kiến trúc mang ảnh hưởng Pháp. Nhà nguyện dài khoảng 24 m, rộng 12 m, với tháp chuông cao khoảng 18 m.

Những công trình ấy khiến Nhà Mẹ Cái Nhum không chỉ là nơi sinh hoạt của một Hội dòng, mà còn lưu giữ những lớp ký ức về đời sống Công giáo trên vùng đất này qua hơn một thế kỷ.

Từ Hội Dòng Thầy Giảng đến tên gọi Kitô Vua

Quá trình phát triển của Hội dòng cũng trải qua nhiều lần kiện toàn về tổ chức.

Ngày 24 tháng 1 năm 1924, tổ chức Thầy Giảng Cái Nhum được Thánh bộ Truyền giáo chính thức công nhận với danh hiệu Hội Dòng Sư Huynh Giáo Lý Công Giáo.

Một dấu mốc khác xuất hiện vào đầu thập niên 1950. Do nhu cầu mục vụ và cử hành các Bí tích trong Hội dòng, Tòa Thánh cho phép Hội dòng có thành viên lãnh nhận chức linh mục. Năm 1953, thầy Bề trên Michel Nguyễn Văn Lực được Đức cha Phêrô Ngô Đình Thục truyền chức linh mục.

Sau đó, cha Michel Nguyễn Văn Lực triệu tập Đại hội toàn Dòng, tu chính Hiến pháp và lấy tước hiệu Chúa Kitô Vua làm danh hiệu mới. Từ đây, Hội dòng được gọi là Dòng Sư Huynh Giáo Lý Kitô Vua, thường gọi ngắn gọn là Dòng Kitô Vua.

Bổn mạng của Hội dòng là lễ Chúa Kitô Vua Vũ Trụ.

Những người Thầy đi đến các vùng truyền giáo

Điểm đặc biệt trong lịch sử Dòng Kitô Vua nằm ở sứ vụ của các tu sĩ.

Đặc sủng của Hội dòng được xác định là trợ giúp hàng giáo sĩ trong việc truyền giáo, trong đó dạy giáo lý giữ một vị trí quan trọng. Vì vậy, các tu sĩ Dòng Kitô Vua từng được biết đến với hình ảnh những Thầy Giáo lý Cái Nhum.

Các Thầy được sai đến những họ đạo còn thiếu nhân sự, những vùng xa xôi hoặc những nơi chưa hình thành cộng đoàn Công giáo ổn định. Công việc có thể bắt đầu từ dạy chữ cho trẻ em nghèo, dạy giáo lý, tập hát cho ca đoàn, giúp sinh hoạt giáo xứ rồi từng bước đồng hành với người dân địa phương.

Từ những hoạt động âm thầm ấy, các tu sĩ của Dòng đã góp phần vào quá trình hình thành nhiều họ đạo tại nhiều vùng khác nhau.

Một trong những nhân vật được Hội dòng nhắc đến là Thầy Dominique Nguyễn Văn Vinh, người được ghi nhận đã góp phần thành lập 17 họ đạo mới. Tại Đa Lộc thuộc Giáo phận Đà Lạt, dấu chân của Thầy Anrê Nguyễn Văn Mừng cũng còn được ghi lại trong lịch sử hình thành cộng đoàn nơi đây.

Từ Cái Nhum, các Thầy đã đi đến nhiều vùng thuộc Nam Bộ và cao nguyên, để lại dấu ấn trong những cộng đoàn Công giáo mà ngày nay đôi khi ít người còn biết đến vai trò của những Thầy Giảng thuở ban đầu.

Một giai đoạn phát triển mạnh

Trong những thập niên 1950 và 1960, Dòng Kitô Vua bước vào giai đoạn phát triển đáng kể về nhân sự và cơ sở.

Nhà Mẹ tại Cái Nhum được mở rộng. Hội dòng đồng thời xây dựng thêm trường học và các cộng đoàn tại nhiều địa phương. Cơ sở Thánh Tâm tại Sài Gòn được hình thành từ năm 1951 và về sau trở thành một trong những cơ sở quan trọng của Dòng.

Tại Vĩnh Long, Hội dòng cũng hình thành cơ sở Fatima. Những cơ sở này vừa đáp ứng nhu cầu đào tạo tu sĩ, vừa mở rộng hoạt động giáo dục và truyền giáo.

Có thời điểm Nhà Mẹ Cái Nhum quy tụ một cộng đoàn rất đông, khiến khuôn viên phải liên tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, đào tạo và đời sống tu trì.

Nhà Mẹ và đời sống cộng đoàn hôm nay

Những biến động sau năm 1975 khiến hoạt động của Dòng cũng trải qua nhiều thay đổi. Một số cơ sở giáo dục không còn tiếp tục hoạt động như trước, nhân sự phân tán và điều kiện sinh hoạt của Hội dòng có những giai đoạn khó khăn.

Tuy nhiên, Nhà Mẹ Cái Nhum vẫn được duy trì và tiếp tục là trung tâm của Dòng Kitô Vua.

Một điều khá đặc biệt là Nhà nguyện trong khuôn viên Nhà Mẹ, vốn trước năm 1975 chủ yếu dành cho đời sống phụng vụ của các tu sĩ, về sau cũng trở thành nơi giáo dân khu vực xung quanh đến tham dự Thánh lễ. Vì vậy, trong đời sống địa phương, Nhà Mẹ không hoàn toàn tách biệt khỏi cộng đồng dân cư mà có sự gắn bó với đời sống đức tin của bà con quanh vùng.

Ngày nay, Dòng Kitô Vua vẫn tiếp tục đặc sủng truyền thống của mình: dạy giáo lý, giúp các họ đạo và hỗ trợ công cuộc truyền giáo. Dù bối cảnh xã hội và cách thức hoạt động đã thay đổi nhiều so với những Thầy Giảng Cái Nhum của thế kỷ XIX, tinh thần phục vụ những nơi cần đến mình vẫn là một phần căn tính của Hội dòng.

Một dấu ấn Công giáo trên vùng đất Cái Nhum

Từ năm 1870 đến nay, hành trình của Dòng Kitô Vua đã kéo dài hơn 150 năm.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tuổi đời của một Hội dòng, mà còn ở nguồn gốc rất gần với lịch sử truyền giáo tại Việt Nam. Từ nhu cầu cần những người Việt giúp các nhà truyền giáo, hình ảnh người Thầy Giảng dần phát triển thành một đời sống tu trì có tổ chức và được Giáo hội công nhận.

Cái Nhum vì thế không đơn thuần là nơi đặt Nhà Mẹ.

Những dãy nhà cổ, Nhà Khấn từ đầu thế kỷ XX, Nhà nguyện giữa khuôn viên và nhiều thế hệ tu sĩ từng sống nơi đây tạo thành một phần ký ức Công giáo của vùng đất Chợ Lách.

Từ nơi này, nhiều người Thầy đã lên đường. Có người đến những họ đạo nghèo, có người dạy trẻ em, có người dạy giáo lý cho người dự tòng, có người góp phần khai mở những cộng đoàn mới. Chính những hành trình âm thầm ấy đã làm nên một nét riêng của Dòng Kitô Vua – một Hội dòng sinh ra trên đất Việt và lớn lên cùng công cuộc truyền giáo của Giáo hội Việt Nam.

Thông tin Dòng Kitô Vua

Tên: Dòng Kitô Vua
Tên gọi đầy đủ: Dòng Sư Huynh Giáo Lý Kitô Vua
Thuộc: Giáo phận Vĩnh Long
Loại hình: Hội dòng nam thuộc quyền Giáo phận
Nhà Mẹ: Cái Nhum, vùng Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long
Địa giới trước đây: Chợ Lách, tỉnh Bến Tre
Năm thành lập: 1870
Đấng sáng lập: Cha Gernot Quí và cha Ritter Giáo, Hội Thừa sai Paris
Bổn mạng: Chúa Kitô Vua Vũ Trụ
Đặc sủng: Trợ giúp hàng giáo sĩ trong việc truyền giáo
Sứ vụ đặc trưng: Dạy giáo lý, giúp các họ đạo và hoạt động truyền giáo
Linh đạo: Sống như muối, như men