Núi Cúi – Hành trình hơn một thập kỷ hình thành Trung tâm Hành hương Đức Mẹ bên hồ Trị An

Từ một ngọn núi bên hồ Trị An

Núi Cúi nằm trong khu vực Gia Tân, huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, gần hồ Trị An và vùng dân cư có truyền thống sinh hoạt Công giáo lâu đời.

Trước khi trở thành trung tâm hành hương, Núi Cúi là khu đồi có địa hình dốc, đường đi khó khăn, chưa được nhiều người bên ngoài địa phương biết đến. Theo những tư liệu được ghi lại trong hồi ký của Đức cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh, việc tìm kiếm một địa điểm thích hợp để xây dựng trung tâm hành hương đã trải qua nhiều trở ngại.

Ban đầu, Giáo phận Xuân Lộc từng xem xét khu vực gần núi Chứa Chan. Tuy nhiên, phương án này không thể triển khai do những hạn chế liên quan đến vị trí đất. Trong chuyến thăm mục vụ đầu năm 2014 tại Giáo xứ Dốc Mơ, Đức cha Đaminh được giới thiệu khu vực Núi Cúi.

Vị trí đồi cao, không gian rộng và cảnh quan hướng ra hồ Trị An đã mở ra một hướng đi mới cho dự án.

Tâm nguyện xây dựng một trung tâm hành hương của Giáo phận Xuân Lộc

Giáo phận Xuân Lộc được thành lập ngày 14/10/1965, là một trong những giáo phận có đông tín hữu Công giáo tại Việt Nam.

Sau khi Giáo phận Bà Rịa được thành lập năm 2005, một số địa điểm hành hương trước đây thuộc Giáo phận Xuân Lộc được chuyển sang giáo phận mới. Từ thực tế đó, Đức cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh ấp ủ tâm nguyện xây dựng một trung tâm hành hương kính Đức Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội, nơi các tín hữu có thể quy tụ trong những dịp lễ lớn, cầu nguyện và tham gia sinh hoạt chung.

Ngày 31/03/2014, chính quyền tỉnh Đồng Nai chấp thuận việc thành lập trung tâm theo các thủ tục liên quan. Sau đó, công tác chuẩn bị mặt bằng, quy hoạch và xây dựng từng bước được triển khai.

Dự án mang ý nghĩa đặc biệt khi được khởi sự trong thời gian Giáo phận Xuân Lộc chuẩn bị kỷ niệm 50 năm thành lập, từ năm 1965 đến năm 2015.

Năm 2015 – Đặt những viên đá đầu tiên

Ngày 18/09/2015 trở thành một dấu mốc quan trọng khi Giáo phận Xuân Lộc tổ chức Thánh lễ đặt viên đá đầu tiên xây dựng Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi.

Buổi lễ quy tụ đông đảo giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân. Sự kiện không chỉ đánh dấu bước khởi đầu chính thức của công trình mà còn thể hiện mong muốn chung của cộng đồng Công giáo trong việc xây dựng một địa điểm hành hương lâu dài.

Ngày 31/10/2015, trong dịp kết thúc Năm Thánh Kim Khánh Giáo phận Xuân Lộc, một nghi thức quan trọng tiếp tục được tổ chức tại Núi Cúi, ghi dấu sự hiện diện của trung tâm trong đời sống giáo phận.

Những năm tiếp theo, việc xây dựng được tiến hành qua nhiều giai đoạn. Ngày 15/08/2018, Giáo phận tiếp tục tổ chức Thánh lễ khởi công xây dựng trung tâm, đánh dấu một bước triển khai mới của dự án.

Từ một khu đồi còn nhiều khó khăn về giao thông và hạ tầng, các tuyến đường nội bộ, công trình phụng vụ và những hạng mục kiến trúc dần hình thành.

Tượng Đức Mẹ cao 50 m – Biểu tượng của Núi Cúi

Một trong những công trình nổi bật nhất tại Núi Cúi là tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, được đặt trên vị trí cao nhìn ra hồ Trị An.

Tượng đài có tổng chiều cao 50 m, gồm phần tượng Đức Mẹ cao 33 m và phần bệ cao 17 m. Những con số này được lựa chọn với ý nghĩa biểu tượng trong đời sống Công giáo: 33 năm gợi nhắc cuộc đời Chúa Giêsu, còn tổng chiều cao 50 m gắn với dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Giáo phận Xuân Lộc.

Tượng Đức Mẹ được thể hiện với đôi tay mở rộng, tạo cảm giác gần gũi và đón nhận. Công trình sử dụng những giải pháp thiết kế, thi công và tạo hình hiện đại để đáp ứng yêu cầu về kết cấu, độ bền và hình dáng của một tượng đài có kích thước lớn.

Từ xa, tượng Đức Mẹ trở thành điểm nhận diện của toàn bộ khu vực. Nhìn từ trên cao, công trình hiện lên giữa những sườn đồi, tuyến đường và mặt nước hồ Trị An, tạo nên một cảnh quan đặc trưng của vùng đất.

Hơn một thập kỷ xây dựng và những đóng góp thầm lặng

Quá trình hình thành Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi không chỉ gắn với các công trình kiến trúc mà còn với những con người đã tham gia xây dựng.

Từ các giám mục, linh mục, tu sĩ, giáo dân đến đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư và công nhân, nhiều cá nhân và tổ chức đã đóng góp theo những cách khác nhau.

Có người tham gia hoạch định và thiết kế, có người trực tiếp thi công, có người đóng góp kinh phí, vật tư hoặc công sức. Các công việc ấy được thực hiện trong nhiều năm, qua những giai đoạn có điều kiện kinh tế và xã hội khác nhau.

Đến đầu năm 2022, khi nhiều hạng mục chính đã thành hình, trung tâm bắt đầu đón lượng lớn khách hành hương đến tham quan, cầu nguyện và kính viếng Đức Mẹ. Dù một số công trình vẫn tiếp tục được hoàn thiện, Núi Cúi đã dần trở thành địa điểm quen thuộc của các cộng đoàn Công giáo.

Hành trình xây dựng còn được Đức cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh ghi lại trong tập hồi ký Đường đến Núi Cúi – Hành trình của Đức Tin, xuất bản năm 2021. Những trang viết lưu giữ nhiều câu chuyện về việc tìm đất, chuẩn bị xây dựng và những khó khăn trong quá trình hình thành trung tâm.

Ngày 14/10/2026 – Dấu mốc cung hiến Đền thánh Đức Mẹ Núi Cúi

Sau hơn một thập kỷ xây dựng, ngày 14/10/2026 trở thành một cột mốc đặc biệt trong lịch sử Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi.

Đúng dịp kỷ niệm 61 năm thành lập Giáo phận Xuân Lộc, Thánh lễ Tạ ơn và Cung hiến Đền thánh Đức Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội được tổ chức trọng thể, do Đức cha Gioan Đỗ Văn Ngân, Giám mục Giáo phận Xuân Lộc, chủ sự.

Theo Vatican News, gần 50.000 tín hữu và khách hành hương đã tham dự sự kiện, cùng sự hiện diện của các giám mục, linh mục, tu sĩ và đại diện Tòa Thánh tại Việt Nam.

Trong nghi thức cung hiến, Đền thánh và bàn thờ được dành riêng cho việc phụng thờ Thiên Chúa theo truyền thống phụng vụ Công giáo. Thánh tích Chân phước Anrê Nguyễn Kim Thông được đặt dưới bàn thờ.

Đây là dấu mốc đánh dấu việc hoàn thành và đưa Đền thánh vào đời sống phụng vụ chính thức, đồng thời mở ra một giai đoạn mới cho Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi.

Một quần thể kiến trúc giữa thiên nhiên

Ngày nay, Núi Cúi không chỉ có tượng Đức Mẹ và Đền thánh mà còn hình thành một quần thể công trình phục vụ đời sống hành hương.

Bên cạnh Đền thánh là Nhà nguyện Thánh Thể với kiến trúc gợi hình nhà rông, Đường Mân Côi với các tác phẩm điêu khắc diễn tả những mầu nhiệm trong cuộc đời Chúa Giêsu và Đức Maria, cùng Đường Thánh Giá gồm 365 bậc tượng trưng cho những ngày trong năm.

Các công trình kính Thánh Giuse, các thánh Tử đạo Việt Nam và những không gian cầu nguyện khác góp phần tạo nên sự đa dạng trong hoạt động tôn giáo tại trung tâm.

Một đặc điểm đáng chú ý là cách các công trình được bố trí theo địa hình tự nhiên. Từ những khu vực cao có thể nhìn ra hồ Trị An, trong khi các tuyến đường và bậc thang kết nối những không gian phụng vụ nằm ở các cao độ khác nhau.

Sự kết hợp giữa kiến trúc và cảnh quan khiến Núi Cúi không chỉ được nhận diện qua từng công trình riêng lẻ mà còn qua tổng thể vùng đồi bên hồ nước.

Từ công trình xây dựng đến trung tâm hành hương Công giáo

Sau lễ cung hiến Đền thánh năm 2026, Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Đối với cộng đồng Công giáo, nơi đây là không gian quy tụ để tham dự Thánh lễ, cầu nguyện, tĩnh tâm và thực hành các hoạt động hành hương kính Đức Maria. Các gia đình, giáo xứ, hội đoàn và cộng đoàn từ nhiều địa phương có thể tìm đến trong những dịp sinh hoạt chung.

Bên cạnh ý nghĩa tôn giáo, trung tâm còn là một công trình kiến trúc đáng chú ý của tỉnh Đồng Nai, gắn với cảnh quan hồ Trị An và lịch sử phát triển của Giáo phận Xuân Lộc.

Từ một ngọn đồi từng ít người biết đến, Núi Cúi đã trở thành một địa danh được nhận diện rộng rãi, không chỉ bởi quy mô tượng đài hay những công trình kiến trúc mà còn bởi những câu chuyện về con người trong suốt hành trình hình thành.

Hơn mười năm là một khoảng thời gian dài đối với một công trình xây dựng, nhưng cũng chỉ là chặng khởi đầu trong lịch sử của một địa danh. Những công trình được hoàn thiện hôm nay sẽ tiếp tục gắn với đời sống của các thế hệ mai sau, lưu giữ dấu ấn về một vùng đất và những con người đã góp phần tạo nên diện mạo của Núi Cúi.

Thông tin địa điểm

Tên địa điểm: Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi
Tên gọi khác: Núi Cúi, Núi Cát Minh
Địa chỉ: Xã Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai
Địa chỉ trước sắp xếp hành chính: Xã Gia Tân 1, huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai
Trực thuộc: Giáo phận Xuân Lộc
Loại hình: Trung tâm hành hương Công giáo
Tước hiệu Đền thánh: Đức Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội
Chấp thuận thành lập: 31/03/2014
Đặt viên đá đầu tiên: 18/09/2015
Khởi công giai đoạn xây dựng trung tâm: 15/08/2018
Cung hiến Đền thánh: 14/10/2026
Công trình tiêu biểu: Tượng Đức Mẹ Núi Cúi, Đền thánh, Nhà nguyện Thánh Thể, Đường Mân Côi, Đường Thánh Giá
Cảnh quan: Vùng đồi Núi Cúi, hồ Trị An, Đồng Nai