Đang tải bài viết…
16-09-2026
2 lượt xem
Giáo xứ Phước An – Giáo hạt Bình Long, Giáo phận Phú Cường
Nằm trên vùng đất Hớn Quản của Bình Phước cũ, Giáo xứ Phước An thuộc Giáo hạt Bình Long, Giáo phận Phú Cường. Giáo xứ chính thức được thành lập năm 2012, nhưng dấu chân người Công giáo trên vùng đất này đã xuất hiện từ thời các đồn điền cao su đầu thế kỷ XX. Từ những công nhân “mộ phu” giữa sở cao su Xa Trạch, qua chiến tranh, những năm dài không có nhà thờ rồi sự hồi sinh của cộng đoàn đầu thế kỷ XXI, Phước An mang trong mình một câu chuyện khá điển hình về Công giáo trên vùng đất đỏ miền Đông Nam Bộ.
Từ những đồn điền cao su đầu thế kỷ XX
Lịch sử Công giáo tại Phước An bắt đầu sớm hơn rất nhiều so với năm thành lập giáo xứ.
Muốn tìm lại dấu vết ban đầu phải trở về thời kỳ những đồn điền cao su bắt đầu phát triển trên vùng đất Bình Phước.
Khu vực này khi ấy được biết đến với tên sở Xa Trạch, gồm những làng công nhân như Bò Com, Văn Hiên, Sở Líp và Sóc Tranh Sở.
Từ khoảng năm 1917, các đồn điền cao su của người Pháp bắt đầu tuyển mộ nhiều lao động từ miền Bắc vào làm việc. Người dân thời ấy thường gọi họ là những người “mộ phu”.
Bên cạnh những người từ nơi khác đến còn có cộng đồng S'tiêng đã sinh sống lâu đời trên vùng đất này.
Trong số những công nhân tại Xa Trạch có các gia đình Công giáo.
Theo lược sử của Giáo xứ Phước An, cộng đồng Công giáo tại sở Xa Trạch từng có khoảng 200 người và tiếp tục tăng dần theo quá trình phát triển của các đồn điền.
Như vậy, trước khi có tên Giáo xứ Phước An, đời sống Công giáo đã bén rễ trên vùng đất này từ nhiều thập niên trước.
Họ đạo Xa Trạch giữa vùng cao su
Cao su không chỉ làm thay đổi kinh tế mà còn làm thay đổi cơ cấu dân cư của miền Đông Nam Bộ.
Những làng công nhân hình thành chung quanh các đồn điền.
Người lao động từ nhiều miền mang theo tiếng nói, phong tục và tín ngưỡng của quê nhà.
Người Công giáo cũng bắt đầu tổ chức đời sống đạo trong môi trường mới.
Đến năm 1966, cha Giuse Nguyễn Tiến Ninh được ghi nhận đến coi sóc Họ đạo Xa Trạch.
Đây là một dấu mốc cho thấy cộng đồng Công giáo tại khu vực đã có một đời sống tương đối ổn định.
Một ngôi nhà thờ từng hiện diện tại khu vực Bò Com.
Nhưng rồi chiến tranh đã làm thay đổi tất cả.
Năm 1972 – cộng đoàn bị phân tán
Tháng 3 năm 1972, chiến sự diễn ra ác liệt trên vùng Bình Long – Bình Phước.
Các làng dân cư tại Xa Trạch bị tàn phá.
Người dân phải rời bỏ nơi sinh sống và di tản đến nhiều địa phương khác.
Nhà thờ Bò Com cũng bị bom đạn phá hủy.
Trong khoảng ba năm sau đó, khu vực Xa Trạch gần như trở thành chiến địa và không còn đời sống dân cư ổn định như trước.
Một cộng đoàn Công giáo đã hình thành qua nhiều thập niên vì thế bị phân tán.
Nhà thờ mất đi.
Người dân đi khỏi.
Đời sống họ đạo bị gián đoạn.
Đó là một khoảng đứt gãy lớn trong lịch sử Công giáo của vùng đất này.
Những người trở lại vùng đất sau năm 1975
Sau năm 1975, dân cư bắt đầu trở lại Xa Trạch.
Nhưng đây không hoàn toàn là những cộng đồng cũ.
Nhiều gia đình từ các địa phương khác đến lập nghiệp theo những chương trình kinh tế mới. Các vườn cao su được phục hồi và diện tích trồng mới tiếp tục mở rộng.
Cao su một lần nữa trở thành nguồn sống quan trọng của người dân.
Trong những lớp cư dân mới vẫn có nhiều gia đình Công giáo.
Họ sống rải rác giữa các khu dân cư và những vùng sản xuất, nhưng trong một thời gian rất dài không có nhà thờ riêng.
Theo lược sử của giáo xứ, cộng đoàn đã trải qua khoảng 23 năm không có nơi sinh hoạt chung, không có nhà thờ và không có linh mục thường xuyên chăm sóc mục vụ.
Đức tin được duy trì chủ yếu trong từng gia đình.
Đó là một giai đoạn âm thầm nhưng lại trở thành phần quan trọng trong lịch sử Phước An.
Những Thánh lễ đầu tiên của một cộng đoàn hồi sinh
Đến năm 2008, một dấu mốc mới xuất hiện.
Cha quản hạt Bình Long đến Phước An cử hành Thánh lễ Giáng Sinh.
Sau nhiều năm không có sinh hoạt phụng vụ ổn định tại địa phương, Thánh lễ ấy mang một ý nghĩa đặc biệt đối với cộng đoàn.
Những năm 2009, 2010 và 2011, Thánh lễ Giáng Sinh tiếp tục được tổ chức.
Đến lễ Phục Sinh năm 2012, cộng đoàn lại có dịp quy tụ.
Từ những Thánh lễ chỉ diễn ra một vài lần trong năm, nhu cầu thành lập một giáo xứ chính thức ngày càng rõ ràng.
Người Công giáo tại Phước An cần một nơi thờ phượng.
Họ cũng cần một linh mục thường xuyên đồng hành.
Sau nhiều thập niên gián đoạn, một cộng đoàn mới đang dần được hình thành trên vùng đất của họ đạo Xa Trạch ngày trước.
Ngày 18/07/2012 – Giáo xứ Phước An chính thức hình thành
Năm 2012 trở thành một bước ngoặt.
Sau quá trình chuẩn bị và hoàn tất các thủ tục cần thiết, Giáo xứ Phước An chính thức được thành lập, trực thuộc Giáo phận Phú Cường.
Ngày 18 tháng 7 năm 2012, cha Phaolô Nguyễn Quốc Tiến được sai đến chăm sóc cộng đoàn và trở thành linh mục tiên khởi của giáo xứ.
Thánh lễ thành lập giáo xứ được cử hành với sự hiện diện của Đức cha Giuse Nguyễn Tấn Tước, đông đảo linh mục, tu sĩ và gần một nghìn giáo dân.
Giáo xứ nhận Thánh Giuse Thợ làm bổn mạng.
Việc lựa chọn vị thánh bảo trợ này cũng khá phù hợp với lịch sử của vùng đất.
Bởi Phước An được hình thành từ một cộng đồng mà lao động luôn giữ vị trí đặc biệt: những người công nhân cao su đầu thế kỷ XX, những gia đình đi khai phá vùng kinh tế mới và những người lao động tiếp tục gây dựng cuộc sống trên vùng đất đỏ Bình Phước.
Một giáo xứ bắt đầu gần như từ con số không
Khi được thành lập năm 2012, Phước An vẫn chưa có một ngôi nhà thờ đúng nghĩa.
Cộng đoàn sử dụng nhà nguyện tạm.
Những cơ sở cần thiết cho đời sống giáo xứ phải từng bước xây dựng lại.
Giáo xứ khi ấy được tổ chức thành bốn khu của người Kinh và hai khu của đồng bào S'tiêng, trong đó có hơn 100 giáo dân tân tòng người S'tiêng theo ghi nhận của cộng đoàn thời kỳ đầu.
Điều đó cho thấy một đặc điểm khá rõ của Phước An.
Đây không chỉ là một cộng đoàn của những gia đình Công giáo từ nơi khác đến.
Đời sống truyền giáo còn dần mở rộng đến những cộng đồng bản địa.
Trong một vùng dân cư đa dạng, nhà thờ trở thành nơi những người có nguồn gốc khác nhau cùng gặp nhau trong một cộng đoàn.
Ngôi thánh đường của Thánh Giuse Thợ
Sau khi giáo xứ được thành lập, một trong những mong ước lớn nhất của cộng đoàn là có một ngôi thánh đường ổn định.
Từ nhà nguyện tạm những ngày đầu, giáo dân cùng linh mục từng bước chuẩn bị cơ sở vật chất.
Hành trình ấy kéo dài nhiều năm.
Ngày 21 tháng 7 năm 2018, một dấu mốc mới được ghi vào lịch sử Phước An.
Đức cha Giuse Nguyễn Tấn Tước, Giám mục Giáo phận Phú Cường, chủ sự Thánh lễ cung hiến Nhà thờ Giáo xứ Phước An với tước hiệu Thánh Giuse Thợ.
Cha Phaolô Nguyễn Quốc Tiến, người đã đồng hành với cộng đoàn từ ngày thành lập giáo xứ, vẫn hiện diện trong ngày ngôi thánh đường được cung hiến.
Chỉ sáu năm sau khi chính thức trở thành giáo xứ, cộng đoàn đã có một ngôi nhà thờ ổn định.
Nếu đặt dấu mốc ấy bên cạnh những năm dài không có nhà thờ trước đó, ngày cung hiến năm 2018 càng mang một ý nghĩa đặc biệt.
Một giáo xứ mang dấu ấn của người S'tiêng
Hớn Quản và vùng Bình Phước cũ là địa bàn sinh sống lâu đời của cộng đồng S'tiêng.
Lịch sử Phước An cũng gắn với cộng đồng này ngay từ những ngày đầu của các đồn điền cao su.
Khi giáo xứ được thành lập năm 2012, hai trong số sáu khu của giáo xứ là những khu có giáo dân người S'tiêng.
Các hoạt động bác ái của giáo xứ những năm đầu cũng hướng đến các gia đình nghèo và đồng bào dân tộc trong vùng.
Vì thế, câu chuyện Phước An không chỉ là câu chuyện về những người Công giáo di cư.
Nó còn phản ánh sự gặp gỡ giữa nhiều cộng đồng dân cư trên vùng đất miền Đông Nam Bộ.
Người S'tiêng bản địa.
Những công nhân cao su từ miền Bắc.
Những gia đình kinh tế mới sau năm 1975.
Và những thế hệ sinh ra tại Bình Phước sau này.
Tất cả cùng góp phần tạo nên diện mạo của vùng đất Phước An.
Phước An trong Giáo hạt Bình Long
Giáo xứ Phước An thuộc Giáo hạt Bình Long, Giáo phận Phú Cường.
Đây là một giáo hạt trải rộng trên vùng phía bắc của Giáo phận, nơi có nhiều giáo xứ gắn với lịch sử các đồn điền cao su, những chương trình di dân và sự phát triển của các khu dân cư mới.
Phước An mang khá rõ những đặc điểm ấy.
Khác với những xứ đạo hình thành quanh các làng Công giáo lâu đời, cộng đoàn nơi đây trải qua nhiều lần biến động dân cư.
Từ Xa Trạch đến Phước An.
Từ những người công nhân cao su đến những gia đình kinh tế mới.
Từ họ đạo có nhà thờ rồi bị chiến tranh phá hủy đến hơn hai thập niên không có nơi sinh hoạt.
Và cuối cùng là một giáo xứ mới chính thức ra đời vào năm 2012.
Những lớp lịch sử ấy làm cho Phước An tuy là một giáo xứ trẻ nhưng lại có nguồn gốc cộng đoàn khá sâu.
Từ Phước An, Hớn Quản đến xã Tân Quan hôm nay
Trong các tài liệu trước năm 2025, địa chỉ của giáo xứ được ghi:
Xã Phước An, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước.
Đây là địa chỉ gắn với quá trình hình thành và phần lớn lịch sử hiện đại của giáo xứ.
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Phước An của huyện Hớn Quản cũ được sáp nhập cùng xã Tân Lợi, xã Quang Minh và xã Tân Quan để thành lập đơn vị hành chính mới mang tên xã Tân Quan, tỉnh Đồng Nai.
Vì vậy, địa bàn của Giáo xứ Phước An hiện nay thuộc xã Tân Quan, tỉnh Đồng Nai.
Chi tiết này đặc biệt cần được chuẩn hóa khi xây dựng dữ liệu.
Bởi trong tỉnh Đồng Nai mới cũng tồn tại một xã Phước An khác, được hình thành từ khu vực Nhơn Trạch cũ.
Nếu chỉ tìm “Phước An, Đồng Nai” mà không giữ lớp địa danh Hớn Quản – Bình Phước, hai khu vực hoàn toàn khác nhau rất dễ bị nhầm lẫn.
Với Mapstore, địa chỉ cũ vì thế không chỉ có giá trị lịch sử.
Nó còn là dữ liệu giúp xác định đúng địa điểm.
Một giáo xứ trẻ với lịch sử hơn một thế kỷ của vùng đất
Nếu chỉ lấy năm 2012 làm điểm bắt đầu, Phước An là một giáo xứ còn rất trẻ.
Nhưng nếu nhìn vào lịch sử của cộng đồng Công giáo trên vùng đất này, câu chuyện đã kéo dài hơn một thế kỷ.
Khoảng năm 1917, những công nhân bắt đầu đến các đồn điền cao su.
Trong số họ có người Công giáo.
Năm 1966, Họ đạo Xa Trạch có linh mục coi sóc.
Năm 1972, chiến tranh phá hủy nhà thờ và làm cộng đoàn phân tán.
Sau năm 1975, những lớp cư dân mới trở lại khai phá vùng đất.
Năm 2008, Thánh lễ Giáng Sinh một lần nữa được cử hành tại địa phương.
Ngày 18 tháng 7 năm 2012, Giáo xứ Phước An chính thức ra đời.
Và ngày 21 tháng 7 năm 2018, ngôi thánh đường Thánh Giuse Thợ được cung hiến.
Những mốc thời gian ấy nối lại một câu chuyện từng nhiều lần bị gián đoạn.
Từ những làng công nhân cao su Xa Trạch đến Giáo xứ Phước An hôm nay, nhà thờ có thể đã mất đi rồi được xây lại, địa giới hành chính cũng có thể thay đổi, nhưng cộng đoàn vẫn tiếp tục hiện diện trên vùng đất này.
Thông tin Giáo xứ Phước An
Tên: Giáo xứ Phước An
Giáo hạt: Bình Long
Giáo phận: Phú Cường
Bổn mạng: Thánh Giuse Thợ
Nguồn gốc cộng đoàn: Gắn với Họ đạo Xa Trạch và các làng công nhân cao su hình thành từ đầu thế kỷ XX
Dấu mốc cộng đồng Công giáo: Khoảng năm 1917 trở đi
Họ đạo Xa Trạch có linh mục coi sóc: Năm 1966
Nhà thờ Bò Com bị phá hủy: Năm 1972
Cộng đoàn bắt đầu có lại các Thánh lễ tại địa phương: Năm 2008
Thành lập Giáo xứ Phước An: 18/07/2012
Linh mục tiên khởi: Phaolô Nguyễn Quốc Tiến
Cung hiến Nhà thờ Thánh Giuse Thợ: 21/07/2018
Địa chỉ hiện nay: Xã Tân Quan, tỉnh Đồng Nai
Địa chỉ trước đây: Xã Phước An, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước
Loại hình: Giáo xứ Công giáo
