Lễ hội Dinh Cô – mùa Nghinh Cô của cư dân biển Long Hải

Một lễ hội hình thành từ cộng đồng cư dân biển

Lễ hội Dinh Cô được tổ chức tại Long Hải, ngày nay thuộc xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, lễ hội vốn được biết đến với địa chỉ thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Vì vậy, cả hai cách ghi địa danh vẫn có thể gặp trong tài liệu và những câu chuyện về lễ hội qua các thời kỳ.

Lễ hội được tổ chức hằng năm vào các ngày 10, 11 và 12 tháng Hai âm lịch, với ngày 12 là ngày chính lễ. Tư liệu văn hóa địa phương cho thấy lễ hội đã hình thành từ lâu trong cộng đồng cư dân ven biển Long Hải và gắn với quá trình khai phá, lập làng từ cuối thế kỷ XVIII.

Ở trung tâm của lễ hội là tín ngưỡng thờ Bà Cô. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, đây không chỉ là ngày tưởng niệm một nhân vật trong truyền tích.

Đời sống của người dân Long Hải từ lâu gắn với biển. Mỗi chuyến ra khơi đồng nghĩa với sinh kế của gia đình nhưng cũng đi cùng sóng gió và những bất trắc khó lường. Trong môi trường ấy, mong ước bình an, thuận buồm xuôi gió và đánh bắt thuận lợi dần trở thành một phần của đời sống tinh thần.

Lễ hội Dinh Cô được nuôi dưỡng chính từ nền văn hóa ấy.

Nghinh Cô – khi đoàn thuyền hướng ra biển

Một trong những nghi thức tạo nên bản sắc riêng của lễ hội là Nghinh Cô.

Sáng ngày 12 tháng Hai âm lịch, đoàn ghe được chuẩn bị và trang hoàng để từ bờ tiến ra biển. Tư liệu Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu mô tả nghi thức Nghinh Cô có nhiều nét tương đồng với hình thức Nghinh Ông trong tín ngưỡng thờ cá Ông của cư dân biển Nam Bộ. Đoàn ghe ra khơi, thực hiện nghi lễ trên mặt nước rồi trở về khu vực Dinh.

Chính ở nghi thức này, mối quan hệ giữa lễ hội và biển hiện ra rõ nhất.

Cô được thờ trong Dinh, Mộ Cô nằm trên đồi Cô Sơn, nhưng nghi lễ quan trọng lại đưa cộng đồng từ đất liền trở ra mặt nước. Biển không còn là phông nền phía trước lễ hội mà trở thành một phần của không gian hành lễ.

Tín ngưỡng tại Dinh Cô cũng giao thoa với nhiều lớp tín ngưỡng biển khác. Trong các nghi thức có sự hiện diện của Bà Thủy thần, Ông Nam Hải và những vị thần được cộng đồng cư dân ven biển tôn kính. Tư liệu về lễ hội năm 2023 ghi nhận nghi thức thỉnh long vị Bà Lớn, Ông Nam Hải và Thần hoàng về Dinh.

Bởi vậy, gọi đây đơn thuần là ngày giỗ Bà Cô sẽ chưa diễn tả hết chiều sâu của lễ hội. Qua nhiều thế hệ, tín ngưỡng về Cô đã hòa vào một không gian văn hóa rộng hơn của những cộng đồng sống bằng biển.

Từ nghi lễ đến ngày hội của cả vùng biển

Bên cạnh phần lễ, những ngày Dinh Cô còn là dịp cộng đồng gặp gỡ và tham gia nhiều hoạt động văn hóa.

Trước ngày chính lễ, không gian bờ biển trở nên đông đúc khi ghe thuyền tập trung về Long Hải. Tư liệu ngành văn hóa ghi nhận đêm hoa đăng trước chính lễ, với ghe thuyền đậu trên biển và hướng về phía Dinh; đến ngày 12 tháng Hai âm lịch, các thuyền quay hướng ra biển để thực hiện nghi lễ.

Qua thời gian, phần hội có thêm các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao, nhưng nhiều nội dung vẫn gợi lại đời sống của cư dân biển.

Năm 2026, Lễ hội Dinh Cô diễn ra từ ngày 27 đến 30/3, tương ứng ngày 9 đến 12 tháng Hai âm lịch. Ngoài các nghi thức truyền thống, chương trình có những hoạt động như thi đan lưới, đi cà kheo, biểu diễn Lân – Sư – Rồng, thả diều và các chương trình nghệ thuật. Lễ hội thu hút lượng lớn người dân và khách từ nhiều nơi về Long Hải.

Quy mô có thể thay đổi theo từng năm, nhưng phần cốt lõi vẫn nằm ở những nghi thức mà cộng đồng duy trì.

Đó cũng là điểm phân biệt một lễ hội đang sống với một hoạt động được dựng lại chỉ để phục vụ khách tham quan.

Di sản vẫn tiếp tục sống cùng Long Hải

Năm 2023, Lễ hội Dinh Cô được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình lễ hội truyền thống. Sau thay đổi địa giới, Lễ hội Dinh Cô tiếp tục nằm trong danh mục các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được Thành phố Hồ Chí Minh quản lý và xây dựng kế hoạch bảo vệ, phát huy giá trị.

Sự ghi nhận ấy có ý nghĩa, nhưng danh hiệu không phải điều tạo nên lễ hội.

Lễ hội đã tồn tại trước đó bởi cộng đồng vẫn thực hành nó.

Ngư dân vẫn hướng về Dinh Cô. Những nghi thức trên biển vẫn được duy trì. Mộ Cô vẫn là một phần của không gian tín ngưỡng. Và cứ đến tháng Hai âm lịch, những câu chuyện vốn tồn tại trong đời sống thường ngày lại cùng xuất hiện trong một khoảng thời gian chung của cả cộng đồng.

Nhìn từ đó, Dinh Cô, Mộ Cô và Lễ hội Dinh Cô tạo thành ba lớp khác nhau của cùng một ký ức.

Mộ Cô gắn với nơi người con gái trong truyền tích được an táng. Dinh Cô là nơi niềm tin của cộng đồng tìm thấy một không gian thờ tự. Còn lễ hội là lúc niềm tin ấy bước ra khỏi ngôi Dinh, đi cùng con người xuống bờ và trở lại với biển.

Đó cũng là lý do Lễ hội Dinh Cô có một vị trí đặc biệt trong câu chuyện Long Hải: biển không chỉ tạo ra sinh kế cho cộng đồng, mà qua nhiều thế hệ còn góp phần hình thành đời sống tinh thần và bản sắc của vùng đất.

Mapstore tổng hợp, đối chiếu và biên tập từ nhiều nguồn tư liệu. Cập nhật: 20/09/2026.