North British Distillery – nhà chưng cất grain whisky hơn 140 năm giữa Edinburgh

Ra đời để bảo đảm nguồn grain whisky cho các nhà phối trộn

Cuối thế kỷ XIX là thời kỳ ngành Scotch whisky phát triển mạnh. Blended whisky ngày càng phổ biến, kéo theo nhu cầu rất lớn đối với grain whisky – thành phần tạo nền để phối hợp với nhiều loại malt whisky khác nhau.

Nhưng hoạt động grain whisky Scotland lúc đó ngày càng tập trung quanh Distillers Company Limited – DCL. Điều này khiến những blender độc lập lo ngại về khả năng kiểm soát nguồn cung và giá grain spirit.

Năm 1885, ba nhân vật trong ngành whisky là Andrew Usher, William Sanderson và John Crabbie cùng hợp tác thành lập The North British Distillery Company. Mỗi người đều có lợi ích trong những thương hiệu whisky riêng, nhưng họ có chung nhu cầu: xây dựng một nhà máy có khả năng cung cấp grain spirit cho hoạt động blending của mình.

North British vì vậy có một nguồn gốc khá khác với nhiều malt distillery của Scotland. Nó không ra đời từ một trang trại hay một nhà chưng cất thủ công nhỏ rồi dần mở rộng, mà ngay từ đầu đã là một dự án công nghiệp được xây dựng để đáp ứng quy mô ngày càng lớn của ngành blended Scotch.

Nhà máy được xây tại Gorgie, Edinburgh và bắt đầu hoạt động vào tháng 9/1887. Ngay trong năm sản xuất đầy đủ đầu tiên, North British đã tạo ra khoảng 3,6 triệu lít alcohol – con số cho thấy quy mô đáng kể của nhà máy ngay từ cuối thế kỷ XIX.

Grain whisky được tạo ra khác malt whisky như thế nào?

Đây cũng là điểm North British rất đáng có trong hệ thống tư liệu Mapstore.

Những nhà chưng cất như Macallan, Mortlach hay Miltonduff mà mình vừa làm sử dụng copper pot still để sản xuất malt whisky theo từng mẻ. North British lại sản xuất grain spirit bằng hệ thống Patent/Coffey continuous still, cho phép quá trình chưng cất diễn ra liên tục với quy mô rất lớn.

Nguyên liệu cũng khác.

Theo thông tin hiện tại của chính North British, grain whisky tại đây được tạo ra từ nước, malted barley, ngũ cốc nguyên hạt và men. Điểm đặc biệt là North British vẫn liên tục sử dụng maize – ngô làm nguồn ngũ cốc chính, trong khi nhiều grain distillery Scotland đã chuyển mạnh sang wheat.

Nhà máy cho biết maize tạo nên spirit có xu hướng ngọt hơn, nặng hơn và mang sắc thái “buttery”, khác với phong cách nhẹ và sạch thường thấy ở grain spirit làm chủ yếu từ lúa mì. Chính đặc tính này khiến những thùng North British lâu năm cũng được các independent bottler quan tâm.

Sau khi chưng cất, spirit vẫn phải được trưởng thành trong thùng gỗ sồi tại Scotland ít nhất ba năm mới đủ điều kiện trở thành Scotch whisky – nguyên tắc tương tự malt whisky.

Cuộc tranh luận: grain spirit có được gọi là whisky?

Lịch sử North British còn gắn với một cuộc tranh luận quan trọng của toàn ngành Scotch.

Đầu thế kỷ XX, từng xuất hiện quan điểm cho rằng sản phẩm được tạo ra từ grain và chưng cất bằng patent still không nên được gọi là whisky. Theo lập luận này, whisky phải được sản xuất từ malted barley bằng pot still truyền thống.

Cuộc tranh luận trở thành vấn đề pháp lý từ năm 1905.

Sau khoảng ba năm, kết quả cuối cùng vào năm 1908 xác nhận quyền được gọi là whisky đối với loại spirit được sản xuất theo phương pháp grain distillation.

Đây là một cột mốc có ý nghĩa lớn hơn lịch sử riêng của North British.

Nếu malt whisky mang đến hương vị và cá tính riêng của từng distillery, grain whisky cung cấp phần nền nhẹ hơn, ổn định hơn và có khả năng sản xuất ở quy mô lớn. Chính sự kết hợp giữa hai nhóm whisky này đã giúp blended Scotch phát triển thành một ngành kinh doanh toàn cầu trong thế kỷ XIX và XX.

North British nằm ngay giữa câu chuyện đó.

Từ hai cuộc thế chiến đến một trong những grain distillery lớn nhất Scotland

Hoạt động của nhà máy cũng phản ánh những biến động lớn của thế kỷ XX.

Trong Thế chiến thứ nhất, North British ngừng chưng cất và cơ sở được chuyển sang phục vụ mục đích chiến tranh, với kế hoạch sản xuất acetone. Chiến tranh kết thúc trước khi hoạt động này thực sự bắt đầu và phải đến năm 1920, việc sản xuất grain spirit mới được nối lại.

Khi Thế chiến thứ hai bắt đầu, nhà máy lại đóng cửa năm 1939 do thiếu nguyên liệu. North British chỉ trở lại sản xuất vào năm 1949, sau khoảng một thập niên gián đoạn.

Một thay đổi lớn về sở hữu diễn ra năm 1993. Robertson & Baxter và International Distillers & Vintners thành lập liên doanh Lothian Distillers và mua lại các cổ đông khác của North British. Qua những thay đổi doanh nghiệp sau đó, nhà máy hiện thuộc sở hữu chung của Edrington và Diageo.

Ngày nay North British có khả năng sản xuất trên 60 triệu lít alcohol mỗi năm và hệ thống kho có sức chứa khoảng 900.000 thùng. Theo chính nhà chưng cất, khoảng 10% blended Scotch whisky có sử dụng grain spirit của North British.

Những con số này giúp hình dung vị trí thực sự của nhà máy.

North British không nổi tiếng theo cách một thương hiệu single malt như Macallan hay Glenfiddich được người tiêu dùng biết đến. Phần lớn người uống whisky có thể chưa bao giờ nhìn thấy tên North British trên một chai blended Scotch, dù rất có thể đã từng uống whisky có thành phần spirit được tạo ra tại đây.

Đó cũng là giá trị đặc biệt khi đưa North British vào Mapstore: phía sau những thương hiệu whisky nổi tiếng còn tồn tại một lớp nhà chưng cất khổng lồ nhưng gần như đứng ngoài ánh đèn thương hiệu. North British đã làm công việc ấy giữa Edinburgh từ năm 1887 đến nay.

Thông tin North British Distillery

Tên: The North British Distillery
Tên doanh nghiệp: The North British Distillery Company Limited
Loại hình: Nhà chưng cất Scotch Grain Whisky
Khu vực whisky: Lowlands
Địa điểm: Wheatfield Road, Edinburgh, Scotland, EH11 2PX
Thành lập: 1885
Bắt đầu sản xuất: Tháng 9/1887
Những người sáng lập: Andrew Usher, William Sanderson và John Crabbie
Nguyên liệu ngũ cốc đặc trưng: Maize (ngô) kết hợp malted barley
Phương pháp chưng cất: Continuous distillation bằng Patent/Coffey still
Phong cách grain spirit: Ngọt, tương đối đầy đặn và có sắc thái buttery đặc trưng từ maize
Năng lực sản xuất hiện tại: Trên 60 triệu lít alcohol mỗi năm
Khả năng lưu trữ: Khoảng 900.000 thùng
Vai trò chính: Cung cấp grain whisky cho blended Scotch và matured grain whisky
Chủ sở hữu hiện nay: Liên doanh giữa Diageo và Edrington
Tình trạng: Đang hoạt động
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh