Yamazaki 12 Years Old – vì sao chai whisky 12 năm này trở thành một dấu mốc của whisky Nhật?

Phía sau Yamazaki 12 là nhà chưng cất malt whisky đầu tiên của Nhật Bản, cách tiếp cận nhiều loại thùng gỗ, sự xuất hiện của Mizunara và một hành trình kéo dài nhiều thập kỷ để whisky Nhật dần được thế giới nhìn nhận bằng một vị thế khác.

Từ Yamazaki Distillery đến một chai single malt của Nhật Bản

Câu chuyện cần bắt đầu từ năm 1923.

Shinjiro Torii – người sáng lập Suntory – lựa chọn Yamazaki, nằm giữa Kyoto và Osaka, để xây dựng nhà chưng cất malt whisky đầu tiên của Nhật Bản.

Đó là thời điểm Scotch whisky đã có lịch sử hàng trăm năm, trong khi Nhật Bản gần như mới bắt đầu tìm cách tạo ra whisky theo con đường của riêng mình.

Sáu thập kỷ sau, vào năm 1984, Suntory giới thiệu The Yamazaki Single Malt Whisky.

Yamazaki 12 Years Old dần trở thành một trong những chai đại diện dễ nhận diện nhất của nhà chưng cất này.

Vì thế, khi cầm một chai Yamazaki 12 ngày nay, người uống không chỉ đang tiếp cận một whisky có tuổi rượu 12 năm. Nó còn đứng trên một hành trình bắt đầu từ những thử nghiệm đầu tiên của ngành malt whisky Nhật Bản cách đây hơn một thế kỷ.

Mizunara quan trọng, nhưng đừng hiểu Yamazaki 12 chỉ là whisky Mizunara

Nhắc đến whisky Nhật, Mizunara thường là một trong những từ được nhắc đến nhiều nhất.

Yamazaki 12 cũng vậy.

Nhưng đây lại là điểm người tiêu dùng rất dễ hiểu sai.

Yamazaki 12 không phải một chai whisky được trưởng thành hoàn toàn 12 năm trong thùng Mizunara.

Suntory sử dụng nhiều thành phần whisky trưởng thành trong các loại gỗ khác nhau, bao gồm American oak, Spanish oak và Japanese Mizunara oak, sau đó phối chúng để tạo nên phong cách cuối cùng.

Điều đáng tìm hiểu vì vậy không phải là “chai này có bao nhiêu Mizunara”.

Điểm thú vị nằm ở cách những ảnh hưởng khác nhau được đưa về cùng một tổng thể.

American oak góp phần tạo nên những nét vanilla và độ ngọt quen thuộc. Spanish oak đưa vào cấu trúc những sắc thái trái cây và gia vị khác. Mizunara bổ sung một lớp hương gỗ đặc trưng, nhưng không đứng tách biệt khỏi phần còn lại.

Đây cũng là một cách khá rõ để hiểu triết lý của Yamazaki 12: sự phức hợp được tạo nên từ nhiều thành phần, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là cân bằng.

Yamazaki 12 không cố trở thành một whisky mạnh

Nếu đặt Yamazaki 12 cạnh nhiều single malt hiện nay ở 46%, 48% hay thậm chí cask strength, mức 43% ABV có vẻ khá nhẹ.

Nhưng uống Yamazaki 12 bằng kỳ vọng về sức mạnh có lẽ ngay từ đầu đã đặt sai câu hỏi.

Tasting notes chính thức của Suntory mở ra bằng đào, dứa, bưởi, đinh hương, cam candied, vanilla và Mizunara. Trên vòm miệng là dừa, cranberry và nét bơ; hậu vị tiếp tục với gừng ngọt và quế.

Đó là một phổ hương vị khá khác với những chai whisky Sherry đậm màu, nhiều chocolate và trái cây khô; càng khác xa một Islay whisky nhiều khói và peat.

Yamazaki 12 chọn một con đường nhẹ nhàng hơn.

Trái cây, gia vị, độ ngọt và gỗ xuất hiện nhưng không yếu tố nào nhất thiết phải trở thành nhân vật chính.

Với người mới uống, điều đó có thể tạo cảm giác dễ tiếp cận.

Với người đã uống whisky lâu năm, cái thú lại nằm ở việc tìm xem những lớp hương ấy chuyển tiếp và giữ cân bằng với nhau như thế nào.

Một vài giọt nước có thể kể thêm câu chuyện về chiếc thùng

Có một cách thưởng thức Yamazaki 12 khá đáng thử.

Rót whisky ra ly và thưởng thức nguyên bản trước. Sau đó thêm từng vài giọt nước rồi quan sát sự thay đổi.

Chính Suntory cũng giới thiệu cách thưởng thức này với Yamazaki 12.

Khi nồng độ giảm nhẹ, một số lớp hương vốn nằm phía sau có thể trở nên dễ nhận biết hơn. Đây cũng là lúc người uống có thể tập trung vào ảnh hưởng của những loại gỗ khác nhau thay vì chỉ tìm một tasting note cụ thể.

Không cần phải xác định chính xác từng mùi.

Đôi khi điều thú vị hơn là nhận ra ly whisky mình vừa uống vài phút trước đã thay đổi.

Năm 2003 – một huy chương có ý nghĩa lớn hơn giải thưởng

Yamazaki 12 giành Gold tại International Spirits Challenge năm 2003.

Nếu nhìn riêng, đó chỉ là một giải thưởng trong rất nhiều giải thưởng của ngành đồ uống.

Nhưng đặt vào thời điểm ấy, câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn.

Japanese Whisky khi đó chưa có vị thế quốc tế như ngày nay. Việc Yamazaki 12 được ghi nhận tại một cuộc thi quốc tế đã trở thành một trong những dấu mốc góp phần đưa whisky Nhật đến gần hơn với sự chú ý của giới chuyên môn và người thưởng thức bên ngoài Nhật Bản.

Hơn hai thập kỷ sau, câu chuyện lại có thêm một dấu mốc.

Năm 2024, Yamazaki 12 được International Spirits Challenge trao Supreme Champion Spirit, danh hiệu dành cho sản phẩm nổi bật nhất được lựa chọn từ các Trophy winners của cuộc thi năm đó.

Từ Gold năm 2003 đến Supreme Champion Spirit năm 2024 là khoảng cách 21 năm.

Điều đáng nói không phải là dùng giải thưởng để kết luận Yamazaki 12 “ngon hơn” những whisky khác. Khẩu vị chưa bao giờ hoạt động theo cách đó.

Giá trị của những cột mốc này nằm ở việc chúng phản ánh vị trí mà Japanese Whisky đã xây dựng được trên thị trường quốc tế trong hơn hai thập kỷ.

Yamazaki 12 có phù hợp với người thích whisky uống với đá?

Đây lại là câu hỏi rất thực tế với người tiêu dùng.

Có thể.

43% ABV cùng phong cách trái cây, gia vị và tương đối cân bằng khiến Yamazaki 12 vẫn có thể thưởng thức với một viên đá lớn nếu đó là sở thích của người uống.

Nhiệt độ thấp sẽ làm whisky dịu hơn và thay đổi cách hương vị thể hiện.

Nhưng nếu lần đầu uống Yamazaki 12, nên thử neat trước.

Không phải vì uống với đá là “sai”, mà đơn giản vì nếu đã chọn một chai có cấu trúc nhiều loại thùng như Yamazaki 12, chúng ta nên dành ít nhất vài ngụm để biết nó có gì trước khi thay đổi nó.

Sau đó uống neat, thêm nước, dùng đá hay highball hoàn toàn có thể trở thành lựa chọn cá nhân.

Vậy người tiêu dùng đang trả tiền cho điều gì khi chọn Yamazaki 12?

Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất.

Không nên mua Yamazaki 12 chỉ vì nó là “whisky Nhật nổi tiếng”.

Cũng không nên mua chỉ vì có Mizunara.

Và càng không nên mặc định một chai được nhiều giải thưởng sẽ phù hợp với mọi khẩu vị.

Giá trị của Yamazaki 12 nằm ở sự kết hợp của nhiều yếu tố: 12 năm trưởng thành, nhiều phong cách thùng gỗ, lịch sử của Yamazaki Distillery và một cách làm whisky coi trọng sự cân bằng hơn việc đẩy một đặc điểm lên thật mạnh.

Người thích peat mạnh có thể thấy nó quá nhẹ.

Người quen Sherry bomb có thể cảm thấy nó thiếu độ đậm.

Nhưng người tìm kiếm một Japanese Single Malt thanh lịch, nhiều trái cây, gia vị, gỗ và có khả năng chuyển đổi khá nhẹ nhàng giữa các lớp hương có thể hiểu tại sao Yamazaki 12 lại được nhắc đến nhiều đến vậy.

Góc nhìn từ Topruou

Có lẽ cách thú vị nhất để tiếp cận Yamazaki 12 không phải hỏi: “Nó có xứng đáng với danh tiếng không?”

Hãy rót một ly và thử tìm câu trả lời cho một câu hỏi khác:

Tại sao một chai whisky không quá mạnh, không quá khói, không quá Sherry và cũng không cố làm bất kỳ điều gì thật cực đoan lại có thể được nhớ đến lâu như vậy?

Yamazaki 12 gợi ra một câu trả lời khá đặc trưng của whisky Nhật:

Đôi khi dấu ấn không đến từ việc một hương vị nổi bật hơn tất cả, mà từ cách mọi thứ được giữ vừa đủ để đứng cạnh nhau.