Ardbeg Distillery – Nhà chưng cất whisky hơn 200 năm tuổi trên đảo Islay, Scotland

Ngày nay, Ardbeg là một trong những nhà chưng cất single malt nổi tiếng của Islay, vùng đất đặc biệt gắn với phong cách whisky sử dụng malt chịu ảnh hưởng mạnh của peat smoke.

Nhưng phía sau những chai Ardbeg còn là câu chuyện về một nhà chưng cất đã nhiều lần đứng trước nguy cơ biến mất, về cộng đồng trên đảo Islay và về sự hồi sinh bắt đầu từ cuối thế kỷ XX.

Ardbeg hình thành trên đảo Islay năm 1815

Lịch sử chính thức của Ardbeg bắt đầu năm 1815, khi John Macdougall lấy giấy phép và thiết lập Ardbeg Distillery như một cơ sở chưng cất thương mại hợp pháp.

Nhà chưng cất nằm trên bờ biển phía nam Islay, không xa Port Ellen.

Đây là khu vực ngày nay tập trung một số nhà chưng cất nổi tiếng nhất của hòn đảo. Cùng tuyến bờ biển phía nam Islay còn có Laphroaig và Lagavulin, tạo nên một khu vực đặc biệt quan trọng trong lịch sử whisky của đảo.

Vị trí sát biển, nguồn nước địa phương và truyền thống sử dụng peat của Islay trở thành những yếu tố gắn chặt với bản sắc Ardbeg qua nhiều thế hệ.

Gia đình Macdougall và những người phụ nữ trong lịch sử Ardbeg

Năm 1838, thương nhân rượu mạnh Thomas Buchanan tại Glasgow mua lại nhà chưng cất với giá 1.800 bảng Anh, nhưng Alexander Macdougall – con trai John Macdougall – vẫn tiếp tục điều hành hoạt động.

Sau khi Alexander qua đời năm 1853, Ardbeg được quản lý bởi Colin Hay cùng hai chị em Margaret và Flora Macdougall.

Ardbeg ngày nay nhắc tới Margaret và Flora như những người có thể được xem là một trong những nữ distiller đầu tiên của Scotland.

Chi tiết này tạo nên một phần khá đặc biệt trong lịch sử nhà chưng cất, nhất là khi hơn 170 năm sau, Ardbeg một lần nữa có một phụ nữ đảm nhiệm vai trò lãnh đạo hoạt động chưng cất.

Từng là nhà chưng cất có sản lượng lớn nhất Islay

Đến cuối thế kỷ XIX, Ardbeg đã phát triển thành một cơ sở sản xuất đáng kể.

Năm 1887, nhà nghiên cứu whisky Alfred Barnard ghi nhận Ardbeg sản xuất khoảng 250.000 gallon, tương đương hơn 1,1 triệu lít whisky mỗi năm.

Theo lịch sử của Ardbeg, sản lượng này khiến nhà máy trở thành nhà chưng cất có sản lượng lớn nhất Islay vào thời điểm đó.

Đến năm 1911, tên Ardbeg cùng chữ “A” đặc trưng được đăng ký nhãn hiệu nhằm bảo vệ tên tuổi và danh tiếng của nhà chưng cất.

Những thập niên khó khăn và hai lần đóng cửa

Lịch sử hơn 200 năm của Ardbeg không phải là một hành trình phát triển liên tục.

Năm 1977, Hiram Walker mua lại nhà chưng cất. Nhưng những khó khăn của ngành Scotch whisky vào cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1980 nhanh chóng tác động đến Ardbeg.

Đến 1981, hoạt động sản xuất giảm về mức không còn sản lượng và nhà chưng cất đóng cửa. Việc này khiến 18 người mất việc và ảnh hưởng đáng kể đến cộng đồng địa phương.

Năm 1987, Allied Lyons mua Hiram Walker và qua đó sở hữu Ardbeg. Hai năm sau, hoạt động chưng cất quy mô nhỏ được khôi phục nhằm đáp ứng nhu cầu whisky Ardbeg dùng cho blending.

Tuy nhiên, nhà chưng cất lại ngừng hoạt động vào 1991.

Ardbeg khi đó đứng trước một tương lai rất không chắc chắn.

Cuộc hồi sinh năm 1997

Bước ngoặt quyết định diễn ra năm 1997, khi The Glenmorangie Company mua lại Ardbeg Distillery.

Nhà chưng cất được mở cửa trở lại và hoạt động sản xuất toàn thời gian được khôi phục.

Những phiên bản đầu tiên của thời kỳ hồi sinh gồm Ardbeg 17 Years Old, 1978 Vintage và Ardbeg Provenance.

Đây là điểm khởi đầu cho quá trình đưa một nhà chưng cất từng hai lần đóng cửa trở lại thị trường single malt quốc tế.

Năm 2000, Ardbeg Ten Years Old được giới thiệu và dần trở thành một trong những dòng whisky cốt lõi của nhà chưng cất.

Cũng trong năm này, Ardbeg Committee được thành lập với mong muốn tập hợp những người yêu thích Ardbeg trên toàn thế giới và góp phần bảo đảm rằng cánh cửa nhà chưng cất sẽ không phải đóng lại thêm một lần nữa.

Từ Glenmorangie đến LVMH

The Glenmorangie Company sau đó trở thành một phần của tập đoàn LVMH.

Ngày nay, Ardbeg nằm trong danh mục Wines & Spirits của LVMH – Moët Hennessy Louis Vuitton, cùng với Glenmorangie và nhiều thương hiệu đồ uống quốc tế khác.

Dù thuộc một tập đoàn toàn cầu, hoạt động chưng cất Ardbeg vẫn tiếp tục diễn ra tại địa điểm lịch sử trên đảo Islay.

Đây là một điểm quan trọng khi nhìn Ardbeg dưới góc độ Mapstore: thương hiệu có thể hiện diện trên toàn thế giới, nhưng nguồn gốc của whisky vẫn gắn với một địa điểm cụ thể trên bờ biển Islay.

Nguồn nước từ Loch Uigeadail

Nguồn nước sử dụng tại Ardbeg đến từ Loch Uigeadail, nằm trên vùng đồi cách nhà chưng cất khoảng ba dặm.

Nước chảy từ Loch Uigeadail xuống Loch Airigh Nam Beist, sau đó theo dòng nước tới Charlie's Dam tại nhà chưng cất trước khi được đưa vào Mash House.

Tên Uigeadail trong tiếng Gaelic được Ardbeg giải thích mang nghĩa gần với “nơi tối tăm và bí ẩn”.

Nguồn nước này quan trọng đến mức Ardbeg đã sử dụng tên Uigeadail cho một trong những dòng single malt nổi tiếng của mình.

Qua đó lại xuất hiện một mối quan hệ rất đặc trưng của các nhà chưng cất Scotland:

địa danh → nguồn nước → nhà chưng cất → tên whisky.

Peat smoke và phong cách Ardbeg

Ardbeg đặc biệt nổi tiếng với phong cách whisky có ảnh hưởng mạnh của peat smoke.

Peated malt được nghiền bằng chiếc Boby malt mill được lắp đặt từ năm 1921 và đến nay vẫn tiếp tục hoạt động tại nhà chưng cất.

Sau quá trình nghiền và mash bằng nước từ Loch Uigeadail, wort được đưa vào các washback làm từ Oregon pine để lên men.

Wash sau quá trình fermentation đạt khoảng 8% ABV trước khi được đưa sang công đoạn chưng cất.

Ardbeg mô tả phong cách của mình bằng khái niệm “peaty paradox”: mức độ khói mạnh nhưng đồng thời vẫn có sự cân bằng với những đặc tính ngọt và trái cây của spirit.

Từ hai lên bốn nồi chưng cất

Sau hơn hai thập niên hồi sinh, Ardbeg bước vào một giai đoạn mở rộng năng lực sản xuất.

Tháng 3/2021, stillhouse mới của nhà chưng cất được hoàn thành.

Số lượng nồi chưng cất tăng từ hai lên bốn, qua đó tăng gấp đôi năng lực chưng cất so với hệ thống trước đó.

Việc mở rộng cho thấy sự thay đổi đáng kể so với tình trạng của Ardbeg vào đầu thập niên 1990, khi tương lai nhà chưng cất còn chưa chắc chắn.

Ardbeg và cộng đồng Islay

Mối quan hệ giữa Ardbeg và Islay không chỉ nằm ở nguyên liệu hay địa lý.

Việc đóng cửa nhà chưng cất năm 1981 từng gây tác động trực tiếp tới việc làm và cộng đồng trên đảo. Khi Ardbeg hồi sinh, hoạt động của nhà chưng cất một lần nữa trở thành một phần của đời sống kinh tế và du lịch địa phương.

Năm 2022, khi một thùng Ardbeg Cask No. 3 từ năm 1975 được bán với giá kỷ lục 16 triệu bảng Anh, Ardbeg công bố dành 1 triệu bảng để hỗ trợ các hoạt động và dự án cộng đồng trên Islay.

Điều này cho thấy mối quan hệ giữa nhà chưng cất và hòn đảo vẫn tiếp tục được duy trì sau hơn hai thế kỷ.

Những thế hệ con người tiếp tục câu chuyện Ardbeg

Ardbeg không chỉ lưu giữ lịch sử qua những tòa nhà và kho whisky mà còn qua những thế hệ con người làm việc tại nhà chưng cất.

Năm 2026, Bryony McNiven, một người sinh ra trên Islay và là con gái của một stillman từng làm việc tại Ardbeg, kế nhiệm Colin Gordon để trở thành Distillery Manager.

Ardbeg giới thiệu bà là người phụ nữ đầu tiên trong thời hiện đại đảm nhiệm vị trí này tại nhà chưng cất.

Sự kiện tạo nên một liên kết thú vị với lịch sử năm 1853, khi Margaret và Flora Macdougall từng tham gia điều hành Ardbeg.

Sau gần hai thế kỷ, câu chuyện về những người phụ nữ tại nhà chưng cất lại có thêm một chương mới.

Một điểm đến trên đảo Islay

Ngày nay, Ardbeg Distillery mở cửa đón khách tham quan và tổ chức nhiều chương trình distillery tour, warehouse tasting và whisky tasting.

Visitor Centre cũng phục vụ khách muốn tìm hiểu về nhà chưng cất, trong khi Old Kiln Café tạo thêm không gian nghỉ chân ngay trong khu vực Ardbeg.

Đứng tại cầu tàu của nhà chưng cất, người tham quan có thể cảm nhận khá rõ vị trí của Ardbeg bên bờ biển phía nam Islay – vùng đất đã gắn với whisky này từ năm 1815.

Ardbeg – Hơn 200 năm giữa vùng đất, con người và whisky Islay

Câu chuyện Ardbeg đặc biệt không chỉ bởi nhà chưng cất đã tồn tại hơn hai thế kỷ.

Đó còn là câu chuyện của một địa điểm từng phát triển mạnh, từng đóng cửa, từng đứng trước nguy cơ biến mất rồi được hồi sinh.

Từ John Macdougall năm 1815, Margaret và Flora Macdougall giữa thế kỷ XIX, những người lao động mất việc khi nhà máy đóng cửa năm 1981, cuộc hồi sinh năm 1997 cho tới thế hệ đang tiếp tục vận hành nhà chưng cất ngày nay, Ardbeg luôn gắn với những con người của Islay.

Nguồn nước Loch Uigeadail, peat smoke, bờ biển phía nam hòn đảo và những tòa nhà của nhà chưng cất tiếp tục tạo nên mối quan hệ giữa vùng đất – nguồn nước – con người – nghề chưng cất – whisky.

Đó cũng là lý do Ardbeg Distillery không chỉ là nơi sản xuất một thương hiệu single malt nổi tiếng mà còn là một địa điểm có giá trị lịch sử trong câu chuyện whisky của đảo Islay.

Thông tin Ardbeg Distillery

Tên: Ardbeg Distillery
Loại hình: Nhà chưng cất Scotch whisky
Thành lập: 1815
Người sáng lập: John Macdougall
Địa điểm: Gần Port Ellen, Isle of Islay, Scotland, United Kingdom
Địa chỉ: Port Ellen, Islay, Argyll, PA42 7EA, Scotland
Khu vực whisky: Islay
Nguồn nước: Loch Uigeadail
Sản phẩm chính: Ardbeg Islay Single Malt Scotch Whisky
Số nồi chưng cất: 4
Hồi sinh: The Glenmorangie Company mua lại và mở cửa trở lại năm 1997
Chủ sở hữu: The Glenmorangie Company / LVMH
Distillery Manager: Bryony McNiven
Tham quan: Có Visitor Centre, distillery tour và tasting
Điện thoại: +44 (0)1496 302244
Tình trạng: Đang hoạt động
Website: Ardbeg