Đang tải bài viết…
Đang tải bài viết…
Bãi biển Long Hải không trải dài tách biệt với địa hình phía sau. Đường bờ uốn theo chân núi, có đoạn mở thành bãi cát, có nơi gặp những mũi đá tiến ra mặt nước rồi tiếp tục về phía Đèo Nước Ngọt. Chính sự gần nhau giữa núi và biển đã tạo cho Long Hải một dáng bờ khác với những bãi biển rộng và tương đối thẳng của Vũng Tàu. Tư liệu địa lý và du lịch lâu nay đều gắn bãi Long Hải với Kỳ Vân – Thùy Vân và hệ núi ngày nay thường được gọi là Minh Đạm.
Bãi biển Long Hải thuộc vùng ven biển xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Trong các tư liệu trước khi thay đổi địa giới hành chính, nơi đây thuộc thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Điểm đáng chú ý của bãi biển không chỉ nằm ở chiều dài hay bãi cát, mà ở vị trí của nó trong địa hình chung.
Tư liệu của Cục Du lịch Quốc gia mô tả bãi Long Hải chạy dài và uốn lượn ở phía nam chân núi Thùy Vân, còn gọi là Kỳ Vân; các tài liệu địa phương về sau cũng liên hệ hệ núi này với tên Minh Đạm.
Bởi vậy, đứng ở nhiều đoạn trên bờ biển Long Hải có thể cảm nhận khá rõ hai hướng cảnh quan. Phía trước là mặt nước mở rộng, trong khi phía sau không xa đã là những triền núi.
Địa hình ấy khiến đường bờ không hoàn toàn đều đặn. Bãi cát xen với những đoạn đá tự nhiên, còn về phía đông, núi dần tiến gần hơn tới mặt nước trước khi cảnh quan chuyển sang khu vực Đèo Nước Ngọt.
Biển và núi ở Long Hải vì thế không phải hai cảnh quan đứng cạnh nhau. Chính hình dáng của núi đã góp phần định hình đường bờ.
Tên Kỳ Vân xuất hiện trong nhiều tư liệu địa lý cũ về vùng Long Hải.
Từ điển địa lý của Viện Ngôn ngữ học ghi Kỷ Vân, còn gọi Mũi Cơm Thiều, là mũi đất nơi khối núi Châu Viên – Chóp Mao nhô ra biển; địa danh này trước đây còn có tên Thùy Vân. Nguồn du lịch địa phương hiện sử dụng phổ biến cách viết Kỳ Vân và mô tả đây là mũi đất nhô ra biển ở Long Hải.
Sự khác biệt giữa các tên Kỳ Vân, Kỷ Vân, Thùy Vân, Châu Viên và Minh Đạm phản ánh nhiều lớp địa danh được sử dụng qua các thời kỳ. Không nên xem tất cả những tên ấy đơn giản là những tên gọi hoàn toàn đồng nghĩa của cùng một điểm.
Nhưng có một mối quan hệ địa lý khá rõ: vùng núi phía sau Long Hải kéo ra gần biển và tạo nên mũi đất nổi bật trên đường bờ.
Kỳ Vân từng có ý nghĩa đối với cả những người đi biển. Tư liệu địa phương còn lưu câu vè của những người lái ghe bầu xưa nhắc đến Kỳ Vân như một dấu mốc trên hành trình qua vùng biển này.
Nhìn từ câu chuyện ấy, ngọn núi không chỉ tạo cảnh quan cho bãi biển. Trước khi có những con đường ven biển hiện đại, hình dáng núi nhìn từ ngoài khơi đã có thể trở thành dấu hiệu để người đi biển nhận biết vùng đất mình đang đi qua.
Đi về phía đông, bãi biển Long Hải dần chuyển sang một dạng cảnh quan khác.
Những đoạn bờ cát bắt đầu gặp nhiều đá hơn, sườn núi tiến gần mặt nước và tuyến đường ven biển phải uốn theo địa hình. Từ đó mở ra khu vực Đèo Nước Ngọt.
Cục Du lịch Quốc gia xác định Đèo Nước Ngọt nối tiếp bãi Long Hải, nơi núi đá vươn ra phía biển. Tư liệu du lịch địa phương mô tả rõ hơn: cung đèo nằm dưới chân Mũi Kỳ Vân và tạo thành đoạn chuyển tiếp trên tuyến từ Long Hải về phía Phước Hải.
Đây là một ranh giới cảnh quan thú vị.
Ở khu vực trung tâm Long Hải, bờ biển mở ra với những khoảng cát thuận lợi cho sinh hoạt ven bờ. Càng tiến về phía Kỳ Vân, địa hình núi và đá càng thể hiện rõ. Qua Đèo Nước Ngọt, hành trình tiếp tục sang một vùng biển khác.
Nhờ vậy, chỉ trên một dải bờ không quá dài, Long Hải đã có sự chuyển tiếp từ bãi cát sang mũi núi, bờ đá và cung đường sát biển.
Đó cũng là lý do Đèo Nước Ngọt nên được nhìn như một thực thể riêng trong mạng địa danh Long Hải, thay vì chỉ là một điểm chụp ảnh trên đường ven biển.
Bãi biển Long Hải ngày nay gắn khá rõ với hoạt động nghỉ dưỡng. Nhưng nếu chỉ nhìn hàng quán, khu lưu trú và những người đến tắm biển, một phần quan trọng của bờ biển sẽ bị bỏ qua.
Đây cũng là không gian sống của cộng đồng ngư dân.
Tư liệu du lịch địa phương ghi nhận hình ảnh làng chài, tàu cá và hoạt động chuẩn bị ra khơi vẫn hiện diện dọc vùng biển Long Hải. Vì thế trên cùng một đường bờ có thể tồn tại hai nhịp sống: một bên là người tìm đến biển để nghỉ ngơi, một bên là những người coi biển là nơi làm việc và sinh kế.
Xa hơn, đời sống của cư dân biển còn để lại dấu ấn trong tín ngưỡng.
Dinh Cô nằm trong chính không gian ven biển Long Hải. Mộ Cô ở một vị trí khác nhìn ra mặt nước. Lễ hội Dinh Cô lại đưa cộng đồng trở về với biển qua những nghi thức đã được duy trì qua nhiều thế hệ.
Những câu chuyện ấy sẽ có thực thể riêng, nhưng chúng giúp giải thích một điều ngay từ bãi biển: đường bờ Long Hải không chỉ là cảnh quan tự nhiên.
Núi tạo hình cho bờ biển, biển tạo sinh kế cho con người, còn con người qua thời gian lại để lại trên bờ những làng xóm, tín ngưỡng và ký ức của mình.
Vì vậy, điều làm nên nét riêng của bãi biển Long Hải không nằm ở một bãi cát đơn lẻ. Đó là cả một dải chuyển tiếp dưới chân Kỳ Vân, nơi núi tiến dần về phía mặt nước và đời sống của vùng đất vẫn hướng ra biển.

Công ty TNHH iWater
122/6 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh

Công ty TNHH Rượu 5 Châu (Topruou.com)
1368/79/1/3 Lê Văn Lương, Xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh

Vựa Cá Thạch Nguyệt – Cửa hàng cá tươi tại phường Thới An, TP.HCM
193 Tô Ngọc Vân, Phường Thới An, Thành phố Hồ Chí Minh

MazLaw – Tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ tại Hà Nội
430 Đê La Thành, Phường Ô Chợ Dừa, Thành phố Hà Nội

Văn phòng Luật sư Đặng Đình Ngọc – 27 Lê Văn Lương, Hà Nội
27 Lê Văn Lương, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội

Nước mắm và hải sản khô Phước Hải – nghề từ những chuyến biển
Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Phước Hải đến Lộc An – hành trình tiếp tục về phía đông
Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Long Hải đến Phước Hải – qua Kỳ Vân và Đèo Nước Ngọt
Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ của ngư dân Phước Hải
Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Ngọc Lăng Nam Hải – nơi cá Ông được an táng bên biển Phước Hải
Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Aultmore Distillery – Nhà chưng cất whisky giữa vùng Foggie Moss, Speyside, Scotland
Aultmore Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm gần thị trấn Keith, thuộc vùng Speyside của Scotland. Được Alexander Edward thành lập và bắt đầu sản xuất năm 1897, Aultmore đã tồn tại hơn 125 năm giữa một khu vực từ lâu gắn với nghề chưng cất whisky.

The Glenrothes Distillery – Nhà chưng cất Speyside từ năm 1879 tại Rothes, Scotland
The Glenrothes Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Rothes, Moray, Scotland, ngay trung tâm vùng whisky Speyside. Được thành lập năm 1879, nhà chưng cất trải qua gần 150 năm phát triển và ngày nay là một trong những tên tuổi lâu đời gắn với thị trấn Rothes.

Stirling Distillery – Khi whisky trở lại dưới chân lâu đài Stirling sau hơn 170 năm
Ngay dưới chân Stirling Castle, giữa khu phố cổ mang đậm dấu ấn lịch sử Scotland, một nhà chưng cất nhỏ đang viết tiếp câu chuyện từng bị gián đoạn hơn một thế kỷ. Stirling Distillery không có quy mô lớn, nhưng vị trí, lịch sử và hành trình đưa whisky trở lại thành phố Stirling khiến nơi đây trở thành một điểm đáng chú ý trên bản đồ whisky Scotland.

Kininvie Distillery – Nhà chưng cất Speyside kín tiếng của William Grant & Sons
Kininvie Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Dufftown, Moray, Scotland, thuộc vùng whisky Speyside. Được William Grant & Sons xây dựng năm 1990, Kininvie có vị trí đặc biệt khi nằm ngay trong khu vực của The Balvenie Distillery và gần Glenfiddich – hai nhà chưng cất nổi tiếng cùng thuộc tập đoàn gia đình William Grant & Sons.

Auchentoshan Distillery – Nhà chưng cất whisky Lowland hơn 200 năm bên Glasgow, Scotland
Auchentoshan Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm tại Clydebank, ở phía tây bắc Glasgow, Scotland. Nhà chưng cất có lịch sử chính thức từ năm 1823 và ngày nay được biết đến đặc biệt với phương pháp chưng cất ba lần – Triple Distillation, tạo nên phong cách nhẹ, tươi và mềm mại đặc trưng của Auchentoshan Single Malt Scotch Whisky.

Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Ở một làng biển, niềm tin thường bắt đầu từ những điều rất gần với đời sống. Với ngư dân Phước Hải, biển mang lại nguồn sống nhưng cũng là nơi con người phải đối diện với sóng gió và những bất trắc ngoài khơi. Từ trải nghiệm ấy, cá voi được kính gọi là cá Ông, được xem như vị thần hộ mệnh của người đi biển. Dinh Ông Nam Hải là một trong những nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin đó, đồng thời là mắt xích quan trọng trong không gian tín ngưỡng nối Dinh Ông, Ngọc Lăng và Lễ hội Nghinh Ông của làng biển Phước Hải.

Trước khi có tên Phước Hải, vùng làng biển dưới chân Minh Đạm từng được biết đến với một cái tên rất gần với nghề nghiệp của cư dân: Lưới Rê. Từ một xóm chài hình thành bên biển, tên Lưới Rê đi qua lớp tên Hải Chữ rồi bước vào Phước Hải thôn vào đầu thế kỷ XIX. Những tên gọi ấy không chỉ cho biết một địa danh đã thay đổi như thế nào. Chúng còn lưu lại dấu vết về quá trình tụ cư, sinh kế và cách một cộng đồng nghề biển từng bước tạo dựng vùng đất mà ngày nay chúng ta gọi là Phước Hải.

Khi trời còn sớm, bờ biển Phước Hải đã bắt đầu một nhịp sống khác với hình ảnh của một vùng nghỉ dưỡng. Ghe thuyền trở về, cá được đưa lên bờ, lưới được gỡ, hải sản được phân loại trước khi đi vào chợ, các cơ sở chế biến hoặc những sân phơi. Nhịp sống ấy đã tồn tại qua nhiều thế hệ và tạo nên Làng chài Phước Hải – một cộng đồng ven biển dưới chân Minh Đạm, nơi lịch sử của vùng đất gắn chặt với nghề đánh bắt, chế biến hải sản và những tín ngưỡng hình thành từ cuộc sống ngoài khơi.

Từ Đèo Nước Ngọt đi về phía đông, đường bờ mở ra sau đoạn núi tiến sát mặt nước ở Kỳ Vân. Phía trước là biển, phía sau vẫn còn đường nền của hệ núi Minh Đạm, còn ở khoảng giữa là một cộng đồng đã sống bằng nghề biển qua nhiều thế hệ. Bãi biển Phước Hải nằm trong chính không gian ấy. Vì vậy, đây không chỉ là một bãi tắm trên tuyến ven biển, mà còn là nơi cảnh quan tự nhiên và đời sống của làng cá Phước Hải gặp nhau mỗi ngày.