Ben Nevis Distillery – nhà chưng cất whisky từ năm 1825 dưới chân núi Ben Nevis, Scotland

Trải qua hai thế kỷ với nhiều lần thay đổi chủ sở hữu, mở rộng, ngừng sản xuất rồi hoạt động trở lại, Ben Nevis vẫn tồn tại trên vùng đất nơi nhà chưng cất được hình thành. Năm 2025 đánh dấu 200 năm lịch sử Ben Nevis Distillery.

Một dấu mốc đặc biệt xuất hiện năm 1989, khi nhà sản xuất whisky Nhật Bản Nikka Whisky mua lại Ben Nevis. Từ đó, một nhà chưng cất Scotch có lịch sử từ thế kỷ XIX trở thành cầu nối thú vị giữa truyền thống làm whisky Scotland và ngành whisky Nhật Bản.

John “Long John” MacDonald và sự ra đời của Ben Nevis

Ben Nevis Distillery được thành lập năm 1825 bởi John MacDonald, thường được biết đến với biệt danh Long John.

Whisky của ông ban đầu được bán dưới tên “Long John’s Dew of Ben Nevis”. Danh tiếng của Long John sau đó gắn chặt với lịch sử phát triển của nhà chưng cất.

Năm 1847, Nữ hoàng Victoria cùng con trai Albert, Hoàng tử xứ Wales – người sau này trở thành Vua Edward VII – đến thăm khu vực. Theo lịch sử chính thức của Ben Nevis, Long John đã tặng Nữ hoàng một thùng whisky và thùng này được đưa về Buckingham Palace, dự kiến mở khi Hoàng tử Albert Edward tròn 21 tuổi.

John MacDonald qua đời năm 1856, khi 58 tuổi. Con trai ông, Donald P. MacDonald, tiếp quản hoạt động của nhà chưng cất.

Từ Ben Nevis đến Nevis Distillery

Nhu cầu whisky tăng lên trong nửa sau thế kỷ XIX khiến gia đình MacDonald mở rộng hoạt động.

Năm 1878, Donald P. MacDonald xây dựng thêm một nhà chưng cất gần Ben Nevis, được gọi là Nevis Distillery.

Trong một thời gian, hai cơ sở Ben Nevis và Nevis cùng nằm dưới sự kiểm soát của gia đình MacDonald. Quyền quản lý của gia đình kéo dài cho đến năm 1944.

Câu chuyện này phản ánh thời kỳ phát triển mạnh của Scotch whisky vào cuối thế kỷ XIX, khi nhu cầu đối với whisky Scotland ngày càng mở rộng cả trong nước lẫn thị trường quốc tế.

Dưới chân ngọn núi cao nhất Vương quốc Anh

Một phần bản sắc của Ben Nevis Distillery đến từ vị trí địa lý.

Nhà chưng cất nằm tại Lochy Bridge, ngoại ô Fort William, ngay dưới chân núi Ben Nevis.

Đỉnh Ben Nevis cao khoảng 1.345 m, là điểm cao nhất của Vương quốc Anh.

Nguồn nước sử dụng tại nhà chưng cất bắt đầu từ mưa và tuyết tan trên núi. Nước đi qua địa hình núi đá, các hồ nhỏ Coire Leis và Coire na Ciste, sau đó theo các dòng chảy xuống sườn phía bắc và hội tụ tại Allt a’Mhuilinn trước khi đến nhà chưng cất.

Mối liên hệ giữa ngọn núi, nguồn nước và nhà chưng cất khiến Ben Nevis không chỉ là một tên thương hiệu mà còn gắn trực tiếp với địa lý của vùng Highlands.

Giai đoạn Joseph Hobbs và thử nghiệm sản xuất grain whisky

Năm 1944, doanh nhân người Canada Joseph Hobbs mua lại Ben Nevis và Nevis Distillery.

Sau đó, Nevis Distillery được bán cho Glenlochy Distillery ở gần đó, trong khi Hobbs tiếp tục phát triển Ben Nevis.

Một thay đổi đáng chú ý diễn ra năm 1955, khi một Coffey still được lắp đặt tại nhà chưng cất.

Nhờ đó, Ben Nevis trở thành một trong những nhà chưng cất có khả năng sản xuất cả malt whisky và grain whisky trong cùng một cơ sở vào thời điểm đó.

Đây là một giai đoạn khá đặc biệt trong lịch sử Ben Nevis, bởi ngày nay nhà chưng cất chủ yếu được biết đến với Single Malt Scotch Whisky.

Những năm đóng cửa và hồi sinh

Lịch sử Ben Nevis không phải một hành trình liên tục.

Năm 1978, hoạt động sản xuất ngừng lại.

Đến năm 1981, Long John International – công ty con của Whitbread & Co – mua nhà chưng cất. Coffey still được tháo bỏ và Ben Nevis chủ yếu được sử dụng làm kho chứa cùng một số hoạt động sản xuất thử nghiệm.

Nhà chưng cất hoạt động trở lại năm 1984, nhưng chỉ trong thời gian ngắn trước khi tiếp tục ngừng sản xuất vào năm 1986.

Ba năm sau, Ben Nevis bước vào một chương hoàn toàn mới.

Nikka Whisky mua Ben Nevis năm 1989

Năm 1989, Nikka Whisky của Nhật Bản mua lại Ben Nevis Distillery.

Đây là một dấu mốc đặc biệt bởi Nikka được hình thành từ hành trình của Masataka Taketsuru, người từng sang Scotland học nghề làm whisky trước khi trở về Nhật Bản và trở thành một trong những nhân vật đặt nền móng cho ngành whisky Nhật.

Việc Nikka sở hữu một nhà chưng cất có lịch sử lâu đời tại Scotland vì vậy tạo nên một mối liên hệ ngược trở lại khá thú vị: từ một người Nhật sang Scotland học nghề làm whisky vào đầu thế kỷ XX, đến một doanh nghiệp whisky Nhật Bản sở hữu nhà chưng cất Scotch được thành lập từ năm 1825.

Sau thương vụ, Ben Nevis được đầu tư lại. Năm 1990, mash tun, washbacks và boiler mới được lắp đặt, hoạt động sản xuất whisky chính thức bắt đầu trở lại.

Năm 1991, Visitor Centre của nhà chưng cất được mở cửa.

Ben Nevis trong hệ thống Nikka Whisky

Ben Nevis có vị trí khá đặc biệt trong hệ thống Nikka.

Hai nhà chưng cất nổi tiếng nhất của Nikka tại Nhật Bản là Yoichi Distillery ở Hokkaido và Miyagikyo Distillery tại Sendai. Trong khi đó, Ben Nevis nằm tại Scotland và sản xuất Scotch whisky theo các quy định của Scotland.

Nikka chính thức xác nhận Ben Nevis gia nhập hệ thống của hãng từ năm 1989 và mô tả mối quan hệ này như một sự hợp tác Scotland – Nhật Bản trong sản xuất whisky.

Whisky từ Ben Nevis cũng có thể đóng vai trò trong một số hoạt động blending của Nikka. Trong giới thiệu về The Nikka Limited, hãng nhắc đến whisky Ben Nevis với đặc tính trái cây, độ đậm và nét waxy, góp phần tạo chiều sâu cho blend.

Điều này khiến Ben Nevis trở thành một trường hợp đặc biệt trên bản đồ whisky: một Scotch whisky distillery có lịch sử hai thế kỷ nhưng hiện nằm trong hệ thống của một trong những tên tuổi quan trọng của whisky Nhật Bản.

Quá trình sản xuất whisky tại Ben Nevis

Quá trình sản xuất tại Ben Nevis vẫn dựa trên những công đoạn cơ bản của malt Scotch whisky.

Đại mạch đã malt hóa được nghiền thành grist, sau đó trộn với nước nóng trong mash tun để chiết xuất lượng đường cần thiết.

Phần chất lỏng giàu đường – wort – được làm nguội rồi đưa vào các washback bằng gỗ hoặc thép không gỉ. Men được bổ sung để bắt đầu quá trình lên men.

Theo nhà chưng cất, quá trình lên men diễn ra trong khoảng 48 giờ trước khi chất lỏng được đưa sang giai đoạn chưng cất.

Spirit sau chưng cất tiếp tục được đưa vào thùng gỗ để trưởng thành trước khi có thể trở thành Scotch whisky.

Phong cách whisky Ben Nevis

Ben Nevis được biết đến với phong cách malt whisky khá đậm đà so với nhiều Single Malt nhẹ nhàng hơn của Scotland.

Đặc tính whisky có thể thay đổi theo tuổi, loại thùng và từng đợt đóng chai, nhưng Ben Nevis thường được những người tìm hiểu whisky nhận biết qua cấu trúc tương đối đầy, hương trái cây chín, malt, gia vị và đôi khi xuất hiện đặc tính waxy – gợi cảm giác sáp.

Đáng chú ý, chính Nikka khi nói về whisky Ben Nevis trong The Nikka Limited cũng nhấn mạnh chiều sâu trái cây và nét waxy đặc trưng của spirit từ nhà chưng cất này.

Ngoài những chai đóng dưới thương hiệu chính thức, Ben Nevis còn được giới sưu tầm whisky biết đến qua nhiều single cask và independent bottlings được phát hành bởi các nhà đóng chai độc lập.

Một số dòng whisky của Ben Nevis

Một trong những sản phẩm tiêu biểu của nhà chưng cất là Ben Nevis 10 Year Old, dòng Single Malt Scotch Whisky mang tên tuổi của distillery.

Bên cạnh đó, danh mục chính thức còn có Ben Nevis Coire Leis và Ben Nevis Traditional.

Tên Coire Leis được lấy từ một trong những hồ trên núi Ben Nevis, gắn trực tiếp với câu chuyện nguồn nước của nhà chưng cất.

Ngoài các sản phẩm mang tên Ben Nevis, nhà chưng cất còn giới thiệu Glencoe 10 Year Old trong danh mục của mình.

Danh mục có thể thay đổi theo từng thời kỳ và thị trường, vì vậy mỗi expression nên được xây dựng thành hồ sơ sản phẩm riêng thay vì xem như danh sách cố định của nhà chưng cất.

Ben Nevis Distillery tròn 200 năm

Năm 2025, Ben Nevis Distillery đánh dấu 200 năm kể từ khi John MacDonald thành lập nhà chưng cất năm 1825.

Hai thế kỷ ấy bao gồm nhiều giai đoạn rất khác nhau: thời kỳ gia đình MacDonald, sự mở rộng với Nevis Distillery, giai đoạn Joseph Hobbs, thử nghiệm Coffey still, những năm đóng cửa và cuối cùng là chương mới dưới quyền sở hữu của Nikka Whisky.

Không phải mọi nhà chưng cất được thành lập từ thế kỷ XIX đều còn tồn tại và sản xuất đến ngày nay. Vì vậy, cột mốc 200 năm giúp Ben Nevis trở thành một địa điểm có giá trị đáng kể khi tìm hiểu lịch sử công nghiệp whisky tại vùng Highlands.

Ben Nevis trong bản đồ whisky Scotland

Ben Nevis Distillery là nơi giao nhau của nhiều lớp dữ liệu lịch sử và địa lý.

Đó là câu chuyện của John “Long John” MacDonald và năm 1825, của Fort William dưới chân ngọn Ben Nevis, của nguồn nước từ Coire Leis và Coire na Ciste, của một thời kỳ từng sản xuất đồng thời malt và grain whisky, và của những lần đóng cửa rồi hồi sinh.

Đặc biệt hơn, từ năm 1989, lịch sử Ben Nevis còn kết nối với Nikka và câu chuyện phát triển của whisky Nhật Bản.

Nếu Yoichi và Miyagikyo đại diện cho hành trình Masataka Taketsuru đưa kiến thức làm Scotch whisky từ Scotland về Nhật Bản, thì Ben Nevis lại tạo nên một chiều kết nối ngược lại: một nhà sản xuất whisky Nhật sở hữu và tiếp tục duy trì một distillery lịch sử ngay trên đất Scotland.

Sau 200 năm, Ben Nevis vì vậy không chỉ là tên của một chai Single Malt Scotch Whisky. Đây còn là một địa điểm giúp kể lại một phần lịch sử Highlands, Scotch whisky và sự giao thoa giữa hai nền văn hóa whisky Scotland – Nhật Bản.

Thông tin Ben Nevis Distillery

Tên: Ben Nevis Distillery
Thành lập: 1825
Người sáng lập: John “Long John” MacDonald
Địa điểm: Lochy Bridge, Fort William, Scotland
Vùng whisky: Highlands – West Highlands
Loại whisky: Single Malt Scotch Whisky
Nguồn nước: hệ thống nước từ núi Ben Nevis, qua Coire Leis, Coire na Ciste và Allt a’Mhuilinn
Chủ sở hữu: Nikka Whisky
Thuộc Nikka: từ năm 1989
Khôi phục sản xuất: 1990
Visitor Centre: mở năm 1991
Cột mốc: kỷ niệm 200 năm vào năm 2025
Một số dòng tiêu biểu: Ben Nevis 10 Year Old, Coire Leis, Ben Nevis Traditional
Địa chỉ: Lochy Bridge, Fort William, PH33 6TJ, Scotland
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh