Brora Distillery – Nhà chưng cất Highland hồi sinh sau 38 năm im lặng

Được hình thành từ năm 1819, ban đầu với tên Clynelish Distillery, cơ sở này đã trải qua hơn hai thế kỷ với nhiều thay đổi. Từ một nhà chưng cất Highland phục vụ vùng đất Sutherland, nơi đây trở thành Brora, đóng cửa năm 1983, rồi bước vào thế giới của những “ghost distillery” với những chai whisky cũ ngày càng hiếm và được giới sưu tầm săn tìm.

Sau 38 năm im lặng, năm 2021, những chiếc pot still tại Brora một lần nữa được đánh thức.

Khởi đầu năm 1819 với tên Clynelish

Lịch sử Brora bắt đầu vào năm 1819, khi nhà chưng cất được thành lập với sự hậu thuẫn của Marquess of Stafford, sau này là Duke of Sutherland.

Tên ban đầu của distillery là Clynelish.

Nhà chưng cất nằm gần làng Brora trên bờ biển phía Đông Sutherland, một khu vực khá xa các trung tâm sản xuất whisky lớn của Scotland.

Trong gần 150 năm tiếp theo, Clynelish hoạt động tại chính cơ sở mà ngày nay chúng ta gọi là Brora Distillery.

Điều này giải thích vì sao khi tìm hiểu whisky cũ của khu vực, hai cái tên Clynelish và Brora thường xuất hiện cùng nhau.

Vì sao có cả Clynelish và Brora?

Đến thập niên 1960, nhu cầu Scotch Whisky tăng lên khiến chủ sở hữu quyết định mở rộng sản xuất.

Thay vì cải tạo hoàn toàn nhà chưng cất cũ, một distillery mới được xây dựng ngay bên cạnh vào cuối thập niên 1960.

Ban đầu, cả cơ sở cũ và mới đều liên quan tới tên Clynelish, tạo ra một giai đoạn khá phức tạp trong lịch sử tên gọi.

Sau đó, distillery mới giữ tên Clynelish, còn nhà chưng cất cũ tiếp tục hoạt động và cuối cùng chính thức được đổi tên thành Brora vào năm 1975.

Vì vậy, Clynelish Distillery hiện nay và Brora Distillery nằm rất gần nhau nhưng là hai cơ sở sản xuất riêng biệt.

Clynelish là nhà chưng cất mới hơn; Brora chính là cơ sở Clynelish lịch sử từ năm 1819.

Giai đoạn whisky khói đậm tạo nên danh tiếng Brora

Một trong những chương quan trọng nhất của Brora diễn ra từ cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970.

Trong giai đoạn này, ngành whisky cần thêm nguồn heavily peated malt whisky phục vụ blending.

Nhà chưng cất cũ tại Brora được sử dụng để sản xuất những mẻ spirit có mức peat cao hơn đáng kể so với phong cách Highland thông thường.

Đặc biệt, những vintage Brora đầu thập niên 1970 sau này trở thành một trong những nhóm whisky được giới sưu tầm và người yêu Scotch đặc biệt quan tâm.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi Brora đều là whisky peat nặng.

Phong cách của nhà chưng cất đã thay đổi theo từng giai đoạn sản xuất. Những năm khác nhau có thể thể hiện mức peat, cấu trúc và character khá khác biệt.

Từ Brora heavily peated đến “old Highland style”

Sau giai đoạn sản xuất whisky khói mạnh, Brora dần trở về một phong cách nhẹ peat hơn.

Character thường gắn với Brora bao gồm kết cấu waxy và oily, khói peat vừa phải cùng những sắc thái coastal như brine và sea salt.

Chính sự kết hợp giữa texture, khói, malt và dấu ấn ven biển tạo nên một phong cách khá khác biệt.

Ngày nay, khi phục hồi distillery, Brora mô tả hướng spirit của mình bằng khái niệm “old Highland style” – một kiểu Highland whisky có độ đầy đặn, oily texture, peat vừa phải và ảnh hưởng coastal.

Đóng cửa năm 1983

Năm 1983, ngành Scotch Whisky bước vào một giai đoạn khó khăn do nhu cầu suy giảm và lượng whisky tồn kho lớn.

Nhiều distillery trên khắp Scotland phải giảm sản lượng hoặc đóng cửa.

Brora là một trong số đó.

Những chiếc still ngừng hoạt động và nhà chưng cất bước vào một “silent season” mà lúc ấy chưa ai biết sẽ kéo dài bao lâu.

Cùng năm đó, Port Ellen Distillery trên đảo Islay cũng đóng cửa.

Trong những thập niên tiếp theo, cả Brora và Port Ellen trở thành hai trong số những “lost” hay “ghost distilleries” nổi tiếng nhất của Scotland.

Khi một ghost distillery trở thành whisky sưu tầm

Điều thú vị là danh tiếng Brora lại tăng mạnh sau khi distillery đóng cửa.

Lượng whisky còn lại trong các warehouse ngày càng ít đi trong khi giới yêu whisky bắt đầu nhận ra chất lượng và character đặc biệt của những vintage Brora cũ.

Diageo đưa nhiều phiên bản Brora vào Special Releases, giúp whisky từ nhà chưng cất đã đóng cửa tiếp cận với giới sưu tầm quốc tế.

Những chai Brora từ thập niên 1970 và đầu thập niên 1980 dần trở thành những whisky hiếm.

Một số phiên bản lâu năm đạt giá trị rất cao trên thị trường đấu giá.

Brora từ một distillery đóng cửa vì không còn cần thiết về mặt sản xuất dần trở thành một trong những cái tên được săn tìm nhất trong thế giới Scotch Whisky cổ.

Quyết định hồi sinh Brora năm 2017

Tháng 10/2017, Diageo đưa ra một thông báo gây chú ý lớn trong ngành whisky.

Hai ghost distillery nổi tiếng là Brora và Port Ellen sẽ được đưa trở lại hoạt động.

Dự án ban đầu dành khoảng 35 triệu bảng Anh để phục hồi hai nhà chưng cất.

Mục tiêu tại Brora không phải xây một distillery hoàn toàn mới mang tên cũ, mà cố gắng khôi phục chính nhà chưng cất lịch sử và tái tạo điều kiện sản xuất gần nhất có thể với Brora trước khi đóng cửa năm 1983.

Đây là điểm khiến dự án Brora đặc biệt.

Tháo xuống và xây lại từng viên đá

Quá trình phục hồi kéo dài khoảng ba năm.

Stillhouse hơn 200 năm tuổi được tháo dỡ và xây dựng lại từng viên đá, cố gắng giữ nguyên hình thức và tinh thần của công trình năm 1819.

Quan trọng hơn, hai pot still bằng đồng nguyên bản của Brora không bị thay thế.

Chúng được những người thợ đồng của Diageo phục hồi để tiếp tục thực hiện công việc mà chúng từng làm trước năm 1983.

Đội ngũ dự án cũng nghiên cứu hồ sơ lịch sử, thiết bị và phương pháp vận hành cũ để tái tạo càng gần càng tốt character của Brora.

Ngày những chiếc still sống lại – năm 2021

Tháng 5/2021, sau 38 năm im lặng, Brora Distillery chính thức hoạt động trở lại.

Master Distiller Stewart Bowman, một người sinh ra tại chính vùng Brora và có cha từng là exciseman cuối cùng của nhà chưng cất trước khi đóng cửa, thực hiện nghi thức mở cổng Wildcat và fill thùng spirit Brora đầu tiên sau gần bốn thập niên.

Đây là một trong những khoảnh khắc đáng chú ý của ngành Scotch Whisky hiện đại.

Một distillery từng được xem là đã mất không chỉ được bảo tồn như một di tích mà thực sự quay trở lại sản xuất whisky.

Một trong những distillery nhỏ của Diageo

Brora sau khi hồi sinh không được xây dựng để trở thành một cơ sở sản xuất quy mô lớn.

Nhà chưng cất có khả năng sản xuất khoảng 800.000 lít spirit mỗi năm, khiến Brora nằm trong nhóm những distillery nhỏ của Diageo.

Việc sản xuất được kiểm soát với quy mô tương đối hạn chế phù hợp với mục tiêu duy trì character riêng của nhà chưng cất thay vì chạy theo sản lượng.

Hai pot still lịch sử tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong quá trình này.

Brora mới và Brora cũ là hai thế hệ whisky khác nhau

Đây là một điểm rất quan trọng khi tìm hiểu Brora hiện nay.

Những chai Brora lâu năm đang được bán hoặc đấu giá trên thị trường hiện tại phần lớn được chưng cất trước khi distillery đóng cửa năm 1983.

Trong khi đó, spirit được tạo ra kể từ năm 2021 thuộc về một thế hệ hoàn toàn mới.

Theo quy định Scotch Whisky, spirit mới cần trưởng thành ít nhất ba năm trong thùng gỗ sồi tại Scotland mới có thể được gọi là Scotch Whisky.

Nhưng với Brora, mục tiêu không đơn giản là đạt mốc ba năm để nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường.

Nhà chưng cất đang xây dựng một thế hệ Brora mới có thể tiếp tục trưởng thành trong nhiều năm trước khi những expression phù hợp được lựa chọn.

Vì vậy, khi nói về Brora hiện nay cần phân biệt rõ historic Brora whisky trước 1983 và new-generation Brora spirit/whisky được sản xuất sau khi hồi sinh năm 2021.

Hồi sinh nhưng vẫn giữ dấu ấn lịch sử

Brora mới được phục hồi với một số giải pháp hiện đại về môi trường.

Khi mở cửa trở lại năm 2021, Diageo cho biết distillery được thiết kế để vận hành carbon neutral, sử dụng biomass boiler chạy bằng wood chips có nguồn gốc từ miền Bắc Scotland cùng năng lượng tái tạo.

Nhưng phần cốt lõi của dự án vẫn hướng về quá khứ.

Stillhouse lịch sử, hai pot still nguyên bản, phương pháp vận hành và character spirit đều được nghiên cứu với mục tiêu giữ mối liên hệ với Brora trước năm 1983.

Đây là sự kết hợp khá hiếm giữa bảo tồn di sản công nghiệp và đưa một nhà máy lịch sử trở lại sản xuất thực tế.

Một điểm đến dành cho những người thực sự muốn tìm hiểu Brora

Brora Distillery hiện có thể đón khách nhưng không vận hành theo mô hình visitor centre đại trà.

Các trải nghiệm được tổ chức theo nhóm nhỏ và đặt trước, hướng tới việc tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, quá trình phục hồi và whisky Brora.

Du khách có thể bước vào chính không gian từng im lặng trong 38 năm, quan sát những pot still lịch sử hoạt động trở lại và tìm hiểu các phiên bản Brora quý hiếm.

Với người yêu whisky, đây không chỉ là một distillery tour mà gần như là chuyến thăm một phần lịch sử từng được cho rằng đã biến mất.

Brora – từ Clynelish đến ghost distillery và trở lại

Ít nhà chưng cất nào có hành trình giống Brora.

Khởi đầu năm 1819 với tên Clynelish, nhà chưng cất chứng kiến một Clynelish mới được xây ngay bên cạnh, rồi chính mình đổi tên thành Brora.

Nó từng sản xuất những mẻ heavily peated spirit đặc biệt, đóng cửa năm 1983, trở thành một ghost distillery và chứng kiến những chai whisky còn lại ngày càng quý hiếm.

Rồi sau 38 năm, những chiếc still lại hoạt động vào năm 2021.

Với Mapstore, Brora Distillery vì vậy không chỉ là một địa điểm sản xuất Highland Single Malt. Đây là nơi giúp người tìm hiểu nhìn thấy cả một vòng đời của ngành Scotch Whisky: hình thành – phát triển – dư thừa – đóng cửa – trở thành di sản – và cuối cùng được hồi sinh.

Câu chuyện Brora cũng cho thấy một distillery có thể vượt ra khỏi giá trị của những chai whisky để trở thành một phần của lịch sử công nghiệp và văn hóa của vùng đất nơi nó tồn tại.

Thông tin Brora Distillery

Tên: Brora Distillery
Tên ban đầu: Clynelish Distillery
Loại: Single Malt Scotch Whisky Distillery
Vùng whisky: Highland
Khu vực: Sutherland, Scottish Highlands
Địa điểm: Brora, Scotland
Thành lập: 1819
Người bảo trợ sáng lập: Marquess of Stafford
Đổi tên chính thức thành Brora: 1975
Đóng cửa: 1983
Công bố dự án hồi sinh: 2017
Hoạt động trở lại: 2021
Thời gian im lặng: 38 năm
Chủ sở hữu: Diageo
Master Distiller giai đoạn hồi sinh: Stewart Bowman
Hệ thống chưng cất: 2 copper pot still nguyên bản được phục hồi
Công suất thiết kế: Khoảng 800.000 lít spirit/năm
Phong cách: Old Highland style – waxy, oily, peat nhẹ và ảnh hưởng coastal
Distillery liên quan: Clynelish Distillery
Visitor experience: Có, theo nhóm nhỏ và đặt trước
Tình trạng: Đang hoạt động