Dailuaine Distillery – Nhà chưng cất Speyside gắn với nguồn gốc mái pagoda của whisky Scotland

Không chỉ được biết đến với phong cách spirit đậm, giàu cấu trúc, Dailuaine còn để lại một dấu ấn đặc biệt về kiến trúc. Chính tại đây, kiến trúc sư Charles Doig đã phát triển kiểu mái thông gió trên lò sấy malt vào năm 1889 – thiết kế sau này trở thành hình ảnh quen thuộc thường được gọi là “pagoda roof” tại các nhà chưng cất whisky Scotland.

Vì vậy, câu chuyện Dailuaine không chỉ nằm trong những thùng whisky mà còn hiện diện trong chính hình ảnh kiến trúc đã trở thành một biểu tượng của Scotch whisky.

Dailuaine được thành lập năm 1851

Dailuaine Distillery được William Mackenzie xây dựng vào năm 1851 tại vùng đất nằm gần River Spey.

Tên gọi Dailuaine có nguồn gốc từ tiếng Gaelic, thường được giải nghĩa theo hướng “thung lũng xanh”, phản ánh cảnh quan của khu vực nơi nhà chưng cất hình thành.

William Mackenzie điều hành Dailuaine cho đến khi ông qua đời năm 1865. Sau đó, hoạt động của nhà chưng cất tiếp tục được duy trì và phát triển dưới sự tham gia của gia đình Mackenzie cùng những đối tác khác.

Đến nửa sau thế kỷ XIX, khi nhu cầu Scotch whisky tăng mạnh và mạng lưới đường sắt mở rộng qua Speyside, Dailuaine bước vào một giai đoạn phát triển đáng kể.

Đường sắt và sự phát triển của Dailuaine

Giống nhiều nhà chưng cất Speyside trong thế kỷ XIX, sự phát triển của Dailuaine có mối liên hệ với hệ thống đường sắt.

Từ khoảng thập niên 1860, tuyến Strathspey Railway đã giúp khu vực này kết nối thuận lợi hơn với các trung tâm thương mại.

Đường sắt giúp việc vận chuyển than, lúa mạch, thùng gỗ và các nguyên liệu cần thiết cho nhà chưng cất trở nên thuận tiện hơn. Quan trọng hơn, những thùng whisky có thể được đưa ra khỏi vùng Speyside nhanh và ổn định hơn so với thời kỳ phụ thuộc chủ yếu vào xe ngựa.

Những điều kiện đó góp phần giúp Dailuaine mở rộng sản xuất.

Đến cuối thế kỷ XIX, Dailuaine từng được ghi nhận là một trong những nhà chưng cất malt có quy mô lớn nhất Speyside.

Nơi ra đời của kiểu mái “pagoda” nổi tiếng

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất của Dailuaine xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX.

Trong quá trình cải tạo và mở rộng nhà chưng cất, kiến trúc sư người Scotland Charles Chree Doig được mời tham gia thiết kế.

Ngày 3 tháng 5 năm 1889, tại Dailuaine, Doig phát triển một kiểu hệ thống thông gió mới dành cho lò sấy malt.

Thiết kế có phần mái nhô lên với những đường cong đặc trưng, giúp cải thiện luồng không khí và đưa khói, hơi nóng từ kiln ra ngoài hiệu quả hơn.

Về kỹ thuật, thiết kế này thường được gọi là Doig Ventilator hoặc cupola. Nhưng qua thời gian, hình dáng của nó trở nên quen thuộc với tên gọi “pagoda roof”.

Sau Dailuaine, thiết kế của Charles Doig nhanh chóng xuất hiện tại nhiều nhà chưng cất khác trên khắp Scotland.

Những mái pagoda từ đó trở thành một trong những hình ảnh dễ nhận diện nhất khi nhắc tới kiến trúc nhà chưng cất Scotch whisky.

Điều đáng tiếc là mái nguyên bản tại Dailuaine đã bị phá hủy trong một trận hỏa hoạn năm 1917.

Dù vậy, dấu ấn lịch sử vẫn còn: Dailuaine chính là nơi thiết kế đã tạo nên biểu tượng kiến trúc này lần đầu xuất hiện.

Dailuaine – Talisker Distilleries

Cuối thế kỷ XIX cũng là giai đoạn Dailuaine mở rộng ảnh hưởng trong ngành whisky.

Năm 1898, Dailuaine hợp nhất với Talisker Distillery trên Isle of Skye để thành lập Dailuaine-Talisker Distilleries Ltd.

Sự kết hợp giữa hai nhà chưng cất phản ánh xu hướng tập trung và mở rộng quy mô đang diễn ra trong ngành Scotch whisky lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, những thập niên tiếp theo không hoàn toàn thuận lợi.

Sau khi Thomas Mackenzie qua đời vào năm 1915, doanh nghiệp được một nhóm các công ty whisky lớn tiếp quản.

Đến năm 1917, một trận hỏa hoạn nghiêm trọng xảy ra tại Dailuaine, phá hủy nhiều hạng mục của nhà chưng cất và khiến hoạt động sản xuất phải tạm ngừng.

Nhà máy sau đó được xây dựng lại và tiếp tục hoạt động.

Từ DCL đến Diageo

Trong thế kỷ XX, Dailuaine dần trở thành một phần của hệ thống Distillers Company Limited – DCL, một trong những doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất tới quá trình phát triển ngành Scotch whisky hiện đại.

Qua nhiều lần sáp nhập và tái cấu trúc doanh nghiệp, tài sản của DCL sau này trở thành một phần của Diageo.

Ngày nay, Dailuaine Distillery thuộc sở hữu của Diageo và vẫn tiếp tục sản xuất malt whisky tại Speyside.

Phần lớn spirit của Dailuaine trong lịch sử được sử dụng cho các dòng blended Scotch whisky, thay vì tập trung xây dựng một thương hiệu single malt đại chúng.

Đây cũng là lý do tên Dailuaine có thể ít quen thuộc với người tiêu dùng phổ thông dù nhà chưng cất đã tồn tại hơn 170 năm.

Sáu nồi chưng cất của Dailuaine

Dailuaine hiện sử dụng sáu nồi chưng cất bằng đồng, gồm:

3 wash stills dùng cho lần chưng cất đầu tiên và 3 spirit stills cho lần chưng cất thứ hai.

Quy mô này cho phép Dailuaine duy trì sản lượng đáng kể so với nhiều nhà chưng cất malt truyền thống của Speyside.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở phong cách spirit mà hệ thống sản xuất tạo ra.

Nếu hình dung phổ biến về Speyside thường gắn với những loại whisky thanh lịch, nhẹ nhàng và nhiều hương trái cây thì Dailuaine lại thiên về một cấu trúc đậm, chắc và có trọng lượng hơn.

Phong cách whisky đậm và “meaty”

Dailuaine được giới chuyên môn biết đến với phong cách spirit tương đối rich, robust và meaty – giàu cấu trúc, mạnh và có nét thịt đặc trưng.

Phong cách này được hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố trong quá trình sản xuất, bao gồm thời gian lên men, tốc độ chưng cất và cách kiểm soát mức độ tiếp xúc với đồng trong hệ thống ngưng tụ.

Spirit Dailuaine vì vậy có thể mang những sắc thái malt, ngũ cốc, trái cây chín, gia vị và cấu trúc đậm, đặc biệt phù hợp với quá trình trưởng thành trong những loại thùng có ảnh hưởng mạnh như sherry casks.

Chính cấu trúc này cũng giúp Dailuaine trở thành một thành phần có giá trị đối với nghệ thuật phối trộn Scotch whisky.

Dailuaine dưới dạng Single Malt

Trong phần lớn lịch sử, Dailuaine không được quảng bá rộng rãi như một thương hiệu single malt độc lập.

Một trong những phiên bản chính thức được biết đến nhiều nhất là Dailuaine 16 Year Old, thuộc bộ sưu tập Flora & Fauna.

Ngoài các phiên bản chính thức tương đối hạn chế, whisky từ Dailuaine cũng xuất hiện thông qua nhiều nhà đóng chai độc lập.

Điều này khiến Dailuaine trở thành một cái tên quen thuộc hơn với những người tìm hiểu sâu về Scotch whisky, trong khi vẫn tương đối ít được biết đến trên thị trường đại chúng.

Dailuaine – dấu ấn kiến trúc giữa vùng Speyside

Nếu chỉ nhìn vào sản lượng hoặc mức độ phổ biến của thương hiệu, Dailuaine có thể dễ dàng bị lu mờ giữa hàng chục nhà chưng cất nổi tiếng của Speyside.

Nhưng khi nhìn lại lịch sử, nơi đây giữ một dấu ấn rất riêng.

Từ một nhà chưng cất được William Mackenzie thành lập năm 1851, Dailuaine từng phát triển thành một trong những cơ sở sản xuất malt lớn của Speyside cuối thế kỷ XIX.

Quan trọng hơn, chính tại đây vào năm 1889, Charles Doig đã tạo ra kiểu mái thông gió về sau trở thành hình ảnh gắn liền với các nhà chưng cất whisky Scotland.

Ngày nay, nhiều mái pagoda tại Scotland không còn thực hiện chức năng sấy malt như trước. Nhưng hình dáng ấy vẫn xuất hiện trên vô số nhà chưng cất, hình ảnh quảng bá, sách về whisky và các tuyến du lịch Scotch whisky.

Ít người khi nhìn thấy biểu tượng đó biết rằng câu chuyện của nó bắt đầu tại Dailuaine.

Đó cũng là giá trị đặc biệt của Dailuaine trên bản đồ whisky Scotland: một nhà chưng cất không quá nổi tiếng với công chúng nhưng đã để lại dấu ấn vượt xa những chai whisky mang tên mình.

Thông tin Dailuaine Distillery

Tên: Dailuaine Distillery
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Thành lập: 1851
Người sáng lập: William Mackenzie
Địa điểm: Carron, Aberlour, Moray, Scotland, United Kingdom
Vùng whisky: Speyside
Hệ thống chưng cất: 3 wash stills và 3 spirit stills
Chủ sở hữu hiện nay: Diageo
Tình trạng: Đang hoạt động
Single malt tiêu biểu: Dailuaine 16 Year Old – Flora & Fauna
Phong cách whisky: Đậm, giàu cấu trúc, malt, trái cây chín, gia vị và nét meaty
Dấu ấn lịch sử: Nơi Charles Doig phát triển kiểu Doig Ventilator năm 1889 – tiền thân của kiểu mái thường được gọi là pagoda roof tại các nhà chưng cất Scotch whisky.