Đang tải bài viết…
18-09-2026
5 lượt xem
Đình Thắng Tam – dấu tích làng biển trong lòng Vũng Tàu
Giữa không gian đô thị Vũng Tàu hôm nay, Đình Thắng Tam lưu giữ một lớp ký ức khác của vùng đất này. Được khởi dựng từ đầu thế kỷ XIX, đình cùng Lăng Ông Nam Hải và Miếu Bà Ngũ Hành tạo thành một quần thể tín ngưỡng gắn với những cộng đồng cư dân đã sống, lập làng và mưu sinh bên biển.
Từ làng Thắng Tam đến ngôi đình năm 1820
Đình Thắng Tam được khởi dựng vào năm Canh Thìn 1820, đầu triều vua Minh Mạng. Thuở ban đầu, công trình còn đơn sơ với vật liệu tre lá, về sau được cộng đồng cư dân đóng góp sửa chữa và mở rộng. Năm 1835, đình được lợp ngói và trải qua nhiều lần trùng tu trước khi có diện mạo như ngày nay.
Tên gọi Thắng Tam gắn với lớp cư dân hình thành trên vùng đất Vũng Tàu từ đầu thế kỷ XIX. Trong những câu chuyện được lưu truyền về quá trình khai phá vùng đất này, ba ông Phạm Văn Dinh, Lê Văn Lộc và Ngô Văn Huyền gắn với ba làng Thắng Nhất, Thắng Nhì và Thắng Tam.
Từ một nơi thờ tự của cộng đồng làng, ngôi đình dần trở thành nơi lưu giữ ký ức về những người đi trước, những người có công khai phá và đời sống của cư dân trên vùng đất ven biển.
Khi Vũng Tàu phát triển thành đô thị, tên những làng xưa vẫn còn được nhắc lại qua các địa danh. Đình Thắng Tam vì thế không chỉ còn là một công trình tín ngưỡng, mà cũng là một dấu vết giúp nhìn lại lớp cư dân đã có mặt ở đây trước những đường phố và khu du lịch của Vũng Tàu hôm nay.
Một quần thể đình, lăng và miếu
Điểm đáng chú ý của Đình Thắng Tam là ngôi đình không đứng riêng. Trong cùng khu di tích còn có Lăng Ông Nam Hải và Miếu Bà Ngũ Hành, tạo thành một quần thể gắn với nhiều lớp tín ngưỡng của cư dân miền biển.
Không gian đình gồm cổng tam quan, ngôi Tiền hiền, Đình Trung, hội trường và sân khấu võ ca. Những hạng mục được hình thành, sửa chữa qua nhiều thời kỳ nhưng vẫn giữ vai trò là nơi thờ tự và sinh hoạt cộng đồng.
Bên cạnh đình, Lăng Ông Nam Hải gắn với tín ngưỡng thờ cá Ông của ngư dân. Với những cộng đồng sống bằng nghề biển, cá Ông từ lâu được xem như một hình tượng che chở cho người gặp nạn giữa sóng gió. Những bộ xương cá Ông được lưu giữ trong lăng cũng trở thành dấu tích của mối quan hệ lâu đời giữa cư dân Vũng Tàu với biển.
Miếu Bà Ngũ Hành lại mở thêm một lớp tín ngưỡng khác. Đình, lăng và miếu nằm gần nhau, nhưng mỗi nơi giữ một vai trò riêng trong đời sống tinh thần. Khi đặt cạnh nhau, ba công trình cho thấy một cộng đồng ven biển đã gửi gắm niềm tin của mình vào nhiều hình thức thờ tự khác nhau.
Ngày 25/3/1991, quần thể Đình Thắng Tam, Lăng Ông Nam Hải và Miếu Bà Ngũ Hành được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.
Khi đời sống của người đi biển bước vào lễ hội
Mối liên hệ giữa Thắng Tam và biển thể hiện rõ trong những sinh hoạt tín ngưỡng vẫn được duy trì tại khu di tích.
Trong đó, Lễ hội Nghinh Ông gắn với Lăng Ông Nam Hải là một nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng ngư dân. Những nghi thức hướng ra biển, việc rước Ông và những lời cầu mong cho chuyến ra khơi bình an đều bắt nguồn từ đời sống của những con người từng phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, con nước và biển cả.
Ở đây, biển không chỉ hiện diện ngoài đường chân trời. Biển bước vào nơi thờ tự, vào những ngày lễ, vào ký ức về cá Ông và vào mong ước bình an của người đi biển.
Vũng Tàu hôm nay đã khác xa những làng biển đầu thế kỷ XIX. Những khu dân cư, khách sạn và đường phố đã phủ rộng trên vùng đất từng hình thành các làng Thắng Nhất, Thắng Nhì và Thắng Tam. Nhưng phía sau cổng đình trên đường Hoàng Hoa Thám, đình, lăng và miếu vẫn nằm cạnh nhau, lưu lại một phần đời sống của cộng đồng cư dân đã sống cùng biển từ những ngày đầu của vùng đất này.
