Falkirk Distillery – Nhà chưng cất whisky Lowlands bên dấu tích Antonine Wall

Nhưng câu chuyện Falkirk Distillery đã bắt đầu từ nhiều năm trước khi spirit đầu tiên chảy khỏi những nồi chưng cất.

Dự án được cấp planning permission từ năm 2010, song vị trí nằm gần Antonine Wall – công trình biên giới La Mã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới – khiến quá trình quy hoạch và phát triển cần được thực hiện thận trọng.

Gần một thập niên sau, giữa vùng đất mang nhiều lớp lịch sử của Scotland, một nhà chưng cất mới cuối cùng được hình thành.

Falkirk – giữa Edinburgh và Glasgow

Falkirk nằm gần như giữa hai thành phố lớn Edinburgh và Glasgow, trong vùng Central Belt của Scotland.

Đây từng là một trong những khu vực công nghiệp quan trọng của đất nước.

Than đá, sắt, thép, hệ thống kênh đào và mạng lưới giao thông góp phần định hình Falkirk trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp.

Ngày nay khu vực còn được biết đến với những địa danh như Falkirk Wheel, The Kelpies, Forth & Clyde Canal và những dấu tích của Antonine Wall.

Whisky cũng từng là một phần của lịch sử địa phương.

Rosebank Distillery tại Camelon từng là một trong những nhà chưng cất Lowland nổi tiếng nhất Scotland trước khi đóng cửa năm 1993.

Gần ba thập niên sau, Falkirk Distillery trở thành nhà chưng cất đầu tiên đưa hoạt động sản xuất whisky trở lại khu vực.

Dự án của gia đình Stewart

Người sáng lập Falkirk Distillery là George Stewart.

Thay vì được xây dựng bởi một tập đoàn đồ uống lớn, Falkirk được phát triển như một dự án gia đình.

George Stewart cùng con gái Fiona Stewart dành nhiều năm để đưa ý tưởng từ bản thiết kế thành một nhà chưng cất thực sự.

Planning permission cho dự án được cấp vào năm 2010.

Nhưng từ quy hoạch đến sản xuất là một hành trình kéo dài khoảng một thập niên.

Vị trí của khu đất là một trong những nguyên nhân khiến dự án trở nên đặc biệt.

Một nhà chưng cất bên Antonine Wall

Khu đất của Falkirk Distillery tiếp giáp với Antonine Wall, tuyến phòng thủ được người La Mã xây dựng vào thế kỷ II dưới thời Hoàng đế Antoninus Pius.

Bức tường chạy xuyên qua miền trung Scotland và từng đánh dấu ranh giới phía bắc của Đế quốc La Mã trong một giai đoạn ngắn.

Ngày nay Antonine Wall là một phần của Frontiers of the Roman Empire World Heritage Site.

Gần Falkirk Distillery còn có khu vực liên quan đến Mumrills Roman Fort, một trong những pháo đài quan trọng dọc tuyến phòng thủ này.

Vì vậy quá trình xây dựng nhà chưng cất phải tính đến yếu tố khảo cổ và bảo tồn di sản.

Điều này khiến Falkirk Distillery trở thành một địa điểm khá hiếm: một nhà chưng cất whisky thế kỷ XXI được xây dựng ngay bên một lớp lịch sử có tuổi đời gần 1.900 năm.

Một thập niên từ quy hoạch đến sản xuất

Sau khi được cấp phép năm 2010, dự án trải qua nhiều năm xây dựng và hoàn thiện.

Chi phí phát triển toàn bộ cơ sở được ghi nhận vào khoảng 9 triệu bảng Anh.

Nhà chưng cất cuối cùng đi vào hoạt động đầy đủ trong năm 2020.

Đây là một mốc đáng chú ý đối với lịch sử whisky địa phương.

Rosebank Distillery đã ngừng sản xuất năm 1993.

Falkirk Distillery bắt đầu sản xuất năm 2020.

Như vậy, trong khoảng 27 năm, khu vực Falkirk không có một malt whisky distillery hoạt động.

Sự xuất hiện của Falkirk Distillery đã thay đổi điều đó.

Không phải Rosebank mới

Do cùng nằm tại Falkirk, Falkirk Distillery đôi khi dễ bị nhầm với Rosebank Distillery.

Nhưng đây là hai nhà chưng cất khác nhau.

Rosebank có lịch sử từ thế kỷ XIX, nằm bên Forth & Clyde Canal tại Camelon và nổi tiếng với phương pháp triple distillation kết hợp worm tubs.

Rosebank đóng cửa năm 1993 và sau đó được Ian Macleod Distillers phục hồi, chính thức sản xuất trở lại năm 2023.

Falkirk Distillery lại là một dự án hoàn toàn mới của gia đình Stewart, nằm tại một địa điểm khác và bắt đầu sản xuất năm 2020.

Trong một khoảng thời gian ngắn từ 2020 đến khi Rosebank hoạt động trở lại năm 2023, Falkirk Distillery là nhà chưng cất đang sản xuất whisky duy nhất trong khu vực.

Ngày nay cả hai cùng hoạt động, tạo nên một chương mới cho whisky Falkirk.

Những nồi chưng cất từng thuộc Caperdonich

Một trong những chi tiết thú vị nhất tại Falkirk Distillery nằm ngay trong still house.

Những nồi chưng cất bằng đồng tại đây không được chế tạo hoàn toàn mới cho Falkirk.

Chúng từng thuộc về Caperdonich Distillery tại Rothes, Speyside.

Caperdonich được thành lập cuối thế kỷ XIX với tên ban đầu Glen Grant No.2. Nhà chưng cất trải qua nhiều giai đoạn hoạt động trước khi đóng cửa vào năm 2002 và sau đó bị tháo dỡ.

Một phần thiết bị của Caperdonich được bán lại.

Falkirk Distillery mua và phục hồi copper stills cùng mash tun từ nhà chưng cất Speyside đã mất này.

Nhờ vậy, bên trong một distillery mới của Lowlands lại tồn tại những thiết bị mang theo một phần lịch sử whisky Speyside.

Từ Speyside đến Lowlands

Việc tái sử dụng thiết bị Caperdonich tạo nên một sự tiếp nối khá thú vị.

Caperdonich không còn tồn tại như một nhà chưng cất.

Nhưng những nồi chưng cất từng làm whisky tại Rothes được đưa về Falkirk, phục hồi và bắt đầu một vòng đời mới.

Ngày nay chúng sản xuất spirit mang tên Falkirk.

Dưới góc nhìn Mapstore, đây là một chi tiết có giá trị hơn việc chỉ ghi thông số thiết bị.

Nó cho thấy trong ngành Scotch whisky, một distillery có thể biến mất nhưng một phần di sản vật chất của nó vẫn tiếp tục tồn tại tại một nhà chưng cất khác.

Một wash still và một spirit still

Falkirk vận hành hệ thống chưng cất truyền thống gồm:

1 wash still cho lần chưng cất đầu tiên.

1 spirit still cho lần chưng cất thứ hai.

Đây là cấu hình double distillation phổ biến tại nhiều nhà chưng cất Scotch whisky.

Cùng với hai still là mash tun lịch sử từ Caperdonich và hệ thống washbacks phục vụ quá trình fermentation.

Nhà chưng cất được thiết kế với công suất khoảng 200.000 lít cồn nguyên chất mỗi năm – LPA.

Nếu đặt cạnh những distillery lớn có sản lượng hàng triệu lít mỗi năm, Falkirk vẫn thuộc nhóm tương đối nhỏ.

Điều này phù hợp với tính chất của một nhà chưng cất độc lập do gia đình phát triển.

Nguồn nước từ artesian spring

Một trong những yếu tố Falkirk đặc biệt nhấn mạnh là nguồn nước.

Nước dùng để sản xuất whisky được lấy từ artesian spring – nguồn nước ngầm tự nhiên ngay tại khuôn viên nhà chưng cất.

Nguồn nước này được sử dụng cùng hệ thống mash tun và những nồi chưng cất lịch sử từ Speyside để tạo nên spirit của Falkirk.

Nhà chưng cất hướng đến phong cách unpeated Lowland whisky, thay vì sử dụng lượng peat lớn để tạo khói mạnh.

Điều này giúp spirit tập trung nhiều hơn vào malt, trái cây và ảnh hưởng của quá trình fermentation, distillation và maturation.

Tám washbacks và dunnage warehouse

Falkirk Distillery được xây dựng với 8 washbacks phục vụ quá trình lên men.

Sau khi chưng cất, spirit được đưa vào các loại thùng gỗ và trưởng thành trong traditional dunnage warehouse.

Dunnage warehouse là kiểu kho whisky truyền thống của Scotland, thường có tường đá hoặc gạch dày, nền đất và các thùng được xếp tương đối thấp.

Môi trường bên trong thay đổi chậm theo điều kiện khí hậu bên ngoài, tạo nên không gian trưởng thành khác với những warehouse công nghiệp có hệ thống giá đỡ cao.

Falkirk sử dụng nhiều loại cask, trong đó đáng chú ý là bourbon và sherry casks.

Ba năm chờ đợi để trở thành Scotch whisky

Khi spirit đầu tiên được chưng cất năm 2020, Falkirk chưa thể ngay lập tức bán nó dưới tên Scotch whisky.

Theo quy định, spirit phải trưởng thành trong thùng gỗ sồi tại Scotland ít nhất ba năm trước khi có thể đáp ứng điều kiện tuổi tối thiểu của Scotch whisky.

Vì vậy những năm đầu tiên của Falkirk là giai đoạn vừa sản xuất vừa chờ đợi.

Đến tháng 12/2023, những chai Single Malt Scotch Whisky đầu tiên từ Falkirk Distillery được đưa ra đấu giá.

Đây là thời điểm một dự án đã được chuẩn bị từ hơn một thập niên trước cuối cùng có whisky trưởng thành để giới thiệu ra bên ngoài.

Inaugural Release năm 2024

Sau những chai đầu tiên xuất hiện tại phiên đấu giá cuối năm 2023, Falkirk Single Malt Scotch Whisky chính thức được đưa ra thị trường rộng hơn vào đầu năm 2024.

Inaugural Release nhận được sự quan tâm lớn và nhanh chóng được bán hết.

Từ đây Falkirk chính thức chuyển từ một “new distillery” đang chờ whisky trưởng thành thành một nhà sản xuất Lowland Single Malt Scotch Whisky có sản phẩm thương mại của riêng mình.

Những đợt phát hành tiếp theo tiếp tục được phát triển với số lượng giới hạn.

Năm năm sản xuất và những phiên bản cask strength

Đến năm 2025, Falkirk đánh dấu năm năm kể từ khi bắt đầu sản xuất.

Nhà chưng cất giới thiệu các phiên bản cask strength trưởng thành trong sherry cask và bourbon cask.

Việc phát hành song song hai loại cask cũng giúp thể hiện cách cùng một spirit Falkirk có thể phát triển khác nhau tùy môi trường trưởng thành.

Bourbon cask thường làm nổi bật những lớp vanilla, mật ong và trái cây.

Sherry cask có thể đưa thêm trái cây khô, gia vị và cấu trúc đậm hơn.

Đây vẫn là những năm đầu tiên trong lịch sử Falkirk, vì vậy phong cách whisky của nhà chưng cất còn tiếp tục được định hình qua những đợt phát hành trong tương lai.

The Kelpies – đưa biểu tượng Falkirk lên chai whisky

Một trong những hình ảnh Falkirk Distillery sử dụng cho các phiên bản whisky là The Kelpies.

Nằm cách nhà chưng cất không xa, The Kelpies là hai tác phẩm điêu khắc đầu ngựa cao khoảng 30 mét, trở thành một trong những biểu tượng hiện đại nổi tiếng nhất của Falkirk.

Công trình tôn vinh những con ngựa kéo từng đóng vai trò quan trọng trong lịch sử công nghiệp và hệ thống kênh đào Scotland.

Việc Falkirk Distillery sử dụng hình ảnh Kelpies cho các đợt phát hành không đơn thuần là một yếu tố thiết kế.

Nó giúp whisky kết nối trực tiếp với địa danh Falkirk và lịch sử lao động của vùng đất này.

Giữa Antonine Wall và di sản công nghiệp Scotland

Nếu nhìn rộng hơn, Falkirk Distillery nằm giữa nhiều lớp lịch sử rất khác nhau.

Antonine Wall kể câu chuyện về Đế quốc La Mã ở Scotland gần hai thiên niên kỷ trước.

Forth & Clyde Canal phản ánh thời kỳ phát triển giao thông và công nghiệp.

The Kelpies gợi nhớ vai trò của những con ngựa kéo trong nền kinh tế công nghiệp.

Rosebank đại diện cho lịch sử whisky Falkirk thế kỷ XIX và XX.

Và Falkirk Distillery đại diện cho một chương mới bắt đầu trong thế kỷ XXI.

Chính sự giao nhau giữa những lớp lịch sử này tạo cho nhà chưng cất một bối cảnh địa lý – văn hóa rất phù hợp để nhìn nhận dưới góc độ Mapstore.

Falkirk Distillery – khi thiết bị cũ bắt đầu một hành trình mới

Falkirk Distillery không có lịch sử hai trăm năm như nhiều nhà chưng cất Scotland.

Spirit đầu tiên chỉ được tạo ra năm 2020.

Whisky đầu tiên mới xuất hiện vào cuối năm 2023.

Nhưng lịch sử của một địa điểm không phải lúc nào cũng được đo bằng số năm hoạt động.

Câu chuyện Falkirk bắt đầu từ một gia đình dành gần một thập niên để xây dựng distillery bên cạnh Antonine Wall.

Bên trong công trình mới là những nồi chưng cất và mash tun từng thuộc về một distillery Speyside đã biến mất.

Nguồn nước được lấy từ artesian spring ngay dưới khu đất.

Spirit được trưởng thành trong những dunnage warehouse truyền thống.

Và những chai whisky đầu tiên mang theo hình ảnh, địa danh và lịch sử của Falkirk.

Với Mapstore, Falkirk Distillery là một ví dụ rõ nét về thế hệ nhà chưng cất mới của Scotland: không sở hữu hàng thế kỷ lịch sử của riêng mình nhưng biết kết nối di sản cũ với một hành trình mới.

Từ Caperdonich ở Speyside đến Falkirk ở Lowlands, từ Antonine Wall thời La Mã đến những chai Single Malt Scotch Whisky của thế kỷ XXI, nhiều lớp lịch sử khác nhau đang gặp nhau tại chính địa điểm này.

Thông tin Falkirk Distillery

Tên: Falkirk Distillery
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Nhà sáng lập: George Stewart
Mô hình sở hữu: Gia đình, độc lập
Planning permission: 2010
Bắt đầu sản xuất: 2020
Whisky đầu tiên: Đủ tuổi Scotch whisky năm 2023
Phát hành thương mại đầu tiên: 2024
Địa điểm: Falkirk, Scotland, United Kingdom
Vùng whisky: Lowlands
Vị trí: Giữa Edinburgh và Glasgow
Di sản gần nhà chưng cất: Antonine Wall và khu vực Mumrills Roman Fort
Nguồn nước: Artesian spring tại khuôn viên
Mash tun: Thiết bị lịch sử từng thuộc Caperdonich Distillery
Nồi chưng cất: 1 wash still và 1 spirit still, từng thuộc Caperdonich
Washbacks: 8
Phong cách: Unpeated Lowland Single Malt
Công suất: Khoảng 200.000 LPA
Kho trưởng thành: Traditional dunnage warehouse
Cask: Bao gồm bourbon và sherry casks
Tình trạng: Đang hoạt động
Dấu ấn: Nhà chưng cất đưa hoạt động sản xuất malt whisky trở lại Falkirk năm 2020 và tái sử dụng stills cùng mash tun lịch sử từ Caperdonich Distillery.