Giáo xứ Thủ Ngữ – Giáo hạt Mỹ Tho, Giáo phận Mỹ Tho

Những bước chân truyền giáo trên vùng đất Chợ Gạo

Vùng Chợ Gạo nằm trong không gian sông nước đặc trưng của miền Tây Nam Bộ, nơi những dòng sông và con rạch từng giữ vai trò quan trọng trong việc đi lại, giao thương và hình thành các khu dân cư.

Trong bối cảnh ấy, các cộng đoàn Công giáo cũng dần xuất hiện và phát triển.

Một dấu mốc quan trọng của Thủ Ngữ được ghi nhận vào năm 1820. Khi ấy, cha Francesco del Finochietto, một thừa sai Phanxicô người Ý được giáo dân gọi là cha Cố Phan, từ vùng Cái Nhum đến khu vực này truyền giáo.

Cha mua một số đất hoang tại rạch Thủ Ngữ rồi đưa một số giáo dân đang sinh sống bên kia sông Kỳ Hôn, gần làng Tân Tỉnh Đông, sang khai phá và định cư.

Từ những gia đình Công giáo đầu tiên ấy, cộng đoàn Thủ Ngữ dần được hình thành.

Cha Cố Phan tiếp tục đồng hành với giáo dân nơi đây cho đến cuối đời. Phần mộ của ngài được lưu giữ tại đất thánh của họ đạo ở khu vực Tân Ninh, như một dấu tích còn lại từ buổi đầu hình thành cộng đoàn.

Nơi ghi dấu những chứng nhân đức tin

Lịch sử Giáo xứ Thủ Ngữ còn gắn với những nhân vật đặc biệt trong lịch sử Công giáo Việt Nam.

Thánh Philipphê Phan Văn Minh từng có thời gian thi hành mục vụ tại Thủ Ngữ. Thánh Phêrô Lựu cũng từng hiện diện và phục vụ tại vùng đất này. Cả hai sau đó đều chịu tử đạo và được Giáo hội tôn phong trong số 117 Thánh Tử đạo Việt Nam.

Sự hiện diện của các ngài cho thấy Thủ Ngữ không chỉ là một cộng đoàn Công giáo địa phương, mà còn nằm trên một phần hành trình truyền giáo của Giáo hội tại Nam Bộ trong thế kỷ XIX.

Qua từng thời kỳ, nhiều thế hệ linh mục và thừa sai tiếp tục đến chăm sóc cộng đoàn, giúp đời sống đạo tại Thủ Ngữ được duy trì và phát triển.

Ngôi nhà thờ bên dòng Kỳ Hôn

Một giai đoạn đáng chú ý diễn ra từ năm 1875, khi cha Moreau về phục vụ tại Thủ Ngữ và gắn bó với cộng đoàn trong khoảng hai thập niên.

Khi ấy, việc đi lại giữa các cộng đoàn trong khu vực còn nhiều khó khăn. Cha Moreau tiến hành hợp nhất hai họ đạo Thủ Ngữ và Tân Xuân, đồng thời tìm một vị trí thuận lợi hơn để xây dựng trung tâm sinh hoạt chung.

Một khu đất bên sông Kỳ Hôn, thuộc khu vực Tân Thạnh, được lựa chọn. Nhà thờ từ khu vực Thủ Ngữ – Tân Ninh sau đó được chuyển về địa điểm mới.

Đặt trong bối cảnh cuối thế kỷ XIX, vị trí bên sông mang ý nghĩa rất thực tế. Khi đường bộ chưa phát triển như ngày nay, sông và kênh rạch chính là những tuyến giao thông quen thuộc của người dân Nam Bộ. Từ những xóm làng xung quanh, giáo dân có thể theo đường thủy đến nhà thờ tham dự Thánh lễ và các sinh hoạt của cộng đoàn.

Dòng Kỳ Hôn vì thế không chỉ là một địa danh tự nhiên. Con sông đã trở thành một phần trong ký ức của nhiều thế hệ giáo dân Thủ Ngữ.

Đi qua những biến động của thời cuộc

Hơn hai trăm năm tồn tại cũng đồng nghĩa Giáo xứ Thủ Ngữ đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau của lịch sử vùng đất Nam Bộ.

Chiến tranh, những thay đổi xã hội và điều kiện sinh hoạt của từng thời kỳ đều tác động đến cộng đoàn. Có những giai đoạn giáo xứ không có linh mục thường trú và phải nhận sự hỗ trợ mục vụ từ các linh mục nơi khác.

Sau năm 1975, Thủ Ngữ từng trải qua một thời gian thiếu cha sở thường xuyên. Từ năm 1976 đến năm 1981, các linh mục từ Mỹ Tho đến hỗ trợ mục vụ. Sau đó, đời sống giáo xứ từng bước được ổn định trở lại.

Nhưng điều còn lại xuyên suốt những biến động ấy chính là cộng đoàn.

Từ những gia đình Công giáo đầu tiên đến khai phá đất đai đầu thế kỷ XIX, nhiều thế hệ tiếp tục sinh sống tại Tân Ninh, Tân Thạnh, Tân Thuận, Tân Hòa và những khu vực lân cận. Nhà thờ trở thành nơi quy tụ không chỉ cho đời sống phụng vụ mà còn cho giáo lý, hội đoàn, bác ái và những sinh hoạt cộng đồng.

Một cộng đoàn vẫn tiếp tục lớn lên

Thủ Ngữ hôm nay không chỉ được nhắc đến bởi chiều dài lịch sử.

Những hoạt động của Giáo xứ trong những năm gần đây cho thấy đây vẫn là một cộng đoàn có đời sống sinh hoạt khá phong phú. Giáo xứ từng được chọn làm nơi tổ chức các hoạt động chung của Giáo hạt Mỹ Tho, từ sinh hoạt thiếu nhi, truyền giáo đến thánh ca và những chương trình phục vụ cộng đồng.

Năm 2024, khoảng 200 y bác sĩ từ Thành phố Hồ Chí Minh đã đến Giáo xứ Thủ Ngữ khám chữa bệnh miễn phí cho người dân trong và ngoài giáo xứ. Cũng trong năm này, Nhà nguyện Tân Hòa thuộc Giáo xứ Thủ Ngữ được làm phép, tạo thêm một nơi sinh hoạt đức tin cho bà con, đặc biệt là những người lớn tuổi và những gia đình ở xa nhà thờ.

Những hoạt động ấy cho thấy đời sống của một giáo xứ lâu đời không dừng lại ở việc gìn giữ ký ức quá khứ. Cộng đoàn vẫn tiếp tục thay đổi, mở rộng và thích nghi với nhu cầu của giáo dân qua từng thời kỳ.

Thủ Ngữ giữa những đổi thay của địa danh

Trong phần lớn các tài liệu trước đây, Giáo xứ Thủ Ngữ được biết đến với địa chỉ thuộc xã Xuân Đông, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang.

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, vùng đất này nay thuộc xã Bình Ninh, tỉnh Đồng Tháp.

Địa chỉ hành chính thay đổi nhưng những địa danh cũ vẫn mang giá trị lịch sử đối với cộng đoàn.

Chợ Gạo gợi nhớ vùng đất mà giáo xứ đã gắn bó qua nhiều thế hệ. Xuân Đông ghi lại một giai đoạn hành chính. Tân Ninh và Tân Thạnh gắn với những xóm làng nơi giáo dân sinh sống. Dòng Kỳ Hôn gắn với con đường đi lại và sự hình thành của nhà thờ. Còn Thủ Ngữ là cái tên đã được trao truyền qua hơn hai thế kỷ.

Nhìn từ hành trình ấy, Giáo xứ Thủ Ngữ không đơn thuần là một địa điểm tôn giáo. Lịch sử của giáo xứ cũng kể lại một phần câu chuyện về con người trên vùng đất Nam Bộ: đến khai phá đất đai, dựng xóm làng, xây nhà thờ, sống bên những dòng sông và trao lại cho thế hệ sau cả quê hương lẫn đời sống đức tin.

Hơn hai trăm năm đã trôi qua, địa giới và diện mạo vùng đất có thể đổi thay, nhưng cái tên Thủ Ngữ vẫn còn đó, gắn với một cộng đoàn Công giáo lâu đời thuộc Giáo hạt Mỹ Tho, Giáo phận Mỹ Tho.

Thông tin Giáo xứ Thủ Ngữ

Tên: Giáo xứ Thủ Ngữ
Giáo hạt: Mỹ Tho
Giáo phận: Mỹ Tho
Địa chỉ hiện nay: Ấp Tân Ninh, xã Bình Ninh, tỉnh Đồng Tháp
Địa chỉ trước đây: 256 tổ 10, ấp Tân Ninh, xã Xuân Đông, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang
Điện thoại: 0273 389 2029
Năm hình thành: 1820
Địa danh gắn với lịch sử: Thủ Ngữ, Tân Ninh, Tân Thạnh, sông Kỳ Hôn, Chợ Gạo
Loại hình: Giáo xứ Công giáo