Isle of Tiree Distillery – Nhà chưng cất whisky thủ công trên đảo Tiree, Scotland

Tiree từng có một lịch sử chưng cất phong phú, với barley được trồng trên đảo và nhiều hoạt động distilling diễn ra trong quá khứ. Tuy nhiên, ngành chưng cất hợp pháp trên đảo biến mất từ đầu thế kỷ XIX.

Hơn 200 năm sau, hai người sáng lập Alain Campbell và Ian Smith bắt đầu hành trình đưa nghề chưng cất trở lại Tiree. Từ một dự án whisky nhỏ thành lập năm 2012, họ từng bước xây dựng Isle of Tiree Distillery tại West Hynish.

Ngày nay, đây là một trong những nhà chưng cất thủ công có quy mô nhỏ của Scotland, sản xuất Single Malt Scotch Whisky, Single Grain Scotch Whisky và gin bằng phương pháp mang nhiều dấu ấn truyền thống.

Tiree – vùng đất từng gắn với barley và whisky

Isle of Tiree nằm ở phía tây của Inner Hebrides, hướng trực tiếp ra Đại Tây Dương.

Hòn đảo có địa hình tương đối thấp, nhiều đất machair màu mỡ và từ lâu đã có truyền thống canh tác barley.

Một tên gọi Gaelic từng được sử dụng cho Tiree là Tir an Eòrna – Land of Barley, nghĩa là “Vùng đất của lúa mạch”.

Trong lịch sử, hoạt động chưng cất từng khá phổ biến trên đảo. Các tài liệu được Tiree Whisky Company dẫn lại cho biết từng có thời điểm Tiree có hàng chục người làm nghề chưng cất.

Tuy nhiên, nhà chưng cất hợp pháp cuối cùng trên đảo ngừng hoạt động vào đầu thế kỷ XIX.

Từ đó, Tiree trải qua hơn hai thế kỷ không có một distillery hợp pháp hoạt động trên đảo.

Tiree Whisky Company ra đời năm 2012

Hành trình hồi sinh hoạt động chưng cất bắt đầu vào tháng 4/2012, khi Alain Campbell và Ian Smith thành lập Tiree Whisky Company Ltd.

Mục tiêu của doanh nghiệp ngay từ đầu là bảo tồn, quảng bá lịch sử whisky của Tiree và từng bước đưa hoạt động chưng cất trở lại hòn đảo.

Thay vì xây dựng ngay một nhà chưng cất quy mô lớn, dự án phát triển theo từng bước nhỏ.

Năm 2016, Tiree Whisky Company giới thiệu sản phẩm independent bottling đầu tiên mang tên The Cairnsmuir.

Đây là Highland Single Malt 19 năm tuổi được mua và lựa chọn từ nguồn whisky bên ngoài, không phải whisky được chưng cất tại Tiree.

Sản phẩm có ý nghĩa như bước đầu tiên giúp doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và gây quỹ cho kế hoạch hình thành distillery trên đảo.

Tyree Gin – bước đệm đưa hoạt động chưng cất trở lại Tiree

Năm 2017, Tiree Whisky Company giới thiệu Tyree Gin.

Trong giai đoạn đầu, gin chưa được chưng cất trên đảo mà được sản xuất bên ngoài Tiree với các botanical địa phương.

Lợi nhuận từ những batch đầu tiên được sử dụng để cải tạo workshop của Bernard D Smith & Son tại West Hynish, nơi sau này trở thành Isle of Tiree Distillery.

Đến tháng 11/2018, chiếc still hợp pháp đầu tiên trên Tiree kể từ đầu thế kỷ XIX được lắp đặt và đưa vào vận hành thử nghiệm.

Tháng 2/2019, batch Tyree Gin đầu tiên được chưng cất ngay tại Isle of Tiree Distillery.

Sau khoảng 217 năm, hoạt động chưng cất hợp pháp chính thức trở lại hòn đảo.

Từ gin đến Scotch whisky

Gin chỉ là bước đầu trong kế hoạch dài hạn của Tiree Whisky Company.

Mục tiêu quan trọng hơn vẫn là đưa Scotch whisky trở lại Tiree.

Cuối năm 2020, nhà chưng cất hoàn thành những mash đầu tiên dành cho whisky.

Isle of Tiree Distillery sau đó được xác nhận đủ điều kiện thực hiện các công đoạn:

Malt fermentation
Malt distillation
Grain fermentation
Grain distillation
Whisky maturation

theo hệ thống xác minh Scotch Whisky của HMRC.

Điểm này đặc biệt quan trọng bởi Tiree không chỉ sản xuất malt whisky mà còn phát triển grain whisky, tạo nên cấu trúc sản phẩm khác biệt so với phần lớn các island distillery nhỏ tại Scotland.

Một trong những hoạt động sản xuất whisky thủ công nhỏ tại Scotland

Isle of Tiree Distillery không được xây dựng theo mô hình công nghiệp với sản lượng hàng triệu lít mỗi năm.

Ngược lại, nhà chưng cất chủ động duy trì phương pháp sản xuất thủ công ở quy mô rất nhỏ.

Nhiều công đoạn được thực hiện trực tiếp bằng tay.

Ngũ cốc và nước nóng được trộn thủ công trong oak mash tun.

Wort sau đó được làm nguội và chuyển sang các stainless steel washback có tổng dung tích khoảng 1.600 lít để lên men.

Phần draff còn lại sau mashing được chuyển cho những người chăn nuôi địa phương sử dụng làm thức ăn cho gia súc.

Cách vận hành này tạo nên một chuỗi sản xuất nhỏ, gắn trực tiếp với cộng đồng nông nghiệp trên đảo.

Direct-fired copper pot still

Một trong những đặc điểm kỹ thuật đáng chú ý nhất tại Isle of Tiree Distillery là phương pháp gia nhiệt still.

Nhà chưng cất sử dụng các copper pot still thủ công được sản xuất tại Bồ Đào Nha.

Đặc biệt, các still được direct-fired – gia nhiệt trực tiếp.

Đây là phương pháp từng phổ biến trong ngành Scotch whisky nhưng ngày nay phần lớn các distillery quy mô lớn đã chuyển sang hệ thống steam heating vì dễ kiểm soát và vận hành hơn.

Tiree lựa chọn direct firing như một cách giữ lại một phần phương pháp chưng cất truyền thống từng được sử dụng trên đảo.

Quy mô nhỏ của hệ thống cũng cho phép đội ngũ distillery trực tiếp kiểm soát từng batch spirit.

Isle of Tiree Single Malt Scotch Whisky

Whisky quan trọng nhất đánh dấu sự trở lại của nghề chưng cất Tiree là Isle of Tiree Single Malt Scotch Whisky.

Những mash đầu tiên dành cho single malt được thực hiện vào cuối năm 2020.

Spirit sau chưng cất được đưa vào cask và trưởng thành tại warehouse của nhà chưng cất trên đảo.

Tháng 11/2023, chương trình đặt trước cho First Release được mở và nhanh chóng bán hết.

Đến tháng 1/2025, những chai whisky đầu tiên được đóng chai và phân phối.

Sau hơn hai thế kỷ, Tiree một lần nữa có Scotch whisky được chưng cất và trưởng thành ngay trên đảo.

Đây là một dấu mốc lịch sử quan trọng đối với cả distillery lẫn cộng đồng Tiree.

Isle of Tiree Single Grain Scotch Whisky – Rye

Một điểm khiến Tiree đặc biệt trong nhóm các distillery đảo nhỏ là việc sản xuất Single Grain Scotch Whisky song song với Single Malt.

Whisky grain của Tiree sử dụng mash bill:

75% Rye
25% Barley

Ngũ cốc được trộn bằng tay trong oak mash tun trước khi wort được đưa vào washback để fermentation.

Điều đáng chú ý là spirit vẫn được chưng cất bằng những copper pot still direct-fired, thay vì hệ thống column still quy mô lớn thường gắn với grain whisky Scotland.

Sau chưng cất, spirit không peat được đưa vào cask để trưởng thành tại warehouse của distillery.

Phiên bản Isle of Tiree – Rye đầu tiên được trưởng thành hơn bốn năm trong Virgin Oak và ex-Bourbon barrels.

Đợt phát hành đầu tiên chỉ gồm 250 chai.

Sản phẩm cho thấy cách một distillery rất nhỏ có thể khám phá khái niệm Single Grain Scotch Whisky theo hướng hoàn toàn khác các grain distillery công nghiệp như Invergordon.

Whisky trưởng thành bên bờ Đại Tây Dương

Warehouse của Isle of Tiree Distillery nằm trên bờ tây nam của đảo, cách bờ biển chưa tới khoảng 100 mét.

Phía bên kia là Đại Tây Dương rộng lớn.

Tiree có khí hậu biển chịu ảnh hưởng của Gulf Stream nhưng đồng thời nổi tiếng với những cơn gió thường xuyên thổi qua hòn đảo thấp và ít vật cản.

Toàn bộ whisky của nhà chưng cất được trưởng thành trong môi trường này.

Tuy nhiên, khi xây dựng dữ liệu Mapstore cần phân biệt giữa điều kiện maturation thực tế và những khẳng định về việc môi trường biển trực tiếp tạo ra “vị mặn” trong whisky.

Vị trí warehouse bên biển là dữ kiện địa lý có thể xác minh; ảnh hưởng cụ thể của khí hậu đến từng hợp chất hương vị cần được nhìn nhận thận trọng hơn.

Tyree Gin và nguyên liệu từ Tiree

Bên cạnh whisky, Tyree Gin vẫn là một sản phẩm quan trọng của distillery.

Tên “Tyree” là một cách viết lịch sử của Tiree từng xuất hiện trên các bản đồ cũ.

Gin sử dụng nhiều botanical gắn với cảnh quan địa phương.

Trong đó có kelp được thu hoạch từ vùng biển quanh đảo, kết hợp cùng các loại thực vật như juniper, water mint, angelica và những botanical liên quan đến vùng machair của Tiree.

Kết quả là một loại gin mang nhiều yếu tố nhận diện địa phương, từ tên gọi, nguyên liệu đến nơi sản xuất.

Ngoài Tyree Gin, nhà chưng cất còn sản xuất Hebridean Pink Gin và các seasonal gin releases.

Distillery Shop và Visitor Centre

Năm 2021, Isle of Tiree Distillery mở Distillery Shop và Visitor Centre.

Ngày nay khách đến Tiree có thể tham quan nhà chưng cất, tìm hiểu quá trình sản xuất gin, Single Malt và Single Grain Scotch Whisky cũng như thử những mẫu spirit trực tiếp từ cask.

Do quy mô sản xuất nhỏ, trải nghiệm tại Tiree khác đáng kể so với các visitor centre lớn của những tập đoàn whisky.

Khách tham quan có thể quan sát một hệ thống sản xuất gần với mô hình craft distilling, nơi nhiều công đoạn vẫn được thực hiện thủ công ngay trong một không gian tương đối nhỏ.

Nhà chưng cất và cộng đồng Tiree

Isle of Tiree Distillery là một ví dụ rõ về mối quan hệ giữa một doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng đảo.

Tiree Whisky Company được hình thành với mục tiêu đưa một ngành nghề từng tồn tại trên đảo trở lại hoạt động.

Quá trình này diễn ra từng bước:

2012 – thành lập Tiree Whisky Company.

2016 – phát hành independent bottling đầu tiên.

2017 – ra mắt Tyree Gin.

2018 – lắp đặt still hợp pháp đầu tiên.

2019 – gin được chưng cất tại Tiree.

2020 – bắt đầu sản xuất whisky.

2021 – mở visitor centre.

2025 – phát hành whisky đầu tiên do chính Isle of Tiree Distillery sản xuất.

Thay vì một dự án distillery lớn được xây dựng hoàn chỉnh ngay từ đầu, Tiree phát triển từng bước dựa trên nguồn lực nhỏ và mục tiêu lâu dài.

Isle of Tiree Distillery trong bản đồ whisky Hebrides

Isle of Tiree Distillery hiện là một thành viên của Hebridean Whisky Trail, kết nối nhiều nhà chưng cất nằm trên các hòn đảo phía tây Scotland.

Trong hệ thống này có những tên tuổi như Isle of Harris, Isle of Raasay, Talisker, Tobermory và các distillery mới khác của Hebrides.

Tuy nhiên, Tiree vẫn có bản sắc riêng.

Đây không phải nhà chưng cất hàng trăm năm tuổi được hồi sinh từ một thương hiệu cũ.

Đó là một doanh nghiệp mới được xây dựng bởi những người muốn khôi phục nghề chưng cất trên một hòn đảo đã mất hoạt động này hơn hai thế kỷ.

Từ một công ty thành lập năm 2012, một chai gin sản xuất bên ngoài đảo, một workshop được cải tạo tại West Hynish đến những cask whisky nằm cách Đại Tây Dương chưa đầy 100 mét, Isle of Tiree Distillery đã từng bước đưa whisky trở lại Tiree.

Và từ năm 2025, câu chuyện ấy không còn chỉ là một kế hoạch.

Tiree một lần nữa có Scotch whisky của chính mình.

Thông tin Isle of Tiree Distillery

Tên: Isle of Tiree Distillery
Loại: Whisky và gin distillery
Đơn vị vận hành: Tiree Whisky Company Ltd
Company Number: SC421934
Tiree Whisky Company thành lập: 16/04/2012
Đồng sáng lập: Alain Campbell và Ian Smith
Still hợp pháp đầu tiên được lắp đặt: 2018
Bắt đầu chưng cất tại Tiree: 2019
Bắt đầu sản xuất whisky: 2020
First Release Single Malt đóng chai: 2025
Địa chỉ: 1A West Hynish, Isle of Tiree, Argyll & Bute, PA77 6UF, Scotland
Khu vực địa lý: Isle of Tiree – Inner Hebrides
Quốc gia: Scotland – United Kingdom
Sản xuất whisky: Single Malt và Single Grain Scotch Whisky
Phương pháp chưng cất: Copper pot still, direct-fired
Single Grain mash bill: 75% Rye – 25% Barley
Maturation: Tại warehouse trên Isle of Tiree
Whisky: Isle of Tiree Single Malt Scotch Whisky, Isle of Tiree Single Grain Scotch Whisky – Rye
Gin: Tyree Gin, Hebridean Pink Gin và seasonal releases
Visitor Centre: Có
Distillery Tour: Có
Tình trạng: Đang hoạt động