Lagg Distillery – Nhà chưng cất whisky than bùn ở phía nam đảo Arran, Scotland

Nếu Lochranza gắn nhiều hơn với phong cách whisky thanh lịch, giàu trái cây và phần lớn không sử dụng than bùn, Lagg được phát triển theo một hướng khác: tập trung vào peated whisky – whisky sử dụng malt đại mạch có ảnh hưởng rõ nét của khói than bùn.

Sự xuất hiện của Lagg giúp Isle of Arran Distillers hình thành hai phong cách sản xuất khá rõ ràng trên cùng một hòn đảo: Lochranza ở phía bắc và Lagg ở phía nam.

Lịch sử hình thành Lagg Distillery

Isle of Arran có lịch sử chưng cất whisky lâu đời, trong đó hoạt động chưng cất bất hợp pháp từng xuất hiện khá phổ biến vào thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX.

Tuy nhiên, ngành chưng cất hợp pháp trên đảo từng biến mất trong một thời gian dài.

Đến năm 1995, hoạt động sản xuất whisky quy mô thương mại được khôi phục với sự ra đời của Lochranza Distillery, ban đầu được biết đến với tên Isle of Arran Distillery.

Sau hơn hai thập niên phát triển, Isle of Arran Distillers quyết định xây dựng thêm một nhà chưng cất ở phía nam đảo nhằm mở rộng năng lực sản xuất và đồng thời tạo ra một phong cách whisky riêng biệt.

Lagg Distillery bắt đầu chưng cất vào năm 2019.

Ngay từ đầu, nhà chưng cất được định hướng tập trung vào whisky sử dụng malt có hàm lượng than bùn cao, thay vì đơn thuần trở thành một cơ sở mở rộng của Lochranza.

Vị trí ở phía nam Isle of Arran

Lagg Distillery nằm gần làng Kilmory và Lagg, ở khu vực phía nam Isle of Arran thuộc North Ayrshire, Scotland.

Đây là vùng đất mang cảnh quan đặc trưng với đồi thấp, đồng cỏ, đất than bùn và bờ biển.

Vị trí này cũng mang ý nghĩa lịch sử bởi phía nam Arran từng là khu vực gắn với hoạt động chưng cất whisky bất hợp pháp trong quá khứ.

Việc xây dựng Lagg tại đây vì vậy không chỉ mở rộng hoạt động sản xuất whisky trên đảo mà còn phần nào đưa nghề chưng cất trở lại một vùng đất từng có truyền thống sản xuất spirit từ nhiều thế hệ trước.

Lagg và Lochranza – hai nhà chưng cất trên cùng đảo Arran

Một trong những điểm quan trọng khi tìm hiểu Lagg là mối quan hệ giữa Lagg Distillery và Lochranza Distillery.

Cả hai đều thuộc Isle of Arran Distillers, nhưng được phát triển với định hướng khác nhau.

Lochranza Distillery nằm ở phía bắc đảo Arran, hoạt động từ năm 1995 và là nơi sản xuất các dòng Arran Single Malt. Phong cách chủ đạo thường thiên về trái cây, malt, citrus và sự thanh lịch.

Lagg Distillery nằm ở phía nam đảo, bắt đầu hoạt động năm 2019 và tập trung mạnh vào peated single malt whisky.

Nhờ đó, Isle of Arran Distillers không cần tạo hai phong cách quá khác biệt trong cùng một nhà máy mà có thể xây dựng hai cơ sở với cá tính riêng.

Có thể hình dung đơn giản:

• Phía bắc đảo: Lochranza – Arran Single Malt – thiên về trái cây và sự thanh lịch.

• Phía nam đảo: Lagg – Lagg Single Malt – thiên về than bùn, khói và cấu trúc mạnh mẽ hơn.

Đây cũng là một đặc điểm thú vị khi đặt hai nhà chưng cất lên bản đồ whisky Scotland.

Định hướng sản xuất peated whisky

Ngay từ khi được xây dựng, Lagg được thiết kế để sản xuất peated single malt.

Malt đại mạch sử dụng cho dòng whisky chủ đạo của Lagg có mức phenol khoảng 50 ppm trước quá trình nghiền, lên men và chưng cất.

Đây là mức peat tương đối cao, tạo nền tảng cho một loại spirit có đặc tính khói rõ rệt.

Tuy nhiên, mục tiêu của Lagg không phải chỉ tạo ra whisky càng nhiều khói càng tốt.

Nhà chưng cất hướng tới sự cân bằng giữa:

• Khói than bùn

• Malt đại mạch

• Trái cây

• Vị ngọt

• Gia vị

• Ảnh hưởng của thùng gỗ

Nhờ đó, peat trở thành một phần của cấu trúc whisky thay vì che lấp hoàn toàn đặc tính của spirit.

Hệ thống sản xuất tại Lagg

Lagg là một nhà chưng cất hiện đại nhưng quá trình sản xuất vẫn dựa trên những nguyên tắc truyền thống của Scotch malt whisky.

Nhà máy sử dụng mash tun, washbacks và hệ thống pot still bằng đồng để thực hiện quá trình nghiền malt, lên men và chưng cất.

Lagg được trang bị 2 pot still, gồm:

• 1 wash still

• 1 spirit still

Spirit sau khi chưng cất được đưa vào nhiều loại thùng khác nhau để trưởng thành, tạo điều kiện cho nhà chưng cất thử nghiệm nhiều hướng phát triển hương vị.

Một trong những yếu tố Lagg đặc biệt quan tâm là sự tương tác giữa peated spirit và thùng gỗ.

Phong cách whisky Lagg

Do còn là một nhà chưng cất trẻ, phong cách Lagg vẫn đang tiếp tục được định hình qua từng đợt phát hành.

Tuy nhiên, những phiên bản đầu tiên đã cho thấy hướng phát triển khá rõ ràng.

Lagg Single Malt thường thể hiện những nhóm hương vị như:

• Khói than bùn

• Tro và than cháy

• Malt

• Trái cây

• Citrus

• Vanilla

• Gia vị

• Gỗ sồi

• Vị ngọt nhẹ

• Hậu vị khói kéo dài

So với nhiều peated whisky truyền thống trên đảo Islay, Lagg không nhất thiết hướng tới đặc tính biển, iodine hay dược liệu mạnh.

Thay vào đó, nhà chưng cất đang xây dựng một cách diễn giải riêng về peated Scotch whisky của Isle of Arran.

Lagg Kilmory Edition

Lagg Kilmory Edition là một trong những phiên bản quan trọng nhất trong danh mục cốt lõi của nhà chưng cất.

Whisky được tạo ra từ peated malt và trưởng thành chủ yếu trong first-fill bourbon barrels.

Việc sử dụng bourbon barrel giúp giữ được đặc tính của spirit đồng thời bổ sung những lớp hương vanilla, vị ngọt và gỗ sồi.

Kilmory Edition vì vậy có thể xem là một trong những phiên bản giúp người thưởng thức nhận diện tương đối rõ phong cách nền của Lagg.

Lagg Corriecravie Edition

Nếu Kilmory Edition tập trung nhiều hơn vào bourbon barrel, Lagg Corriecravie Edition thể hiện một hướng phát triển khác thông qua ảnh hưởng của sherry cask.

Whisky ban đầu được trưởng thành trong bourbon barrel trước khi trải qua giai đoạn hoàn thiện trong Oloroso Sherry hogshead.

Sự kết hợp này bổ sung thêm các lớp trái cây khô, gia vị và chiều sâu của gỗ vào nền spirit nhiều khói.

Kilmory và Corriecravie vì vậy cũng giúp người thưởng thức quan sát cách cùng một phong cách spirit của Lagg có thể thay đổi khi tương tác với những loại thùng khác nhau.

Các dòng whisky Lagg

Bên cạnh những đợt phát hành đầu tiên đánh dấu quá trình trưởng thành của spirit, Lagg đã từng bước xây dựng danh mục whisky của riêng mình.

Một số dòng đáng chú ý gồm:

• Lagg Kilmory Edition

• Lagg Corriecravie Edition

• Các phiên bản Batch Release

• Các phiên bản giới hạn và thử nghiệm thùng

• Một số đợt phát hành đặc biệt dành cho từng thị trường

Do Lagg mới hoạt động từ năm 2019, danh mục sản phẩm vẫn đang tiếp tục phát triển và có thể thay đổi đáng kể trong những năm tới.

Đây cũng là điểm thú vị đối với người theo dõi whisky: người thưởng thức đang có cơ hội chứng kiến một nhà chưng cất hình thành bản sắc gần như ngay trong thời gian thực.

Một thế hệ nhà chưng cất mới của Scotch whisky

Nếu nhiều nhà chưng cất Scotland nổi tiếng có lịch sử từ thế kỷ XVIII hoặc XIX, Lagg đại diện cho một thế hệ hoàn toàn khác.

Nhà chưng cất ra đời trong thế kỷ XXI nhưng không cố gắng tách khỏi lịch sử.

Ngược lại, Lagg kết hợp giữa công nghệ sản xuất hiện đại, truyền thống Scotch whisky và lịch sử chưng cất lâu đời của phía nam Isle of Arran.

Điều này phản ánh một xu hướng đáng chú ý trong ngành whisky Scotland hiện đại: những nhà chưng cất mới không chỉ tập trung tăng sản lượng mà ngày càng chú trọng xây dựng bản sắc địa phương, nguyên liệu, phong cách spirit và câu chuyện riêng.

Giá trị của Lagg trong bản đồ whisky Scotland

Lagg Distillery đặc biệt thú vị khi được nhìn dưới góc độ địa lý.

Trên cùng Isle of Arran, người tìm hiểu whisky hiện có thể quan sát hai nhà chưng cất thuộc cùng một doanh nghiệp nhưng đại diện cho hai hướng phát triển khác nhau.

Ở phía bắc là Lochranza Distillery, nơi sản xuất Arran Single Malt với phong cách chủ đạo thanh lịch và giàu trái cây.

Ở phía nam là Lagg Distillery, nơi khói than bùn trở thành một phần quan trọng trong bản sắc whisky.

Đối với hệ thống dữ liệu Mapstore, Lagg vì vậy không chỉ là một nhà chưng cất mới cần bổ sung vào danh sách Scotch whisky. Khi liên kết dữ liệu Lagg – Lochranza – Isle of Arran, người đọc có thể hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa địa lý, lịch sử và cách một nhà sản xuất xây dựng những phong cách whisky khác nhau trên cùng một hòn đảo.

Thông tin Lagg Distillery

• Tên: Lagg Distillery

• Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky

• Bắt đầu chưng cất: 2019

• Khu vực: Isle of Arran

• Địa điểm: Lagg, Isle of Arran, North Ayrshire, Scotland

• Quốc gia: Scotland, United Kingdom

• Số lượng pot still: 2

• Hệ thống chưng cất: 1 wash still và 1 spirit still

• Phong cách chủ đạo: Peated Single Malt Scotch Whisky

• Mức peat malt chủ đạo: Khoảng 50 ppm

• Thương hiệu whisky: Lagg Single Malt

• Chủ sở hữu: Isle of Arran Distillers

• Nhà chưng cất liên quan: Lochranza Distillery

• Tình trạng: Đang hoạt động

• Dòng tiêu biểu: Kilmory Edition, Corriecravie Edition