Làng biển Long Hải – đời sống phía sau một vùng nghỉ dưỡng

Một cộng đồng hình thành bên bờ biển

Làng biển Long Hải ngày nay nằm trong xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, vùng Long Hải quen thuộc thuộc thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu; giai đoạn sau đó huyện Long Điền và Đất Đỏ được sắp xếp thành huyện Long Đất. Vì vậy, khi đọc những tài liệu được biên soạn ở các thời kỳ khác nhau, người đọc có thể gặp nhiều cách ghi địa chỉ cho cùng vùng đất Long Hải.

Tên đơn vị hành chính thay đổi, nhưng mối quan hệ giữa cộng đồng nơi đây với biển đã hình thành từ lâu hơn những đường ranh trên bản đồ.

Long Hải nằm trong một không gian khá đặc biệt. Phía trước là biển, phía sau không xa đã là hệ núi Minh Đạm. Dọc đường bờ có bãi cát, những đoạn đá và các khoảng thuận lợi để ghe thuyền tiếp cận bờ. Chính môi trường ấy tạo điều kiện cho những cộng đồng cư dân sống bằng nghề biển hình thành và phát triển.

Đến năm 2026, các tài liệu chính thức vẫn gọi Long Hải là một cộng đồng ngư dân vùng biển. Lễ hội Dinh Cô cũng tiếp tục được địa phương tổ chức với sự tham gia trực tiếp của ngư dân, trong đó mong ước về những chuyến biển thuận lợi vẫn là một phần quan trọng của nghi lễ.

Điều đó cho thấy nghề biển ở Long Hải không chỉ là câu chuyện được kể lại từ quá khứ.

Nhịp sống theo những chuyến đi và về

Với một làng biển, mặt nước phía trước không đơn thuần là cảnh quan.

Đó là nơi làm việc.

Một chuyến biển bắt đầu từ trước lúc ghe rời bờ. Ngư cụ cần được chuẩn bị, lưới được kiểm tra, nhiên liệu và những vật dụng cần thiết được đưa xuống tàu. Khi ghe trở về, một nhịp công việc khác lại bắt đầu với việc đưa sản vật lên bờ, phân loại, mua bán và chuẩn bị cho những chuyến tiếp theo.

Những hoạt động ấy tạo nên phần đời sống ít xuất hiện trong hình ảnh quảng bá về một vùng nghỉ dưỡng.

Khách đến Long Hải có thể nhìn biển trong một buổi sáng rồi rời đi. Với người sống bằng nghề biển, cùng mặt nước ấy lại được nhìn qua hướng gió, thời tiết, mùa cá và khả năng của từng chuyến ra khơi.

Sự khác biệt ấy rất quan trọng khi muốn hiểu một vùng đất.

Du lịch đến sau và bổ sung thêm sinh kế, dịch vụ cùng những không gian mới. Trong quy hoạch phát triển trước đây, Long Hải đã được định hướng mạnh về nghỉ dưỡng ven biển; đến nay, dải Long Hải – Bình Châu tiếp tục nằm trong danh mục địa điểm tiềm năng phát triển khu du lịch quốc gia.

Nhưng sự phát triển của nghỉ dưỡng không làm mất đi hoàn toàn lớp đời sống có trước nó. Ngay trong các tài liệu du lịch hiện nay, làng chài Long Hải vẫn được nhắc như một phần trải nghiệm của dải biển phía đông Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ nghề biển đến đời sống tín ngưỡng

Có một cách khác để nhận ra dấu ấn của cộng đồng làng biển Long Hải: nhìn vào Dinh Cô.

Lễ hội Dinh Cô được hình thành từ cuối thế kỷ XVIII và gắn với quá trình khai phá, lập làng ven biển. Trong đời sống tín ngưỡng, cư dân gửi gắm mong ước biển lặng, sóng yên, ghe thuyền đi đến nơi về đến chốn và mùa đánh bắt thuận lợi.

Những mong ước ấy không phải những khái niệm xa lạ với cuộc sống thường ngày.

Chúng xuất phát trực tiếp từ nghề nghiệp của cộng đồng.

Biển có thể mang lại nguồn sống nhưng cũng chứa đựng nhiều bất trắc. Khi một chiếc ghe rời bờ, người trên biển và gia đình ở nhà đều phải chờ đến ngày trở về. Trong môi trường như vậy, niềm tin vào sự che chở của các lực lượng thiêng trở thành một phần tự nhiên trong đời sống tinh thần.

Ở nhiều cộng đồng ven biển Nam Bộ, tín ngưỡng thờ cá Ông giữ vị trí nổi bật. Long Hải lại có thêm một dấu ấn riêng với việc thờ Bà Cô, người được cư dân tôn kính như vị thần che chở cho những chuyến biển. Tư liệu về Dinh Cô cho thấy niềm tin ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua những câu chuyện về sự phù trợ đối với ngư dân.

Đến mùa lễ hội, mối quan hệ giữa tín ngưỡng và nghề biển càng hiện rõ.

Năm 2026, bên cạnh các nghi thức truyền thống, lễ hội vẫn có hội thi đan lưới – một công việc vốn thuộc đời sống nghề nghiệp của cư dân biển. Một công việc thường ngày vì thế bước vào không gian lễ hội như một phần ký ức nghề nghiệp của cộng đồng.

Dinh Cô, Mộ Cô và Lễ hội Dinh Cô vì vậy không đứng ngoài làng biển. Chúng được hình thành và gìn giữ ngay trong chính cộng đồng ấy.

Phía sau một vùng biển ngày càng nhiều du khách

Long Hải hôm nay đã khác nhiều so với một làng biển trong quá khứ.

Dọc bờ biển xuất hiện các khu lưu trú, nhà hàng và dịch vụ phục vụ khách nghỉ dưỡng. Những ngày cuối tuần, nhịp sống của vùng biển còn có thêm người từ Thành phố Hồ Chí Minh và các khu vực lân cận tìm đến nghỉ ngơi.

Du lịch tạo thêm một lớp kinh tế mới trên vùng đất vốn sống cùng biển.

Nhưng nếu đi qua Long Hải chỉ bằng góc nhìn của một người nghỉ dưỡng, người ta dễ thấy bãi cát mà không thấy cộng đồng phía sau nó; thấy hải sản trên bàn ăn nhưng ít nghĩ đến chuyến biển đã đưa chúng về bờ; thấy lễ hội đông người nhưng chưa chắc nhận ra những nghi thức ấy bắt nguồn từ đời sống của ngư dân.

Chính vì vậy, làng biển là một phần cần thiết để hiểu Long Hải.

Bãi biển kể câu chuyện về địa hình. Minh Đạm kể câu chuyện của núi và lịch sử. Dinh Cô cho thấy đời sống tín ngưỡng. Còn làng biển nối những thực thể ấy trở lại với con người.

Qua nhiều thế hệ, người Long Hải đã sống trong khoảng không gian giữa núi và biển. Biển cho họ sinh kế, nhưng đồng thời cũng tạo nên tập quán, niềm tin và cách cộng đồng nhìn về những chuyến đi xa bờ.

Ngày nay, khi Long Hải ngày càng được nhận diện như một vùng nghỉ dưỡng, lớp đời sống ấy vẫn là phần không nên bị che khuất.

Bởi trước khi trở thành một điểm đến để người khác tìm về với biển, Long Hải đã là nơi có những con người sống cùng biển.

Mapstore tổng hợp, đối chiếu và biên tập từ nhiều nguồn tư liệu. Cập nhật: 20/09/2026.