Laphroaig Distillery – Nhà chưng cất whisky Islay từ năm 1815

Trong thế giới whisky, Laphroaig đặc biệt bởi phong cách gần như không thể nhầm lẫn: khói than bùn mạnh, hơi biển, vị mặn, thảo mộc và những sắc thái thường được mô tả là medicinal – dược liệu, iodine.

Đó cũng là lý do Laphroaig thường không phải loại whisky khiến tất cả mọi người yêu thích ngay từ lần đầu, nhưng lại trở thành một trong những cái tên có cá tính mạnh nhất của Scotch whisky.

Laphroaig Distillery nằm ở đâu?

Laphroaig nằm trên bờ biển phía nam đảo Islay, thuộc Argyll and Bute, Scotland.

Nhà chưng cất nằm sát biển, trên tuyến đường ven bờ nổi tiếng kết nối ba tên tuổi lớn của Islay gồm Laphroaig – Lagavulin – Ardbeg.

Tên gọi Laphroaig thường được diễn giải từ tiếng Gaelic với ý nghĩa gần với “broad hollow by the bay” – vùng trũng rộng bên vịnh.

Không gian địa lý này không chỉ tạo nên hình ảnh đặc trưng của nhà máy với những kho rượu nằm bên bờ biển, mà còn gắn trực tiếp với câu chuyện nguồn nước, than bùn và phong cách whisky của Laphroaig.

Khởi đầu từ hai anh em nhà Johnston năm 1815

Lịch sử chính thức của Laphroaig bắt đầu vào năm 1815.

Hai anh em Donald và Alexander Johnston thuê khoảng 1.000 mẫu đất trên Islay với mục đích ban đầu là chăn nuôi gia súc.

Để duy trì đàn gia súc qua mùa đông, họ trồng lúa mạch làm thức ăn. Phần lúa mạch dư thừa sau đó được sử dụng để chưng cất whisky.

Hoạt động sản xuất whisky dần mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn việc chăn nuôi, và đến cuối năm 1815, Laphroaig chính thức hình thành như một nhà chưng cất.

Sau đó Donald Johnston mua lại phần sở hữu của Alexander và tiếp tục phát triển Laphroaig.

Từ một hoạt động sản xuất nhỏ trên đảo Islay, cái tên Laphroaig dần trở thành một trong những thương hiệu whisky được nhận diện rõ nhất thế giới.

Nguồn nước Kilbride – một phần quan trọng của Laphroaig

Một trong những yếu tố tự nhiên quan trọng đối với Laphroaig là nguồn nước Kilbride.

Nguồn nước mềm, chảy qua vùng đất than bùn của Islay, đã gắn với nhà chưng cất từ những ngày đầu.

Tầm quan trọng của Kilbride không chỉ nằm ở sản xuất. Trong lịch sử Laphroaig, việc bảo vệ quyền tiếp cận và kiểm soát nguồn nước từng trở thành vấn đề sống còn đối với hoạt động của nhà máy.

Ngày nay, Kilbride vẫn là một phần quan trọng khi kể câu chuyện về mối liên hệ giữa Laphroaig và điều kiện tự nhiên của Islay.

Floor maltings – truyền thống vẫn còn được duy trì

Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất khi tìm hiểu Laphroaig là nhà chưng cất vẫn duy trì floor maltings – phương pháp malt hóa lúa mạch trên sàn truyền thống.

Lúa mạch được ngâm nước, trải trên sàn malt và đảo thủ công trong quá trình nảy mầm.

Sau đó malt được đưa vào kiln để sấy bằng khói từ than bùn Islay.

Than bùn được khai thác tại địa phương chứa những thành phần thực vật đặc trưng như rêu, địa y và thạch nam. Khi cháy âm ỉ, nó tạo ra lớp khói thấm vào malt và góp phần hình thành những hợp chất phenolic đặc trưng.

Đây là một trong những nền tảng tạo nên phong cách Laphroaig.

Không phải toàn bộ malt sử dụng tại nhà máy đều được sản xuất bằng floor maltings tại chỗ, nhưng việc tiếp tục duy trì công đoạn truyền thống này giúp Laphroaig giữ lại một phần kỹ thuật sản xuất đã gắn với whisky Islay qua nhiều thế hệ.

Bảy nồi chưng cất và phong cách spirit riêng

Laphroaig hiện vận hành 7 nồi chưng cất bằng đồng – pot stills.

Hình dáng, kích thước và cách vận hành hệ thống chưng cất được duy trì nhằm bảo tồn phong cách spirit đặc trưng của nhà máy.

Tuy nhiên, peat không phải yếu tố duy nhất tạo nên Laphroaig.

Phong cách cuối cùng là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp: nguồn nước, malt, than bùn, quá trình lên men, hình dáng nồi chưng cất, cách cắt spirit và quá trình trưởng thành trong thùng gỗ.

Chính sự kết hợp đó tạo nên một loại Islay whisky rất riêng thay vì đơn giản chỉ là “whisky nhiều khói”.

Laphroaig có hương vị như thế nào?

Nếu phải nhận diện Laphroaig bằng một đặc điểm, đó chắc chắn là peat smoke.

Nhưng phía sau lớp khói mạnh còn có nhiều tầng hương vị khác.

Whisky Laphroaig thường thể hiện các sắc thái:

Khói than bùn đậm và kéo dài.

Hơi biển và vị mặn gợi liên tưởng đến môi trường ven biển Islay.

Iodine và dược liệu – nhóm hương đặc biệt khiến Laphroaig dễ nhận biết.

Rong biển, tro và đất ẩm tạo chiều sâu cho lớp peat.

Phía sau đó thường xuất hiện vanilla, caramel, gỗ sồi và vị ngọt của malt, đặc biệt ở những phiên bản trưởng thành trong thùng bourbon.

Ở các dòng sử dụng sherry hoặc những phương pháp hoàn thiện thùng khác, Laphroaig có thể xuất hiện thêm trái cây khô, gia vị và vị ngọt đậm hơn.

Điều quan trọng là Laphroaig không cố làm cho peat trở nên nhẹ nhàng.

Khói chính là một phần bản sắc của nhà chưng cất.

Bessie Williamson – người phụ nữ đặc biệt trong lịch sử Laphroaig

Một trong những nhân vật quan trọng nhất của Laphroaig trong thế kỷ XX là Bessie Williamson.

Bà đến Islay vào thập niên 1930 và làm việc tại nhà chưng cất trước khi dần đảm nhận vai trò quản lý.

Sau khi Ian Hunter qua đời năm 1954, Bessie tiếp quản Laphroaig và trở thành một trong những nữ lãnh đạo nhà chưng cất nổi bật trong lịch sử Scotch whisky.

Trong thời kỳ của mình, bà vừa duy trì truyền thống sản xuất vừa góp phần đưa Laphroaig tiếp cận thị trường quốc tế.

Đến thập niên 1960, Bessie từng bước chuyển quyền sở hữu nhà chưng cất cho Seager Evans & Co., hoàn tất vào năm 1967.

Dù quyền sở hữu Laphroaig sau đó tiếp tục thay đổi, tên tuổi Bessie Williamson vẫn gắn chặt với lịch sử của nhà chưng cất.

Royal Warrant năm 1994

Năm 1994 đánh dấu một cột mốc đặc biệt.

Thái tử Charles – sau này trở thành Vua Charles III – đến thăm Laphroaig và nhà chưng cất nhận được Royal Warrant.

Hình ảnh ba chiếc lông vũ của Prince of Wales vì vậy từng trở thành chi tiết quen thuộc trên nhận diện và bao bì Laphroaig.

Sự kiện này góp phần củng cố vị trí đặc biệt của thương hiệu trong lịch sử Scotch whisky hiện đại.

Friends of Laphroaig – cộng đồng đặc biệt của một thương hiệu whisky

Cũng trong năm 1994, Distillery Manager Iain Henderson thành lập chương trình Friends of Laphroaig.

Ý tưởng của chương trình khá đặc biệt.

Người tham gia có thể nhận quyền gắn với một ô đất nhỏ khoảng một foot vuông trên khu đất của Laphroaig gần nguồn nước Kilbride.

Khi đến thăm Islay, thành viên có thể tìm khu đất của mình và nhận “tiền thuê đất” dưới hình thức một dram Laphroaig.

Từ một ý tưởng xây dựng cộng đồng, Friends of Laphroaig đã phát triển thành mạng lưới hàng trăm nghìn người yêu Laphroaig trên nhiều quốc gia.

Đây cũng là một ví dụ thú vị về cách một nhà chưng cất biến lịch sử, vùng đất và sản phẩm thành một cộng đồng văn hóa whisky.

Laphroaig ngày nay

Sau nhiều lần thay đổi quyền sở hữu trong hơn hai thế kỷ, Laphroaig ngày nay thuộc hệ thống Suntory Global Spirits.

Nhà chưng cất vẫn hoạt động tại địa điểm lịch sử trên đảo Islay và tiếp tục sản xuất dòng Islay Single Malt Scotch Whisky mang phong cách peat đặc trưng.

Danh mục Laphroaig qua từng thị trường và từng thời kỳ có thể thay đổi, nhưng một số dòng nổi bật thường gắn với thương hiệu gồm:

Laphroaig 10 Year Old – phiên bản nền tảng và cũng là một trong những chai thể hiện rõ nhất phong cách cổ điển của nhà máy.

Laphroaig Quarter Cask – sử dụng những thùng nhỏ hơn trong quá trình trưởng thành nhằm tăng tương tác giữa whisky và gỗ.

Laphroaig 10 Year Old Cask Strength – thể hiện Laphroaig ở nồng độ mạnh hơn và thường được phát hành theo từng batch.

Laphroaig Lore – phối hợp nhiều loại thùng và whisky ở những độ tuổi khác nhau nhằm thể hiện chiều sâu của phong cách nhà chưng cất.

Laphroaig Càirdeas – dòng phát hành đặc biệt gắn với cộng đồng Friends of Laphroaig và lễ hội Fèis Ìle.

Ngoài ra, Laphroaig còn có nhiều phiên bản lâu năm, giới hạn và những bộ sưu tập đặc biệt dành cho người sưu tầm.

Vị trí của Laphroaig trong bản đồ whisky Islay

Islay sở hữu nhiều nhà chưng cất nổi tiếng, nhưng mỗi nơi lại diễn giải peat theo một cách khác nhau.

Nếu chỉ gọi Laphroaig là một loại “whisky khói”, chúng ta sẽ bỏ qua phần thú vị nhất của nhà chưng cất.

Bản sắc Laphroaig được hình thành từ hơn 200 năm lịch sử, nguồn nước Kilbride, than bùn Islay, floor maltings, vị trí ven biển và những thế hệ con người đã gìn giữ phương pháp sản xuất của nhà máy.

Chính những yếu tố đó tạo nên một phong cách mạnh mẽ đến mức người uống whisky thường có thể nhận ra Laphroaig ngay cả khi chưa nhìn thấy nhãn chai.

Và có lẽ đó cũng là giá trị lớn nhất của Laphroaig trong thế giới Scotch whisky:

Không nhất thiết phải làm hài lòng tất cả mọi người, nhưng phải có một bản sắc đủ rõ để không bị nhầm lẫn với bất kỳ ai khác.

Thông tin Laphroaig Distillery

Tên: Laphroaig Distillery
Thành lập: 1815
Nhà sáng lập: Donald Johnston và Alexander Johnston
Loại hình: Single Malt Scotch Whisky Distillery
Khu vực whisky: Islay
Địa điểm: Isle of Islay, Argyll and Bute, Scotland
Quốc gia: Scotland – Vương quốc Anh
Nguồn nước: Kilbride
Số nồi chưng cất: 7 pot stills
Đặc trưng sản xuất: Peated malt, duy trì floor maltings truyền thống
Phong cách whisky: Peaty, smoky, maritime, medicinal
Chủ sở hữu hiện nay: Suntory Global Spirits
Tình trạng: Đang hoạt động