Nhà thờ Giáo họ Đồng Bầu – Giáo xứ Khoan Dụ, Giáo hạt Vô Hốt, Giáo phận Phát Diệm

Không phải là một giáo họ lớn, nhưng Đồng Bầu lại mang một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Công giáo Việt Nam. Đây chính là vùng đất từng che chở Đức cha Pierre-André Retord Liêu (1803–1858) trong những tháng cuối đời giữa thời kỳ cấm đạo dưới triều vua Tự Đức, đồng thời cũng là nơi ngài qua đời và được an táng.

Ngày nay, phần mộ Đức cha Retord Liêu vẫn nằm tại đất thánh Giáo họ Đồng Bầu, khiến vùng sơn cước nhỏ bé này trở thành một địa điểm mang nhiều giá trị về lịch sử và đức tin.

Giáo họ Đồng Bầu giữa vùng đất người Mường

Đồng Bầu nằm trong vùng núi Lạc Thủy, nơi từ lâu có cộng đồng người Mường sinh sống.

Theo dữ liệu của Giáo phận Phát Diệm, Đồng Bầu là một trong các giáo họ thuộc Giáo xứ Khoan Dụ. Giáo xứ Khoan Dụ được thành lập năm 1872, nhận Đức Mẹ Mân Côi làm bổn mạng và hiện thuộc Giáo hạt Vô Hốt.

Trong thống kê được Giáo phận Phát Diệm công bố năm 2020, Giáo họ Đồng Bầu có khoảng 310 tín hữu.

Điểm đặc biệt của cộng đoàn nơi đây không chỉ nằm ở đời sống Công giáo giữa miền sơn cước mà còn ở mối liên hệ giữa đức tin Công giáo với cộng đồng người Mường qua nhiều thế hệ.

Đức cha Pierre-André Retord Liêu

Pierre-André Retord, thường được người Công giáo Việt Nam gọi là Đức cha Liêu, sinh ngày 19/5/1803 tại Pháp.

Ngài sang Việt Nam với tư cách một nhà truyền giáo của Hội Thừa sai Paris và sau đó trở thành Giám mục Đại diện Tông tòa Tây Đàng Ngoài.

Sứ vụ của Đức cha Retord diễn ra trong một giai đoạn đầy biến động của Công giáo tại Việt Nam.

Các sắc lệnh cấm đạo khiến việc mục vụ của các linh mục và giám mục trở nên vô cùng khó khăn. Trong phần lớn thời gian làm giám mục, Đức cha Retord phải liên tục thay đổi nơi trú ẩn, sống trong rừng núi, hang động và những cộng đoàn Công giáo xa xôi để vừa tránh sự truy bắt vừa tiếp tục chăm sóc đời sống đức tin của giáo dân.

Ngày Đức cha Liêu đến Đồng Bầu

Một dấu mốc đặc biệt diễn ra vào ngày 20/6/1858.

Giữa lúc cuộc cấm đạo dưới triều vua Tự Đức đang diễn ra gay gắt, những giáo dân người Mường tại Đồng Bầu đã đón Đức cha Retord Liêu vào trú ẩn trong vùng núi xa xôi của mình.

Hành trình đến nơi trú ẩn rất gian nan. Theo tư liệu được Giáo phận Phát Diệm ghi lại, phải mất khoảng 36 giờ đi bộ mới đến được Đồng Bầu.

Khi tới nơi, Đức cha đã kiệt sức.

Nhưng giữa núi rừng hẻo lánh, cộng đồng người Mường tại Đồng Bầu đã trở thành những người che chở vị giám mục đang bị truy tìm.

Đây chính là một trong những câu chuyện đặc biệt nhất gắn với lịch sử của vùng đất Đồng Bầu.

Những tháng cuối đời giữa núi rừng

Cuộc sống ẩn náu trong điều kiện rừng núi khắc nghiệt khiến sức khỏe của Đức cha Retord ngày càng suy yếu.

Ngài đã trải qua nhiều năm phải sống trong hoàn cảnh thiếu thốn, thường xuyên di chuyển và đối diện với bệnh tật.

Sau khoảng bốn tháng kể từ khi đến vùng Đồng Bầu lánh nạn, Đức cha qua đời vào năm 1858, hưởng dương 55 tuổi.

Cuộc đời của ngài trải qua khoảng 30 năm linh mục và 18 năm giám mục, phần lớn trong hoàn cảnh Giáo hội tại Việt Nam phải đối diện với những cuộc cấm đạo.

Ngài được an táng tại vùng đất này.

Phần mộ Đức cha Retord Liêu tại Đồng Bầu

Ngày nay, phần mộ Đức cha Retord Liêu vẫn được gìn giữ tại đất thánh Giáo họ Đồng Bầu.

Đây trở thành nơi nhiều giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân tìm về cầu nguyện, tưởng nhớ vị mục tử đã dành phần lớn cuộc đời cho công cuộc truyền giáo tại Việt Nam.

Trong nhiều năm, Giáo phận Phát Diệm tổ chức Thánh lễ cầu nguyện và tưởng niệm Đức cha Retord Liêu tại chính phần mộ này.

Đặc biệt, những Thánh lễ tưởng niệm còn quy tụ các tín hữu từ nhiều giáo phận và những cộng đoàn có mối liên hệ lịch sử với Đức cha.

Vì thế, Đồng Bầu ngày nay không đơn thuần là một giáo họ miền núi mà còn là một địa điểm lưu giữ ký ức về lịch sử Công giáo Việt Nam thế kỷ XIX.

Ngôi nhà thờ mang nét văn hóa Mường

Một dấu mốc mới của Giáo họ Đồng Bầu diễn ra vào ngày 4/11/2024, khi ngôi nhà thờ của giáo họ được chính thức làm phép.

Điểm đáng chú ý là công trình được xây dựng với những nét kiến trúc mang dấu ấn văn hóa của người Mường.

Việc đưa những yếu tố văn hóa bản địa vào không gian nhà thờ tạo nên nét riêng cho Đồng Bầu: một cộng đoàn Công giáo được hình thành và phát triển giữa vùng đất có truyền thống văn hóa Mường lâu đời.

Cùng dịp này, giáo họ cũng làm phép tượng đài Đức Mẹ và nhà mục vụ, đánh dấu một bước phát triển mới về cơ sở sinh hoạt của cộng đoàn.

Một địa điểm giao thoa giữa lịch sử, đức tin và văn hóa Mường

Điều làm Đồng Bầu trở nên đặc biệt không nằm ở quy mô của một ngôi nhà thờ.

Giá trị của nơi đây nằm ở câu chuyện phía sau nó.

Giữa thời kỳ Công giáo gặp nhiều khó khăn vào thế kỷ XIX, một cộng đồng người Mường nơi miền núi đã mở cửa đón một vị giám mục ngoại quốc đang phải chạy trốn cuộc truy bắt.

Đức cha Retord Liêu đã sống những tháng cuối đời giữa cộng đồng ấy, qua đời và được an táng ngay trên vùng đất này.

Hơn một thế kỷ rưỡi sau, phần mộ của ngài vẫn còn đó. Một ngôi nhà thờ mang nét văn hóa Mường được xây dựng bên cộng đoàn nhỏ bé ngày nay như tiếp tục nối câu chuyện giữa đức tin Công giáo, con người và vùng đất Đồng Bầu.

Thông tin Nhà thờ Giáo họ Đồng Bầu

Tên: Nhà thờ Giáo họ Đồng Bầu
Giáo họ: Đồng Bầu
Giáo xứ: Khoan Dụ
Giáo hạt: Vô Hốt
Giáo phận: Giáo phận Phát Diệm
Số tín hữu: Khoảng 310 người (thống kê công bố năm 2020)
Nhà thờ hiện nay: Làm phép ngày 04/11/2024
Đặc trưng: Kiến trúc mang nét văn hóa Mường
Di tích Công giáo đặc biệt: Phần mộ Đức cha Pierre-André Retord Liêu (1803–1858)
Địa chỉ hiện nay: Bản Đồng Bầu, xã Lạc Thủy, tỉnh Phú Thọ
Địa chỉ trước sắp xếp hành chính: Bản Đồng Bầu, thị trấn Chi Nê, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình

Nhà thờ Giáo họ Đồng Bầu là một địa điểm nhỏ giữa miền sơn cước nhưng chứa đựng một câu chuyện lớn của lịch sử Công giáo Việt Nam.

Từ việc những giáo dân người Mường che chở Đức cha Retord Liêu giữa thời cấm đạo, đến phần mộ của ngài được gìn giữ qua hơn một thế kỷ rưỡi và ngôi nhà thờ mang dấu ấn văn hóa Mường ngày nay, Đồng Bầu cho thấy một vùng đất đôi khi trở nên đặc biệt không bởi quy mô, mà bởi những con người và ký ức lịch sử đã từng hiện diện nơi đó.