Nhà thờ Giáo xứ Phanxicô Xaviê – Giáo hạt Thành phố Huế, Tổng Giáo phận Huế

Ngôi nhà thờ hiện nay được khởi công năm 1914, hoàn thành sau bốn năm và khánh thành ngày 15/08/1918. Trải qua hơn một thế kỷ với nhiều biến động lịch sử, đặc biệt là những hư hại nặng trong Tết Mậu Thân 1968, công trình vẫn được gìn giữ, phục hồi và tiếp tục là một dấu ấn kiến trúc Công giáo giữa trung tâm Huế.

Thành lập Giáo xứ Huế năm 1911

Tháng 01/1911, giáo xứ được thành lập với tên gọi ban đầu là Giáo xứ Huế.

Linh mục quản xứ tiên khởi là Jean Léculier (Cố Lựu), thành viên Hội Thừa sai Paris. Trong thời kỳ đầu, cộng đoàn có khá đông người Pháp đang sinh sống và làm việc tại Huế đến tham dự phụng vụ.

Chính vì vậy, trong dân gian dần xuất hiện tên gọi “Giáo xứ Tây”.

Trước khi có nhà thờ riêng, một cơ sở của trường Jeanne d’Arc do các nữ tu Dòng Thánh Phaolô phụ trách được sử dụng tạm thời làm nơi sinh hoạt cho cộng đoàn.

Xây dựng nhà thờ năm 1914

Sau khi giáo xứ được thành lập, cha Jean Léculier mua khu đất để xây dựng một ngôi thánh đường riêng.

Năm 1914, công trình chính thức được khởi công trên đường Courbet, nay là đường Nguyễn Tri Phương.

Đây cũng là thời điểm Thế chiến thứ nhất bắt đầu. Mặc dù điều kiện xã hội có nhiều khó khăn, việc xây dựng vẫn được tiếp tục.

Ông Hội Nghi, một nhà thầu Công giáo, đảm nhiệm việc thi công công trình.

Sau bốn năm xây dựng, ngôi thánh đường được hoàn thành.

Khánh thành ngày 15/08/1918

Ngày 15/08/1918, đúng lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, nhà thờ được Đức cha Eugène-Marie-Joseph Allys (Đức cha Lý) làm phép và khánh thành.

Từ đây, cộng đoàn có một ngôi thánh đường chính thức thay cho địa điểm sinh hoạt tạm thời trước đó.

Nhà thờ phục vụ cả người Việt và cộng đồng người châu Âu sinh sống tại Huế. Trong một thời gian dài, mỗi Chúa nhật còn có Thánh lễ bằng tiếng Pháp.

Từ Giáo xứ Huế đến Giáo xứ Phanxicô Xaviê

Năm 1922, linh mục François Arsène Lemasle (Cố Lễ) được bổ nhiệm kế nhiệm cha Jean Léculier.

Do có lòng sùng kính đặc biệt đối với Thánh Phanxicô Xaviê, cha Lemasle đổi tên Giáo xứ Huế thành Giáo xứ Phanxicô Xaviê.

Trong một thời gian, cả hai tên Giáo xứ Huế và Giáo xứ Phanxicô Xaviê vẫn được sử dụng song song.

Về sau, tên Giáo xứ Phanxicô Xaviê trở thành tên chính thức và được duy trì cho đến ngày nay.

Mở rộng nhà thờ trong thế kỷ XX

Đến thời linh mục Louis Paul Darbon (Cố Triết) làm quản xứ từ năm 1931, nhà thờ tiếp tục được mở rộng.

Công trình được bổ sung thêm hai cánh, phòng thánh và tháp chuông, tạo nên một ngôi thánh đường có quy mô lớn và hoàn chỉnh hơn.

Không gian bên trong mang ảnh hưởng kiến trúc phương Tây với hai hàng cột và những vòm cong chạy dọc hai bên.

Trần nhà thờ bằng gỗ, cao và thoáng, sử dụng các họa tiết trang trí tương đối giản dị.

Những yếu tố này tạo nên diện mạo đặc trưng của Nhà thờ Phanxicô Xaviê trong giai đoạn trước năm 1968.

Một thời kỳ phát triển mạnh

Từ giữa thế kỷ XX, Giáo xứ Phanxicô Xaviê bước vào một giai đoạn phát triển đáng kể.

Trong thời linh mục Simon Nguyễn Văn Lập làm quản xứ từ năm 1955 đến 1958, số giáo dân từng tăng lên gần 3.000 người.

Nhiều trí thức, giáo sư Công giáo và các gia đình sống tại khu vực trung tâm Huế tham gia sinh hoạt tại giáo xứ.

Các hội đoàn cũng phát triển, góp phần tạo nên một cộng đoàn khá sôi động trong giai đoạn này.

Dấu ấn của Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận

Một chi tiết lịch sử đáng chú ý là trong giai đoạn 1954–1955, linh mục trẻ Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận từng phục vụ tại đây với vai trò phó xứ.

Ngài sau này trở thành Tổng Giám mục, Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng Công lý và Hòa bình tại Vatican và được Đức Giáo hoàng Phanxicô công nhận là Đấng Đáng Kính năm 2017.

Trong thời gian phục vụ tại Giáo xứ Phanxicô Xaviê, cha Nguyễn Văn Thuận cũng tham gia nhiều công việc mục vụ và đóng góp cho việc trang trí, hoàn thiện không gian nhà thờ.

Nhà thờ bị tàn phá trong Tết Mậu Thân 1968

Một trong những biến cố lớn nhất của Nhà thờ Phanxicô Xaviê diễn ra trong Tết Mậu Thân năm 1968.

Sáng mùng 2 Tết, một vụ nổ khiến tháp chuông nhà thờ sụp đổ. Ba quả chuông trên tháp cũng rơi xuống.

Khoảng một giờ sau, nhà thờ tiếp tục bị ảnh hưởng bởi các cuộc giao tranh, khiến khoảng một nửa công trình bị phá hủy.

Chiếc đàn ống từng được sử dụng trong nhà thờ cũng bị phá hỏng.

Do thánh đường không còn khả năng sử dụng bình thường, nhà kho Caritas được dùng tạm làm nơi sinh hoạt của cộng đoàn.

Sửa chữa nhà thờ sau năm 1968

Từ năm 1969, linh mục Philipphê Nguyễn Như Danh bắt đầu sửa chữa phần nhà thờ còn lại.

Mái được lợp lại, trần được gia cố để công trình có thể tiếp tục phục vụ cộng đoàn.

Tuy nhiên, tháp chuông đã bị phá hủy trong năm 1968 chưa thể được phục dựng ngay.

Trong nhiều thập niên sau đó, việc khôi phục lại hình dáng ban đầu của nhà thờ vẫn là mong muốn của cộng đoàn.

Đại trùng tu 2007–2008

Tháng 06/2005, linh mục Gioakim Lê Thanh Hoàng được bổ nhiệm làm quản xứ.

Thời điểm này, nhà thờ đã xuống cấp khá nghiêm trọng sau nhiều năm sử dụng.

Công cuộc đại trùng tu được tiến hành từ tháng 08/2007 đến cuối năm 2008 với nhiều hạng mục: lợp lại mái, xây dựng lại tháp, sửa tường, sơn trần và nội ngoại thất, lát lại sàn, chỉnh trang cung thánh, phục hồi hệ thống cửa lớn và cửa sổ.

Điểm đáng chú ý là các hạng mục được thực hiện theo hướng phục chế dựa trên nguyên mẫu kiến trúc trước đây.

Nhờ đợt đại tu này, diện mạo đặc trưng của Nhà thờ Phanxicô Xaviê được khôi phục sau nhiều thập niên kể từ biến cố năm 1968.

Kiến trúc mang dấu ấn phương Tây

Nhà thờ Phanxicô Xaviê mang những đặc trưng rõ nét của kiến trúc nhà thờ phương Tây đầu thế kỷ XX.

Mặt tiền nổi bật với tháp chuông vươn cao, các cửa vòm và hệ thống đường nét theo phương đứng.

Không gian bên trong sử dụng hai hàng cột uốn vòm, chia thánh đường thành khu vực trung tâm và hai phần bên.

Phần trần bằng gỗ được thiết kế cao, tạo cảm giác thoáng cho không gian.

Đặc biệt, tư liệu của giáo xứ ghi nhận 22 cột trụ trong nhà thờ được xây hoàn toàn bằng gạch, không có lõi sắt bên trong. Những cột này vẫn tồn tại qua nhiều biến động của công trình.

Hang đá Đức Mẹ Lộ Đức

Năm 1958, nhân kỷ niệm 100 năm Đức Mẹ hiện ra tại Lộ Đức, linh mục Giuse Ngô Văn Trọng cho xây dựng hang đá Đức Mẹ Lộ Đức trong khuôn viên nhà thờ.

Hang đá nằm phía bên trái sân nhà thờ, dưới một cây sanh cổ thụ.

Công trình trở thành một phần quen thuộc của cảnh quan Giáo xứ Phanxicô Xaviê và vẫn được gìn giữ qua nhiều giai đoạn.

Thánh Phanxicô Xaviê – bổn mạng Giáo xứ

Giáo xứ nhận Thánh Phanxicô Xaviê làm bổn mạng, kính ngày 03/12 hằng năm.

Thông tin này tiếp tục được Tổng Giáo phận Huế xác nhận trong lễ bổn mạng Giáo xứ ngày 03/12/2025.

Tên vị thánh cũng đã gắn với giáo xứ hơn một thế kỷ, kể từ khi cha François Arsène Lemasle đổi tên Giáo xứ Huế thành Giáo xứ Phanxicô Xaviê năm 1922.

Giáo xứ Phanxicô Xaviê ngày nay

Giáo xứ hiện thuộc Giáo hạt Thành phố Huế, Tổng Giáo phận Huế.

Theo thống kê năm 2025, giáo xứ có khoảng 380 giáo dân, được chia thành ba khu vực: Kitô Vua, Thánh Giuse và Đức Mẹ.

Từ tháng 09/2025, linh mục Phêrô Nguyễn Vũ được bổ nhiệm làm quản xứ. Đến đợt bổ nhiệm linh mục tháng 07/2026, Tổng Giáo phận tiếp tục ghi nhận Giáo xứ Phanxicô Xaviê trong cơ cấu hiện hành; linh mục Giuse Nguyễn Ngọc Tân được bổ nhiệm làm phó xứ.

Một dấu ấn Công giáo giữa trung tâm Huế

Nhà thờ Giáo xứ Phanxicô Xaviê có lịch sử hơn một thế kỷ và gắn với nhiều giai đoạn biến động của thành phố Huế.

Từ một giáo xứ được thành lập để phục vụ cộng đồng người Pháp và người Công giáo tại Huế năm 1911, nơi đây từng phát triển thành một cộng đoàn đông đảo vào giữa thế kỷ XX.

Ngôi nhà thờ trải qua chiến tranh, bị phá hủy một phần năm 1968, sau đó nhiều lần sửa chữa và cuối cùng được đại trùng tu theo nguyên mẫu trong giai đoạn 2007–2008.

Ngày nay, dù số giáo dân không còn đông như trước, Nhà thờ Phanxicô Xaviê vẫn là một công trình Công giáo có giá trị lịch sử và kiến trúc đáng chú ý tại khu vực trung tâm Huế.

Thông tin địa điểm

Tên: Nhà thờ Giáo xứ Phanxicô Xaviê
Tên thường gọi: Nhà thờ Phanxicô Xaviê, Nhà thờ Tây
Tên giáo xứ ban đầu: Giáo xứ Huế
Giáo xứ: Giáo xứ Phanxicô Xaviê
Giáo hạt: Giáo hạt Thành phố Huế
Giáo phận: Tổng Giáo phận Huế
Bổn mạng: Thánh Phanxicô Xaviê
Ngày kính: 03/12
Địa chỉ: 18 Nguyễn Tri Phương, phường Thuận Hóa, thành phố Huế
Thành lập giáo xứ: Tháng 01/1911
Quản xứ tiên khởi: Linh mục Jean Léculier (Cố Lựu) – MEP
Khởi công nhà thờ: 1914
Khánh thành: 15/08/1918
Đổi tên Giáo xứ Phanxicô Xaviê: 1922
Hư hại nặng: Tết Mậu Thân 1968
Đại trùng tu: 08/2007 – cuối năm 2008
Quản xứ hiện nay: Linh mục Phêrô Nguyễn Vũ
Giáo dân: Khoảng 380 người (2025)
Các khu vực: Kitô Vua, Thánh Giuse, Đức Mẹ
Loại hình: Nhà thờ Công giáo – công trình tôn giáo, lịch sử, kiến trúc và sinh hoạt cộng đồng.