Nhà thờ Giáo xứ Tân Hà – Giáo hạt Bảo Lộc, Giáo phận Đà Lạt

Từ một vùng đất còn nhiều rừng rậm, cộng đồng từng bước khai hoang, mở đường, xây dựng nhà cửa và nhà thờ. Đặc biệt, khu dân cư Tân Hà được quy hoạch với nhà thờ nằm tại vị trí trung tâm và hệ thống đường giao thông tỏa ra xung quanh, tạo nên cấu trúc vẫn còn nhận diện khá rõ khi quan sát từ trên cao ngày nay.

Hình thành Giáo xứ Tân Hà năm 1954

Ngày 12/10/1954, đoàn xe do hai linh mục Dòng Chúa Cứu Thế Patrice Gagné và François Laliberté hướng dẫn đưa 12 gia đình Công giáo từ miền Bắc đến Bảo Lộc.

Sau khi nghỉ tại Nhà thờ Bảo Lộc, ngày hôm sau đoàn đến khu vực cây số 185 trên Quốc lộ 20 để bắt đầu xây dựng nơi định cư mới.

Những gia đình đầu tiên thuộc khu vực Thái Hà Ấp – Phùng Khoang, Hà Nội. Sau đó, nhiều gia đình khác tiếp tục đến đây, phần lớn thuộc địa phận Hà Nội, cùng một số gia đình từ Thái Bình, Bùi Chu, Bắc Ninh và Thanh Hóa.

Nguồn gốc tên gọi Tân Hà

Tên Tân Hà mang một ý nghĩa gắn trực tiếp với nguồn gốc của cộng đồng.

Theo sử liệu được Giáo phận Đà Lạt công bố trong dịp kỷ niệm 70 năm giáo xứ, tên Tân Hà được đặt để lưu dấu Thái Hà – Hà Nội, quê hương của nhóm cư dân Công giáo tiên phong.

Vì vậy, cách gọi Tân Hà như một “Hà Nội mới” trên cao nguyên phần nào phản ánh câu chuyện hình thành của cộng đồng, dù khi xây dựng dữ liệu lịch sử Mapstore nên sử dụng “Tân Hà” là tên chính thức và giải thích nguồn gốc tên gọi trong nội dung.

Từ rừng hoang đến một cộng đồng mới

Những ngày đầu định cư không dễ dàng. Theo hồi ức được lưu lại trong sử liệu giáo xứ, khu vực lúc ấy còn là rừng rậm, đường đi chủ yếu là những lối mòn.

Các gia đình tiên phong phải cùng nhau khai hoang, mở đường và từng bước tổ chức nơi ở.

Sau nhóm 12 gia đình ban đầu, số người đến Tân Hà tăng nhanh. Có thời điểm cộng đồng đạt khoảng 3.000 người ngay trong những năm đầu hình thành.

Từ một khu định cư mới, Tân Hà dần hình thành nhà thờ, trường học, các khu dân cư và những công trình phục vụ đời sống cộng đồng.

Ngôi làng lấy nhà thờ làm trung tâm

Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất của Tân Hà là cách tổ chức không gian khu dân cư ngay từ thời kỳ đầu.

Dưới sự hướng dẫn của hai linh mục Dòng Chúa Cứu Thế, cộng đồng thực hiện một bản quy hoạch có cấu trúc tương tự mạng nhện, trong đó nhà thờ được đặt ở vị trí trung tâm và cũng là khu vực cao, còn các tuyến đường của làng hướng về trung tâm này.

Chính cấu trúc đó tạo nên hình thái khá đặc biệt của Tân Hà khi nhìn từ trên cao.

Sau hơn 70 năm, khu vực đã phát triển với mật độ nhà ở cao hơn, nhiều công trình mới xuất hiện và hệ thống giao thông được mở rộng, nhưng cấu trúc hướng tâm quanh Nhà thờ Tân Hà vẫn có thể nhận diện.

Đây là một giá trị khá riêng của Tân Hà, bởi lịch sử giáo xứ gắn chặt với lịch sử hình thành và quy hoạch của cả khu dân cư.

Những giai đoạn phát triển của giáo xứ

Trong gần ba năm đầu, Giáo xứ Tân Hà do các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế phụ trách.

Sau đó, giáo xứ được trao cho các linh mục Dòng Đaminh coi sóc trong khoảng một năm, trước khi chuyển về cho các linh mục giáo phận tiếp tục phục vụ.

Ngày 04/07/1958, linh mục Giuse Maria Phạm Thành Nhân được cử về Tân Hà. Trong thời kỳ này, đời sống cộng đồng được củng cố, nhà thờ được hoàn thiện thêm, đường xung quanh nhà thờ được cải tạo và hai dãy trường học được xây dựng.

Từ năm 1965, linh mục Giuse Nguyễn Minh Luân đảm nhiệm giáo xứ. Trong giai đoạn này, nhà xứ và nhiều công trình phục vụ cộng đồng được tiếp tục xây dựng.

Khoảng 1970–1971, tháp chuông nhà thờ được xây dựng, góp phần tạo nên diện mạo của Nhà thờ Tân Hà.

Đức Mẹ Mân Côi – bổn mạng Giáo xứ

Giáo xứ Tân Hà nhận Đức Mẹ Mân Côi làm bổn mạng, kính ngày 07/10 hằng năm.

Đây cũng là lý do trong một số sinh hoạt của Giáo phận, tên Giáo xứ Mân Côi Tân Hà được sử dụng để nhấn mạnh bổn mạng của cộng đoàn.

Ngày 07/10/2024, Đức cha Đaminh Nguyễn Văn Mạnh, Giám mục Giáo phận Đà Lạt, đã chủ sự Thánh lễ mừng bổn mạng và kỷ niệm 70 năm hình thành Giáo xứ Tân Hà.

Từ 12 gia đình đến một giáo xứ lớn

Từ 12 gia đình tiên phong năm 1954, cộng đồng Tân Hà từng phát triển lên gần 10.000 người.

Sau quá trình phát triển dân cư, một số khu vực được tách ra để hình thành các giáo xứ mới, trong đó có Giáo xứ Vinh Sơn Liêm và Giáo xứ B’Sumrăc.

Trong dịp kỷ niệm 70 năm năm 2024, Giáo phận Đà Lạt ghi nhận Tân Hà có khoảng 5.671 giáo dân thuộc 1.300 gia đình.

Một hồ sơ khác của Giáo phận công bố đầu năm 2024 thống kê khoảng 5.400 giáo dân và sáu giáo họ. Sự chênh lệch nhỏ giữa các số liệu cho thấy quy mô cộng đoàn được cập nhật theo từng thời điểm.

Các dòng tu và hoạt động cộng đồng

Trong quá trình phát triển, nhiều dòng tu đã hiện diện và đồng hành với Giáo xứ Tân Hà.

Theo thông tin dịp kỷ niệm 70 năm, tại giáo xứ có ba cộng đoàn nữ gồm Dòng Mến Thánh Giá Đà Lạt, Dòng Nhập Thể Tận Hiến Truyền Giáo (ICM), Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ, cùng hai dòng nam là Dòng Don Bosco và Dòng Anh Em Bác Ái.

Các hoạt động giáo dục, giáo lý, bác ái và sinh hoạt cộng đồng được duy trì qua nhiều thế hệ. Riêng năm học giáo lý 2024–2025, giáo xứ có khoảng 1.050 thiếu nhi, được tổ chức thành 33 lớp.

Nhà thờ Tân Hà trong không gian Bảo Lộc

Nhà thờ không chỉ là trung tâm sinh hoạt của Giáo xứ Tân Hà mà còn là điểm trung tâm trong cấu trúc không gian của khu dân cư hình thành từ năm 1954.

Điều này khiến Nhà thờ Tân Hà có một giá trị khá khác so với nhiều nhà thờ được xây dựng trong những khu dân cư đã hình thành trước đó.

Ở Tân Hà, khu dân cư và nhà thờ gần như được hình thành song song. Nhà thờ được đặt ở trung tâm ngay từ quá trình quy hoạch, rồi đường sá và khu dân cư phát triển xung quanh.

Ngay cả tài liệu quy hoạch đô thị của chính quyền Bảo Lộc trước đây cũng sử dụng Nhà thờ Tân Hà như một điểm mốc trong việc xác định các tuyến đường tại khu vực.

Giờ lễ Nhà thờ Giáo xứ Tân Hà

Theo lịch được Giáo phận Đà Lạt công bố:

Thứ Bảy: 16:30 (lễ Chúa nhật)
Chúa nhật: 05:00, 07:30, 16:30, 19:00
Ngày thường: 05:00, 17:15

Ngoài ra, giáo xứ có một số sinh hoạt vào lúc 19:00 như Chầu Thánh Thể thứ Năm và các chương trình theo lịch của giáo xứ. Giờ lễ có thể thay đổi trong các dịp lễ trọng, vì vậy người đến tham dự nên kiểm tra thông báo mới của giáo xứ.

Giá trị lịch sử và cộng đồng

Nhà thờ Giáo xứ Tân Hà gắn với một câu chuyện khá tiêu biểu về quá trình hình thành các cộng đồng Công giáo di cư tại cao nguyên Lâm Đồng sau năm 1954.

Từ 12 gia đình đầu tiên đến vùng đất còn nhiều rừng rậm, một cộng đồng mới từng bước hình thành với nhà thờ, trường học, đường sá và khu dân cư.

Điểm đáng chú ý hơn cả là những người đi trước không để khu dân cư phát triển hoàn toàn tự phát mà đã tổ chức không gian với nhà thờ làm tâm điểm và các tuyến đường hướng về trung tâm. Sau hơn 70 năm phát triển, dấu ấn của quy hoạch ban đầu vẫn còn có thể nhận biết trong cấu trúc đô thị ngày nay.

Vì vậy, Nhà thờ Tân Hà không chỉ mang giá trị đối với đời sống của Giáo xứ Tân Hà mà còn là một địa điểm gắn với lịch sử di dân, hình thành cộng đồng và quy hoạch dân cư tại Bảo Lộc.

Thông tin địa điểm

Tên: Tan Ha Church
Tên chuẩn Mapstore: Nhà thờ Giáo xứ Tân Hà
Tên gọi khác: Nhà thờ Tân Hà, Giáo xứ Mân Côi Tân Hà
Giáo xứ: Giáo xứ Tân Hà
Giáo hạt: Giáo hạt Bảo Lộc
Giáo phận: Giáo phận Đà Lạt
Bổn mạng: Đức Mẹ Mân Côi
Ngày kính: 07/10
Thành lập: 12/10/1954
Nguồn gốc cộng đồng: Thái Hà Ấp – Phùng Khoang, Hà Nội và các cộng đồng Công giáo miền Bắc
Quản xứ được hồ sơ Giáo phận công bố: Linh mục Giuse Nguyễn Văn Tú
Quy mô: Khoảng 1.300 gia đình, 5.671 giáo dân theo số liệu công bố tháng 10/2024
Địa chỉ truyền thống: 54A Phan Chu Trinh, phường Lộc Tiến, TP. Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng
Địa giới hiện hành: khu vực phường 3 Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng
Loại hình: Nhà thờ Công giáo – địa điểm lịch sử và sinh hoạt cộng đồng.