Rosebank Distillery – “King of the Lowlands” hồi sinh bên kênh đào Falkirk

Nhà chưng cất bên Forth & Clyde Canal

Lịch sử Rosebank tại địa điểm hiện nay bắt đầu từ năm 1840, khi thương nhân rượu vang địa phương James Rankine mua khu maltings của Camelon Distillery nằm bên kia kênh đào và phát triển hoạt động chưng cất tại đây. Chỉ trong vài thập niên, whisky của gia đình Rankine đã được vận chuyển tới những thị trường xa như Australia.

Vị trí của nhà máy ngay bên Forth & Clyde Canal có ý nghĩa đặc biệt trong thời kỳ giao thông đường thủy đóng vai trò quan trọng đối với công nghiệp Scotland. Nguyên liệu, than và whisky có thể được vận chuyển bằng hệ thống kênh nối vùng trung tâm Scotland với hai bờ biển.

Theo thời gian, Falkirk phát triển thành một trung tâm công nghiệp và giao thông quan trọng, còn Rosebank trở thành một phần quen thuộc của cảnh quan địa phương. Ống khói gạch cao của nhà máy với con số 1840 vẫn là một trong những dấu tích dễ nhận biết của distillery ngày nay.

Ba lần chưng cất nhưng vẫn sử dụng worm tub

Điều làm Rosebank đặc biệt không chỉ nằm ở lịch sử mà còn ở cách tạo ra spirit.

Rosebank sản xuất unpeated Lowland Single Malt bằng phương pháp triple distillation – chưng cất ba lần. Đây vốn là kỹ thuật từng phổ biến hơn tại Lowlands và thường tạo ra spirit nhẹ, tinh tế và thanh thoát.

Nhưng Rosebank lại kết hợp triple distillation với worm tub condensers.

Worm tub là hệ thống ngưng tụ truyền thống sử dụng đường ống đồng dài cuộn trong bể nước lạnh. So với nhiều condenser hiện đại, phương pháp này thường tạo mức tiếp xúc giữa spirit vapour và đồng khác biệt, góp phần giữ lại thêm trọng lượng và cấu trúc cho spirit.

Chính sự kết hợp có vẻ đối lập giữa triple distillation tạo sự thanh thoát và worm tub góp phần duy trì body đã trở thành một phần quan trọng trong phong cách Rosebank.

Whisky của nhà máy được biết đến với đặc tính floral, fruity, nhẹ nhàng và thanh lịch, qua đó hình thành biệt danh “King of the Lowlands”.

Đóng cửa năm 1993 và ba thập niên trở thành “ghost distillery”

Rosebank vẫn hoạt động trong phần lớn thế kỷ XX nhưng cuối cùng trở thành một trong những nạn nhân của quá trình tái cơ cấu ngành Scotch whisky.

Năm 1993, hoạt động sản xuất dừng lại.

Sau đó khu đất được bán và nhà máy dần xuống cấp. Đáng tiếc hơn, trong giai đoạn cuối năm 2008 – đầu năm 2009, những nồi chưng cất và một số thiết bị của Rosebank bị đánh cắp và không bao giờ được tìm lại.

Rosebank tưởng như sẽ chỉ còn tồn tại trong những chai whisky được chưng cất trước năm 1993.

Nhưng cũng chính thời gian im lặng ấy khiến những thùng Rosebank còn lại ngày càng trở nên quý hiếm. Danh tiếng của nhà máy tiếp tục được duy trì trong cộng đồng whisky dù bản thân distillery không còn hoạt động.

Rosebank dần trở thành một trong những “ghost distillery” nổi tiếng của Scotland.

Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2017, khi Ian Macleod Distillers mua lại địa điểm và thương hiệu Rosebank với mục tiêu đưa nhà chưng cất trở lại hoạt động.

Tái tạo những chiếc still cũ để đưa Rosebank trở lại

Việc hồi sinh Rosebank không đơn thuần là xây một nhà máy mới rồi đặt lại tên cũ.

Ian Macleod Distillers tìm được bản thiết kế của những still nguyên bản và sử dụng chúng để tái tạo ba copper pot still theo đúng kích thước và đặc điểm của hệ thống trước khi nhà máy đóng cửa.

Những đặc trưng quan trọng khác của Rosebank cũng được đưa trở lại, bao gồm triple distillation và worm tub condensers.

Đồng thời, một số phần của công trình lịch sử được bảo tồn. Chiếc mill hơn một thế kỷ tuổi tiếp tục được sử dụng, còn ống khói gạch cao khoảng 108 ft được phục hồi. Những phần kiến trúc cũ được kết hợp với stillhouse hiện đại có mặt kính lớn nhìn ra kênh đào.

Ngày 5/6/2023, sau gần đúng 30 năm kể từ khi nhà máy đóng cửa, Rosebank bắt đầu tạo ra new make spirit trở lại. Đến ngày 18/7/2023, Cask No.001 của thế hệ Rosebank mới được filling vào một refill Bourbon barrel.

Ngày 7/6/2024, Rosebank chính thức mở cửa đón khách, đánh dấu quá trình hồi sinh toàn diện của distillery.

Điều đó cũng có nghĩa Rosebank hiện tồn tại song song hai thế hệ whisky.

Những chai Rosebank 30 năm tuổi trở lên đang được phát hành hiện nay thuộc legacy stock – whisky được chưng cất trước khi nhà máy đóng cửa năm 1993. Trong khi đó, spirit của Rosebank hồi sinh chỉ bắt đầu được sản xuất từ năm 2023 và đang trưởng thành.

Với Mapstore, Rosebank vì vậy không chỉ là một nhà chưng cất Lowland lâu đời. Đây còn là câu chuyện về một địa điểm công nghiệp tưởng như đã mất, được phục dựng ngay trên vùng đất cũ và tiếp tục phương pháp chưng cất từng tạo nên danh tiếng của mình hơn một thế kỷ trước.

Thông tin Rosebank Distillery

Tên: Rosebank Distillery
Biệt danh: King of the Lowlands
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Khu vực whisky: Lowland
Địa điểm: Camelon Road, Falkirk, Scotland, FK1 5SQ
Thành lập tại địa điểm hiện nay: 1840
Người sáng lập: James Rankine
Đặc điểm địa lý: Nằm bên Forth & Clyde Canal
Phong cách whisky: Unpeated, floral, fruity, nhẹ nhàng và thanh lịch
Phương pháp chưng cất: Triple distillation
Hệ thống still: 3 copper pot still
Hệ thống ngưng tụ: Worm tub condensers
Đóng cửa: 1993
Được Ian Macleod Distillers mua lại: 2017
Bắt đầu dự án phục dựng: 2019
Chưng cất trở lại: 5/6/2023
Cask No.001 của thế hệ mới: 18/7/2023
Mở cửa đón khách trở lại: 7/6/2024
Whisky lâu năm hiện có: Legacy stock được chưng cất trước năm 1993
Chủ sở hữu hiện nay: Ian Macleod Distillers
Tình trạng: Đang hoạt động
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh