Strathclyde Distillery – Nhà chưng cất grain whisky giữa lòng Glasgow

Một nhà chưng cất giữa thành phố Glasgow

Strathclyde Distillery được thành lập năm 1927 tại khu Gorbals, phía nam sông Clyde ở Glasgow. Nhà máy được xây dựng trên khu đất của một nhà máy dệt bông cũ, trong thời kỳ Glasgow vẫn mang đậm diện mạo của một thành phố công nghiệp.

Đằng sau sự ra đời của Strathclyde là Seager Evans & Co., một doanh nghiệp có nguồn gốc từ ngành gin tại London. Thay vì xây dựng một malt distillery theo mô hình quen thuộc của Scotland, công ty hướng Strathclyde vào sản xuất grain spirit với quy mô công nghiệp.

Đến năm 1936, khi Seager Evans mua thương hiệu blended Scotch Long John, vai trò của Strathclyde trong ngành whisky ngày càng rõ rệt. Grain whisky sản xuất tại Glasgow trở thành một phần nguyên liệu phục vụ hoạt động phối trộn đang mở rộng của doanh nghiệp.

Qua nhiều lần thay đổi chủ sở hữu, Strathclyde lần lượt đi qua thời kỳ của Schenley Industries, Whitbread, Allied và Allied Domecq. Từ năm 2005, nhà chưng cất thuộc hệ thống Chivas Brothers trong tập đoàn Pernod Ricard.

Grain whisky – phần ít được nhìn thấy của Scotch whisky

Khi nói về whisky Scotland, người thưởng thức thường biết đến những nhà chưng cất single malt cùng những chiếc pot still bằng đồng đặc trưng. Strathclyde kể một câu chuyện khác.

Đây là nhà chưng cất grain whisky, sử dụng hệ thống chưng cất liên tục bằng column still thay vì phương pháp chưng cất theo mẻ phổ biến tại các malt distillery.

Nguyên liệu chủ đạo là lúa mì kết hợp với một tỷ lệ malted barley cần thiết cho quá trình chuyển hóa tinh bột. Sau lên men, dịch rượu được đưa qua hệ thống cột chưng cất để tạo ra spirit có độ tinh khiết cao, phong cách nhẹ và tương đối trung tính.

Đặc tính ấy khiến grain whisky trở thành một trong những nền tảng quan trọng của blended Scotch. Malt whisky có thể mang đến những tầng hương vị mạnh mẽ và cá tính, trong khi grain whisky góp phần tạo sự mềm mại, cân bằng và khả năng kết nối các thành phần trong một công thức phối trộn.

Với năng lực sản xuất khoảng 40 triệu lít mỗi năm, Strathclyde thuộc nhóm những cơ sở grain whisky quy mô lớn của Scotland. Phần lớn sản lượng không xuất hiện trên thị trường dưới một thương hiệu Strathclyde phổ biến, mà đi vào hệ thống whisky phục vụ hoạt động blending của Chivas Brothers, trong đó có Ballantine's.

Kinclaith – một malt distillery từng tồn tại bên trong Strathclyde

Lịch sử Strathclyde còn có một chương khá đặc biệt.

Năm 1957, những chiếc pot still bằng đồng được lắp đặt ngay trong khu phức hợp Strathclyde để hình thành một nhà chưng cất malt mang tên Kinclaith Distillery.

Điều đó đồng nghĩa trong cùng một khu vực từng tồn tại hai phương thức sản xuất whisky khác nhau: Strathclyde sản xuất grain whisky bằng column still, trong khi Kinclaith sản xuất malt whisky bằng pot still.

Kinclaith hoạt động trong khoảng 18 năm. Đến năm 1975, sau khi Whitbread tiếp quản doanh nghiệp, nhà chưng cất malt này bị tháo dỡ để dành thêm không gian mở rộng năng lực sản xuất grain whisky của Strathclyde.

Kinclaith từ đó trở thành một trong những “lost distilleries” của Scotland. Những lượng whisky còn sót lại từ nhà máy này rất hạn chế và ngày nay chủ yếu được biết đến qua một số chai đóng độc lập hoặc xuất hiện trên thị trường sưu tầm.

Câu chuyện Kinclaith cũng cho thấy một giai đoạn đặc biệt của ngành Scotch whisky, khi malt và grain whisky đôi lúc không tồn tại ở hai nhà máy riêng biệt mà có thể cùng được sản xuất trong một tổ hợp công nghiệp.

Một Glasgow khác trên bản đồ whisky Scotland

Ngày nay, Strathclyde vẫn hoạt động tại Glasgow và được xem là nhà chưng cất grain whisky duy nhất còn lại trong thành phố.

Nếu những malt distillery thường được xây dựng thành điểm đến dành cho du khách, Strathclyde mang dáng dấp hoàn toàn khác. Đây trước hết là một cơ sở sản xuất công nghiệp và không phải một visitor distillery dành cho các tour tham quan thông thường.

Chính sự kín đáo ấy khiến Strathclyde ít được người uống whisky phổ thông biết đến. Nhà máy gần như đứng phía sau sân khấu, trong khi những dòng blended Scotch mà grain whisky của nó góp phần tạo nên lại hiện diện tại rất nhiều thị trường trên thế giới.

Thỉnh thoảng, một số thùng Strathclyde được các independent bottler lựa chọn và phát hành dưới tên Single Grain Scotch Whisky. Những chai whisky lâu năm như vậy đem đến cơ hội hiếm hoi để người thưởng thức khám phá Strathclyde như một whisky độc lập, thay vì chỉ là một thành phần trong blend.

Gần một thế kỷ kể từ năm 1927, Strathclyde vẫn tiếp tục vận hành giữa Glasgow. Không nổi tiếng bởi những chai single malt mang tên mình, nhà chưng cất này lại đại diện cho một phần rất quan trọng nhưng thường ít được kể đến của Scotch whisky: thế giới của grain whisky và những nhà máy âm thầm đứng phía sau các thương hiệu blended Scotch toàn cầu.

Thông tin Strathclyde Distillery

• Tên: Strathclyde Distillery
• Loại nhà chưng cất: Grain whisky distillery
• Thành lập: 1927
• Địa điểm: Gorbals, Glasgow, Scotland
• Khu vực whisky: Lowlands
• Nhà sáng lập: Seager Evans & Co. / Scottish Grain Distillery Co. Ltd.
• Chủ sở hữu hiện nay: Chivas Brothers – Pernod Ricard
• Nguyên liệu grain chủ đạo: Lúa mì, kết hợp malted barley
• Phương pháp chưng cất: Chưng cất liên tục bằng column still
• Công suất: Khoảng 40 triệu lít/năm
• Vai trò chính: Cung cấp grain whisky cho hoạt động phối trộn
• Nhà chưng cất malt từng nằm trong khuôn viên: Kinclaith Distillery, hoạt động 1957–1975
• Đóng chai chính thức Strathclyde: Không tập trung phát hành như một thương hiệu whisky độc lập; một số single grain được phát hành bởi các independent bottler
• Tham quan: Không mở cửa như một visitor distillery thông thường