Tomintoul Distillery – “The Gentle Dram” giữa miền núi Cairngorms

Một nhà chưng cất trẻ giữa vùng whisky lâu đời

Tomintoul Distillery được thành lập năm 1965, trong giai đoạn ngành Scotch whisky đang mở rộng mạnh để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường.

Nhà máy được đặt gần làng Tomintoul, trên Glenlivet Estate và ngày nay nằm trong phạm vi Cairngorms National Park. Tên của nhà chưng cất cũng được lấy từ chính ngôi làng này.

So với nhiều distillery Speyside ra đời từ thế kỷ XVIII và XIX, Tomintoul thuộc một thế hệ trẻ hơn rất nhiều. Nhưng vùng đất quanh nó lại nằm ngay giữa một trong những cái nôi quan trọng nhất của Scotch whisky.

Tomintoul là một ngôi làng miền núi nhỏ, được biết đến bởi độ cao và vị trí giữa vùng Cairngorms. Từ đây, những con đường nhỏ chạy xuyên qua cảnh quan rộng lớn của Highlands, nối các cộng đồng thưa thớt nằm giữa núi, đồng cỏ và thung lũng.

Chính môi trường ấy trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện mà Tomintoul kể về whisky của mình.

Ballantruan Spring và những chiếc still cao

Nguồn nước sử dụng tại nhà chưng cất đến từ Ballantruan Spring, một nguồn nước tự nhiên trong khu vực.

Nước từ vùng núi Cairngorms cùng khí hậu mát mẻ tạo nên điều kiện tự nhiên cho quá trình sản xuất và trưởng thành whisky.

Nhưng yếu tố quan trọng hơn trong việc định hình spirit nằm ở hệ thống chưng cất.

Tomintoul sử dụng những chiếc pot still cao với phần cổ dài. Trong quá trình chưng cất, cấu trúc này tạo điều kiện cho lượng reflux lớn hơn, khiến các hợp chất nặng khó đi qua hệ thống hơn và góp phần tạo nên new make spirit nhẹ, thanh và mềm mại.

Đây chính là nền tảng cho phong cách mà Tomintoul theo đuổi.

Whisky thường mang những nét hương trái cây, hoa, malt, vanilla và gia vị nhẹ, với cấu trúc tương đối êm và cân bằng.

Theo thời gian, phong cách ấy được cô đọng trong tên gọi:

“The Gentle Dram”.

Không có nghĩa Tomintoul thiếu chiều sâu. Thay vào đó, nhà chưng cất hướng đến một kiểu Speyside whisky không quá mạnh mẽ ở bất kỳ yếu tố riêng lẻ nào, mà tìm kiếm sự hài hòa giữa hương, vị và cấu trúc.

Robert Fleming và hơn ba thập niên bên Tomintoul

Một trong những nhân vật quan trọng nhất trong câu chuyện hiện đại của Tomintoul là Robert Fleming.

Ông thuộc thế hệ thứ tư của một gia đình làm whisky tại Speyside và đã gắn bó với ngành Scotch whisky từ những năm 1970.

Robert Fleming đến Tomintoul năm 1990 và trở thành người gìn giữ phong cách nhà chưng cất trong hơn ba thập niên.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với một distillery từng trải qua những thay đổi về quyền sở hữu. Thiết bị có thể được nâng cấp, chiến lược kinh doanh có thể thay đổi, nhưng kinh nghiệm của những người làm whisky lâu năm giúp duy trì tính liên tục của spirit.

Năm 2000, Angus Dundee Distillers mua lại Tomintoul từ Whyte & Mackay.

Chỉ vài ngày sau khi tiếp quản, thùng whisky đầu tiên dưới quyền chủ sở hữu mới được lấp đầy. Một phần đội ngũ từng làm việc trước thời điểm chuyển giao vẫn tiếp tục ở lại nhà máy.

Đến năm 2025, Tomintoul kỷ niệm đồng thời hai cột mốc: 60 năm kể từ khi thành lập và 25 năm thuộc Angus Dundee Distillers.

Trong câu chuyện ấy, Robert Fleming trở thành chiếc cầu nối giữa nhiều giai đoạn của nhà chưng cất.

Khi “The Gentle Dram” cũng bước vào thế giới khói than bùn

Tomintoul được biết đến nhiều nhất với phong cách nhẹ nhàng, nhưng đó chưa phải toàn bộ câu chuyện.

Nhà chưng cất còn sản xuất whisky bằng heavily peated malt.

Một trong những đại diện rõ nhất là Old Ballantruan – single malt được làm tại Tomintoul nhưng mang tên nguồn nước Ballantruan.

Nếu Tomintoul truyền thống thiên về hoa, trái cây, độ ngọt và cảm giác creamy, Old Ballantruan đưa thêm một lớp khói than bùn rõ rệt vào cấu trúc ấy.

Điểm thú vị nằm ở sự khác biệt với nhiều peated whisky đến từ Islay.

Old Ballantruan vẫn giữ nền tảng Speyside với hương hoa, trái cây và độ ngọt, nhưng được phủ thêm những nét khói lửa, peat và malt.

Vì vậy, trong cùng một nhà chưng cất có thể tồn tại hai cách diễn đạt khá khác nhau: một bên là “The Gentle Dram”, bên kia là một Speyside malt đậm khói.

Bản thân Tomintoul ngày nay cũng có những phiên bản peated mang tên thương hiệu, bên cạnh các dòng whisky không peat truyền thống.

Từ Bourbon, Sherry đến những thử nghiệm cask finish

Nếu spirit tạo nên nền móng, thùng gỗ lại giúp Tomintoul mở rộng thế giới hương vị.

Danh mục hiện nay trải từ những phiên bản như Tomintoul 10, 16, 18, 21 và 25 Year Old đến những whisky lâu năm và single cask có tuổi đời hàng chục năm.

Nhà chưng cất đồng thời phát triển khá mạnh các phiên bản cask finish.

American oak ex-Bourbon vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng whisky sau đó có thể được hoàn thiện trong Cognac, Madeira, Port, Pedro Ximénez Sherry, Amarone, Tempranillo hay những loại wine cask khác.

Cách làm này cho phép Tomintoul giữ lại nền spirit nhẹ nhàng đặc trưng nhưng tạo thêm nhiều tầng hương vị thông qua ảnh hưởng của gỗ.

Một minh chứng đặc biệt cho chiều sâu kho whisky của nhà máy là những thùng được chưng cất từ 1966, chỉ một năm sau khi Tomintoul thành lập, vẫn còn được lựa chọn để đóng chai trong những phiên bản cực kỳ giới hạn.

Những chai whisky ấy tạo nên một đường nối thú vị giữa những năm đầu của nhà máy và Tomintoul hiện tại.

Sáu thập niên giữa Cairngorms

Tomintoul không phải nhà chưng cất cổ nhất Speyside. Sáu mươi năm thậm chí vẫn còn khá trẻ nếu đặt cạnh những distillery đã hoạt động hơn hai thế kỷ.

Nhưng lịch sử whisky không chỉ được đo bằng tuổi đời.

Từ năm 1965, những thế hệ người làm whisky đã đến đây, làm việc bên Ballantruan Spring và những chiếc pot still cao giữa miền núi Cairngorms. Một số người dành hàng chục năm cuộc đời tại nhà máy.

Ngày nay, Tomintoul đã mở cửa cho khách tham quan. Từ những con đường nhỏ xuyên qua Cairngorms, người yêu whisky có thể đến tận distillery, nhìn thấy nơi “The Gentle Dram” được tạo ra và gặp những con người đang tiếp tục công việc đã bắt đầu từ sáu thập niên trước.

Giữa một Speyside có hàng chục tên tuổi lớn, Tomintoul không tìm cách trở thành whisky mạnh nhất, khói nhất hay phức tạp nhất.

Nhà chưng cất chọn một tính cách khác: sự nhẹ nhàng. Và sau hơn 60 năm, “The Gentle Dram” đã trở thành cách riêng để Tomintoul kể câu chuyện về vùng đất Cairngorms.

Thông tin Tomintoul Distillery

• Tên: Tomintoul Distillery
• Thành lập: 1965
• Địa điểm: Ballindalloch, Banffshire, Scotland
• Vị trí: Glenlivet Estate, Cairngorms National Park
• Khu vực whisky: Speyside
• Loại whisky: Single Malt Scotch Whisky
• Chủ sở hữu: Angus Dundee Distillers
• Angus Dundee tiếp quản: 2000
• Master Distiller: Robert Fleming
• Robert Fleming gắn bó với Tomintoul: Từ năm 1990
• Nguồn nước: Ballantruan Spring
• Đặc điểm chưng cất: Pot still cao, góp phần tạo spirit nhẹ và thanh
• Phong cách chủ đạo: Mềm mại, cân bằng, trái cây, hoa và creamy
• Tên gọi phong cách: The Gentle Dram
• Whisky có peat: Có
• Dòng heavily peated đáng chú ý: Old Ballantruan
• Các dòng tiêu biểu: Tomintoul 10, 16, 18, 21, 25 Year Old cùng nhiều phiên bản cask finish và whisky lâu năm
• Dấu mốc: Kỷ niệm 60 năm thành lập vào năm 2025
• Tham quan: Có – hiện tổ chức các chương trình distillery tour và tasting