Đang tải bài viết…
Đang tải bài viết…
Trên sườn Núi Lớn hướng về vùng biển phía Cần Giờ, sáu khẩu pháo cổ vẫn nằm theo một vòng cung giữa hệ thống hầm và công sự được xây dựng từ thời Pháp thuộc. Không xa đó là những hầm thủy lôi xuất hiện trong một giai đoạn lịch sử khác. Cùng tồn tại trên một ngọn núi, những dấu tích này cho thấy Núi Lớn từng giữ vị trí quan trọng trong hệ thống phòng thủ cửa biển Vũng Tàu.
Núi Lớn, còn được gọi là núi Tương Kỳ, nằm về phía tây và tây bắc vùng đô thị Vũng Tàu. Từ sườn núi có thể quan sát vùng nước Bãi Trước, Gành Rái và hướng Cần Giờ – nơi các tuyến nước từ biển dẫn vào phía trong.
Chính vị trí ấy khiến Núi Lớn từng được lựa chọn để xây dựng những công trình quân sự.
Trận địa pháo Sao Mai nằm ở độ cao khoảng 100 m so với mực nước biển. Từ đây, tầm nhìn mở rộng về vùng biển phía trước và những hướng tàu thuyền đi qua cửa biển để vào khu vực phía trong.
Khác với những công trình nghỉ dưỡng, tôn giáo hay cảnh quan xuất hiện trên Núi Lớn qua nhiều thời kỳ, trận địa pháo được hình thành từ một cách nhìn hoàn toàn khác về ngọn núi: đây là một điểm cao có khả năng quan sát và kiểm soát vùng nước bên dưới.
Địa hình vì thế trở thành yếu tố quyết định vị trí của công trình.
Trận địa gồm sáu khẩu pháo lớn được bố trí theo hình vòng cung. Khoảng cách giữa các khẩu khoảng 17,5 m, mỗi khẩu có trọng lượng khoảng 15 tấn.
Các khẩu pháo được đặt trên hệ thống bệ cho phép điều chỉnh hướng và tầm bắn. Xung quanh là hầm trú ẩn, công sự và giao thông hào phục vụ hoạt động của trận địa.
Nhìn vào cấu trúc còn lại có thể thấy đây không phải sáu khẩu pháo được đặt độc lập trên núi. Chúng thuộc về một hệ thống quân sự được tổ chức khá hoàn chỉnh.
Để xây dựng công trình trên sườn Núi Lớn, con người phải mở đường, xử lý địa hình, xây hầm và đưa những khối thiết bị rất nặng lên cao. Những dấu tích còn lại vì vậy không chỉ cho thấy quy mô quân sự mà còn phản ánh cách địa hình tự nhiên của ngọn núi đã bị cải tạo để phục vụ mục đích phòng thủ.
Khi chức năng quân sự kết thúc, hệ thống ấy dần trở thành một phần di sản còn lại trên Núi Lớn.
Cách khu vực trận địa pháo khoảng 200 m còn có hai hầm thủy lôi nằm trong một khoảng địa hình kín đáo hơn.
Hai công trình không hình thành cùng một thời điểm.
Nếu trận địa pháo gắn với quá trình xây dựng hệ thống phòng thủ của người Pháp từ cuối thế kỷ XIX, hầm thủy lôi được xây dựng trong thời kỳ Nhật hiện diện tại Vũng Tàu trong Chiến tranh thế giới thứ hai.
Các hầm được xây kiên cố và thông với nhau theo dạng chữ U, sử dụng để lưu giữ thủy lôi phục vụ việc phong tỏa và phòng thủ vùng biển.
Sự xuất hiện của hầm thủy lôi làm câu chuyện Núi Lớn kéo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử. Cùng một địa hình chiến lược, những lực lượng khác nhau tiếp tục sử dụng cho mục đích kiểm soát cửa biển.
Sau năm 1945, những quả thủy lôi còn lưu giữ tại đây lại bước sang một câu chuyện khác. Trong thời kỳ kháng chiến, lực lượng cách mạng tại Vũng Tàu đã tìm cách lấy thủy lôi từ các hầm trên Núi Lớn để thu hồi vật liệu nổ phục vụ chiến đấu.
Một công trình được xây dựng để bảo vệ hệ thống quân sự vì thế về sau lại trở thành nguồn vật liệu cho lực lượng chống lại chính những thế lực từng kiểm soát vùng đất.
Trận địa pháo Sao Mai không tồn tại đơn độc.
Ở phía bên kia vùng đô thị, trên Núi Nhỏ – Tao Phùng cũng có một hệ thống trận địa pháo. Gần Bãi Trước còn có trận địa Cầu Đá. Khi đặt các vị trí này trên cùng không gian địa lý, có thể nhận ra một mạng lưới phòng thủ được bố trí quanh những hướng tiếp cận Vũng Tàu từ biển.
Trong mạng lưới ấy, Núi Lớn giữ một vị trí đáng chú ý bởi ngọn núi hướng về Gành Rái và vùng nước phía Cần Giờ.
Ngày nay, cảnh quan Núi Lớn đã mang nhiều lớp ý nghĩa khác nhau. Bạch Dinh kể câu chuyện lịch sử và kiến trúc; Thích Ca Phật Đài tạo nên một không gian Phật giáo trên sườn núi; phía Bãi Dâu lại gắn với đời sống tôn giáo và cảnh quan ven biển.
Trận địa pháo Sao Mai và hầm thủy lôi giữ lại một lớp hoàn toàn khác: ký ức về thời kỳ Núi Lớn được sử dụng như một vị trí quân sự.
Những khẩu pháo đã im tiếng từ lâu. Những hầm thủy lôi cũng không còn giữ vũ khí như chức năng ban đầu. Nhưng vị trí của chúng vẫn còn nguyên ý nghĩa khi nhìn xuống vùng nước phía dưới.
Từ sườn Tương Kỳ nhìn về Gành Rái và Cần Giờ, có thể hiểu vì sao trong một giai đoạn lịch sử, chính ngọn núi nằm sát cửa biển này lại trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ Vũng Tàu.

Công ty TNHH iWater
122/6 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh

Công ty TNHH Rượu 5 Châu (Topruou.com)
1368/79/1/3 Lê Văn Lương, Xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh

Vựa Cá Thạch Nguyệt – Cửa hàng cá tươi tại phường Thới An, TP.HCM
193 Tô Ngọc Vân, Phường Thới An, Thành phố Hồ Chí Minh

MazLaw – Tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ tại Hà Nội
430 Đê La Thành, Phường Ô Chợ Dừa, Thành phố Hà Nội

Văn phòng Luật sư Đặng Đình Ngọc – 27 Lê Văn Lương, Hà Nội
27 Lê Văn Lương, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội

Nước mắm và hải sản khô Phước Hải – nghề từ những chuyến biển
Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Phước Hải đến Lộc An – hành trình tiếp tục về phía đông
Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Long Hải đến Phước Hải – qua Kỳ Vân và Đèo Nước Ngọt
Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ của ngư dân Phước Hải
Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Ngọc Lăng Nam Hải – nơi cá Ông được an táng bên biển Phước Hải
Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Aultmore Distillery – Nhà chưng cất whisky giữa vùng Foggie Moss, Speyside, Scotland
Aultmore Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm gần thị trấn Keith, thuộc vùng Speyside của Scotland. Được Alexander Edward thành lập và bắt đầu sản xuất năm 1897, Aultmore đã tồn tại hơn 125 năm giữa một khu vực từ lâu gắn với nghề chưng cất whisky.

The Glenrothes Distillery – Nhà chưng cất Speyside từ năm 1879 tại Rothes, Scotland
The Glenrothes Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Rothes, Moray, Scotland, ngay trung tâm vùng whisky Speyside. Được thành lập năm 1879, nhà chưng cất trải qua gần 150 năm phát triển và ngày nay là một trong những tên tuổi lâu đời gắn với thị trấn Rothes.

Stirling Distillery – Khi whisky trở lại dưới chân lâu đài Stirling sau hơn 170 năm
Ngay dưới chân Stirling Castle, giữa khu phố cổ mang đậm dấu ấn lịch sử Scotland, một nhà chưng cất nhỏ đang viết tiếp câu chuyện từng bị gián đoạn hơn một thế kỷ. Stirling Distillery không có quy mô lớn, nhưng vị trí, lịch sử và hành trình đưa whisky trở lại thành phố Stirling khiến nơi đây trở thành một điểm đáng chú ý trên bản đồ whisky Scotland.

Kininvie Distillery – Nhà chưng cất Speyside kín tiếng của William Grant & Sons
Kininvie Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Dufftown, Moray, Scotland, thuộc vùng whisky Speyside. Được William Grant & Sons xây dựng năm 1990, Kininvie có vị trí đặc biệt khi nằm ngay trong khu vực của The Balvenie Distillery và gần Glenfiddich – hai nhà chưng cất nổi tiếng cùng thuộc tập đoàn gia đình William Grant & Sons.

Auchentoshan Distillery – Nhà chưng cất whisky Lowland hơn 200 năm bên Glasgow, Scotland
Auchentoshan Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm tại Clydebank, ở phía tây bắc Glasgow, Scotland. Nhà chưng cất có lịch sử chính thức từ năm 1823 và ngày nay được biết đến đặc biệt với phương pháp chưng cất ba lần – Triple Distillation, tạo nên phong cách nhẹ, tươi và mềm mại đặc trưng của Auchentoshan Single Malt Scotch Whisky.

Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Ở một làng biển, niềm tin thường bắt đầu từ những điều rất gần với đời sống. Với ngư dân Phước Hải, biển mang lại nguồn sống nhưng cũng là nơi con người phải đối diện với sóng gió và những bất trắc ngoài khơi. Từ trải nghiệm ấy, cá voi được kính gọi là cá Ông, được xem như vị thần hộ mệnh của người đi biển. Dinh Ông Nam Hải là một trong những nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin đó, đồng thời là mắt xích quan trọng trong không gian tín ngưỡng nối Dinh Ông, Ngọc Lăng và Lễ hội Nghinh Ông của làng biển Phước Hải.

Trước khi có tên Phước Hải, vùng làng biển dưới chân Minh Đạm từng được biết đến với một cái tên rất gần với nghề nghiệp của cư dân: Lưới Rê. Từ một xóm chài hình thành bên biển, tên Lưới Rê đi qua lớp tên Hải Chữ rồi bước vào Phước Hải thôn vào đầu thế kỷ XIX. Những tên gọi ấy không chỉ cho biết một địa danh đã thay đổi như thế nào. Chúng còn lưu lại dấu vết về quá trình tụ cư, sinh kế và cách một cộng đồng nghề biển từng bước tạo dựng vùng đất mà ngày nay chúng ta gọi là Phước Hải.

Khi trời còn sớm, bờ biển Phước Hải đã bắt đầu một nhịp sống khác với hình ảnh của một vùng nghỉ dưỡng. Ghe thuyền trở về, cá được đưa lên bờ, lưới được gỡ, hải sản được phân loại trước khi đi vào chợ, các cơ sở chế biến hoặc những sân phơi. Nhịp sống ấy đã tồn tại qua nhiều thế hệ và tạo nên Làng chài Phước Hải – một cộng đồng ven biển dưới chân Minh Đạm, nơi lịch sử của vùng đất gắn chặt với nghề đánh bắt, chế biến hải sản và những tín ngưỡng hình thành từ cuộc sống ngoài khơi.

Từ Đèo Nước Ngọt đi về phía đông, đường bờ mở ra sau đoạn núi tiến sát mặt nước ở Kỳ Vân. Phía trước là biển, phía sau vẫn còn đường nền của hệ núi Minh Đạm, còn ở khoảng giữa là một cộng đồng đã sống bằng nghề biển qua nhiều thế hệ. Bãi biển Phước Hải nằm trong chính không gian ấy. Vì vậy, đây không chỉ là một bãi tắm trên tuyến ven biển, mà còn là nơi cảnh quan tự nhiên và đời sống của làng cá Phước Hải gặp nhau mỗi ngày.