Đang tải bài viết…
20-09-2026
0 lượt xem
Trận địa pháo Tao Phùng – dấu tích phòng thủ trên Núi Nhỏ Vũng Tàu
Trên Núi Nhỏ, bên cạnh Hải đăng Vũng Tàu, Tượng Chúa Kitô Vua và những không gian tôn giáo quen thuộc, vẫn còn dấu tích của một hệ thống quân sự từng hướng tầm quan sát ra biển. Trận địa pháo cổ trên núi Tao Phùng là một phần trong hệ thống phòng thủ được xây dựng tại Vũng Tàu thời Pháp thuộc, cho thấy ngọn núi này từng mang một vai trò rất khác trước khi trở thành không gian du lịch của thành phố biển.
Tao Phùng – ngọn núi có vị trí nhìn ra biển
Núi Nhỏ còn có tên là núi Tao Phùng, nằm ở phía nam Vũng Tàu và vươn sát ra biển. Tuy không phải một khối núi lớn, vị trí và độ cao của Tao Phùng tạo ra tầm quan sát rộng về nhiều hướng quanh vùng ven bờ.
Đặc điểm địa hình ấy từ lâu đã được con người tận dụng.
Hải đăng Vũng Tàu được đặt trên Núi Nhỏ để ánh sáng có thể được nhận biết từ ngoài biển. Trong một mục đích hoàn toàn khác, các trận địa pháo cũng được bố trí trên chính ngọn núi này để kiểm soát những hướng tiếp cận từ biển.
Một bên dẫn đường cho tàu thuyền, một bên phục vụ phòng thủ. Hai loại công trình khác nhau nhưng đều cho thấy giá trị đặc biệt của một điểm cao nằm ngay sát biển.
Trận địa pháo Tao Phùng vì thế không phải một công trình xuất hiện ngẫu nhiên trên Núi Nhỏ. Vị trí của nó gắn trực tiếp với địa hình và vai trò cửa ngõ ven biển của Vũng Tàu.
Ba cụm pháo trên Núi Nhỏ
Trận địa pháo Tao Phùng không tập trung tại một vị trí duy nhất mà được tổ chức thành ba cụm trên những khu vực khác nhau của Núi Nhỏ.
Một cụm nằm gần khu vực Tượng Chúa Kitô Vua, một cụm ở hướng Hải đăng Vũng Tàu và cụm còn lại thuộc khu vực gần Tịnh xá Ngọc Bích. Việc phân bố thành nhiều vị trí cho phép hệ thống khai thác các hướng quan sát khác nhau của ngọn núi.
Đi cùng những vị trí đặt pháo là các dấu tích công sự và những hạng mục phục vụ hoạt động của trận địa. Qua đó có thể hình dung đây từng là một hệ thống quân sự được tổ chức dựa trên địa hình, chứ không đơn thuần là vài khẩu đại bác đặt rải rác trên núi.
Những khẩu pháo hướng ra các vùng biển xung quanh Vũng Tàu, trong khi phía sau chúng là cả một không gian phục vụ con người, đạn dược và việc vận hành trận địa.
Theo thời gian, cây xanh đã phủ lên nhiều phần của Núi Nhỏ và các công trình quân sự không còn giữ chức năng ban đầu. Tuy vậy, những dấu tích còn lại vẫn cho thấy cách con người từng sử dụng địa hình Tao Phùng cho mục đích phòng thủ.
Một phần trong hệ thống phòng thủ ven biển Vũng Tàu
Trận địa pháo Tao Phùng cần được đặt trong một không gian rộng hơn để hiểu đầy đủ vai trò của nó.
Trong thời Pháp thuộc, Vũng Tàu hình thành một hệ thống phòng thủ ven biển với nhiều trận địa ở những vị trí khác nhau. Ngoài hệ thống trên Núi Nhỏ còn có trận địa pháo và hầm thủy lôi trên Núi Lớn, cùng trận địa pháo tại khu vực Cầu Đá.
Mỗi vị trí kiểm soát một hướng khác nhau nhưng cùng dựa trên đặc điểm tự nhiên của vùng đất.
Núi Lớn và Núi Nhỏ tạo nên những điểm cao sát biển. Cầu Đá nằm gần vùng nước Bãi Trước. Xa hơn là Gành Rái và các tuyến nước dẫn vào phía trong. Khi đặt các trận địa trở lại trên bản đồ địa hình, có thể thấy chúng tạo nên một mạng lưới phòng thủ quanh cửa biển thay vì những công trình quân sự tồn tại riêng lẻ.
Tao Phùng là một phần của mạng lưới ấy.
Chính mối liên hệ này cũng mở thêm một cách đọc lịch sử Vũng Tàu. Hai ngọn núi vốn quen thuộc trong cảnh quan du lịch từng được nhìn bằng một chức năng hoàn toàn khác: những điểm cao có khả năng quan sát và kiểm soát vùng biển phía dưới.
Dấu tích quân sự giữa Núi Nhỏ hôm nay
Trận địa pháo cổ trên núi Tao Phùng được xếp hạng di tích quốc gia năm 1993. Tên di tích cũng giúp phân biệt rõ nơi này với hệ thống pháo cổ và hầm thủy lôi trên Núi Lớn.
Ngày nay, Núi Nhỏ được nhận biết qua nhiều lớp cảnh quan.
Trên đỉnh là Hải đăng Vũng Tàu. Ở phía nam có Tượng Chúa Kitô Vua và Mũi Nghinh Phong. Trên triền núi hướng về Bãi Dứa là Niết Bàn Tịnh Xá. Ngoài mặt nước gần chân núi là Hòn Bà.
Giữa những địa danh ấy, trận địa pháo Tao Phùng lưu giữ một lớp ký ức khác.
Những khẩu pháo không còn nhiệm vụ kiểm soát vùng biển, nhưng vị trí của chúng vẫn giúp giải thích vì sao công trình từng được đặt tại đây. Từ một ngọn núi không lớn nhưng nằm sát biển, tầm nhìn có thể mở ra nhiều hướng quanh Vũng Tàu.
Hơn một thế kỷ sau, thành phố phía dưới đã đổi khác. Chức năng quân sự đã lùi vào lịch sử, nhưng những khẩu pháo còn lại trên Tao Phùng vẫn nhắc về một thời Núi Nhỏ không chỉ là nơi nhìn ra biển, mà còn là một vị trí được chọn để bảo vệ vùng biển phía trước.
