Đang tải bài viết…
Đang tải bài viết…
Trên Núi Nhỏ, bên cạnh Hải đăng Vũng Tàu, Tượng Chúa Kitô Vua và những không gian tôn giáo quen thuộc, vẫn còn dấu tích của một hệ thống quân sự từng hướng tầm quan sát ra biển. Trận địa pháo cổ trên núi Tao Phùng là một phần trong hệ thống phòng thủ được xây dựng tại Vũng Tàu thời Pháp thuộc, cho thấy ngọn núi này từng mang một vai trò rất khác trước khi trở thành không gian du lịch của thành phố biển.
Núi Nhỏ còn có tên là núi Tao Phùng, nằm ở phía nam Vũng Tàu và vươn sát ra biển. Tuy không phải một khối núi lớn, vị trí và độ cao của Tao Phùng tạo ra tầm quan sát rộng về nhiều hướng quanh vùng ven bờ.
Đặc điểm địa hình ấy từ lâu đã được con người tận dụng.
Hải đăng Vũng Tàu được đặt trên Núi Nhỏ để ánh sáng có thể được nhận biết từ ngoài biển. Trong một mục đích hoàn toàn khác, các trận địa pháo cũng được bố trí trên chính ngọn núi này để kiểm soát những hướng tiếp cận từ biển.
Một bên dẫn đường cho tàu thuyền, một bên phục vụ phòng thủ. Hai loại công trình khác nhau nhưng đều cho thấy giá trị đặc biệt của một điểm cao nằm ngay sát biển.
Trận địa pháo Tao Phùng vì thế không phải một công trình xuất hiện ngẫu nhiên trên Núi Nhỏ. Vị trí của nó gắn trực tiếp với địa hình và vai trò cửa ngõ ven biển của Vũng Tàu.
Trận địa pháo Tao Phùng không tập trung tại một vị trí duy nhất mà được tổ chức thành ba cụm trên những khu vực khác nhau của Núi Nhỏ.
Một cụm nằm gần khu vực Tượng Chúa Kitô Vua, một cụm ở hướng Hải đăng Vũng Tàu và cụm còn lại thuộc khu vực gần Tịnh xá Ngọc Bích. Việc phân bố thành nhiều vị trí cho phép hệ thống khai thác các hướng quan sát khác nhau của ngọn núi.
Đi cùng những vị trí đặt pháo là các dấu tích công sự và những hạng mục phục vụ hoạt động của trận địa. Qua đó có thể hình dung đây từng là một hệ thống quân sự được tổ chức dựa trên địa hình, chứ không đơn thuần là vài khẩu đại bác đặt rải rác trên núi.
Những khẩu pháo hướng ra các vùng biển xung quanh Vũng Tàu, trong khi phía sau chúng là cả một không gian phục vụ con người, đạn dược và việc vận hành trận địa.
Theo thời gian, cây xanh đã phủ lên nhiều phần của Núi Nhỏ và các công trình quân sự không còn giữ chức năng ban đầu. Tuy vậy, những dấu tích còn lại vẫn cho thấy cách con người từng sử dụng địa hình Tao Phùng cho mục đích phòng thủ.
Trận địa pháo Tao Phùng cần được đặt trong một không gian rộng hơn để hiểu đầy đủ vai trò của nó.
Trong thời Pháp thuộc, Vũng Tàu hình thành một hệ thống phòng thủ ven biển với nhiều trận địa ở những vị trí khác nhau. Ngoài hệ thống trên Núi Nhỏ còn có trận địa pháo và hầm thủy lôi trên Núi Lớn, cùng trận địa pháo tại khu vực Cầu Đá.
Mỗi vị trí kiểm soát một hướng khác nhau nhưng cùng dựa trên đặc điểm tự nhiên của vùng đất.
Núi Lớn và Núi Nhỏ tạo nên những điểm cao sát biển. Cầu Đá nằm gần vùng nước Bãi Trước. Xa hơn là Gành Rái và các tuyến nước dẫn vào phía trong. Khi đặt các trận địa trở lại trên bản đồ địa hình, có thể thấy chúng tạo nên một mạng lưới phòng thủ quanh cửa biển thay vì những công trình quân sự tồn tại riêng lẻ.
Tao Phùng là một phần của mạng lưới ấy.
Chính mối liên hệ này cũng mở thêm một cách đọc lịch sử Vũng Tàu. Hai ngọn núi vốn quen thuộc trong cảnh quan du lịch từng được nhìn bằng một chức năng hoàn toàn khác: những điểm cao có khả năng quan sát và kiểm soát vùng biển phía dưới.
Trận địa pháo cổ trên núi Tao Phùng được xếp hạng di tích quốc gia năm 1993. Tên di tích cũng giúp phân biệt rõ nơi này với hệ thống pháo cổ và hầm thủy lôi trên Núi Lớn.
Ngày nay, Núi Nhỏ được nhận biết qua nhiều lớp cảnh quan.
Trên đỉnh là Hải đăng Vũng Tàu. Ở phía nam có Tượng Chúa Kitô Vua và Mũi Nghinh Phong. Trên triền núi hướng về Bãi Dứa là Niết Bàn Tịnh Xá. Ngoài mặt nước gần chân núi là Hòn Bà.
Giữa những địa danh ấy, trận địa pháo Tao Phùng lưu giữ một lớp ký ức khác.
Những khẩu pháo không còn nhiệm vụ kiểm soát vùng biển, nhưng vị trí của chúng vẫn giúp giải thích vì sao công trình từng được đặt tại đây. Từ một ngọn núi không lớn nhưng nằm sát biển, tầm nhìn có thể mở ra nhiều hướng quanh Vũng Tàu.
Hơn một thế kỷ sau, thành phố phía dưới đã đổi khác. Chức năng quân sự đã lùi vào lịch sử, nhưng những khẩu pháo còn lại trên Tao Phùng vẫn nhắc về một thời Núi Nhỏ không chỉ là nơi nhìn ra biển, mà còn là một vị trí được chọn để bảo vệ vùng biển phía trước.

Công ty TNHH iWater
122/6 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh

Công ty TNHH Rượu 5 Châu (Topruou.com)
1368/79/1/3 Lê Văn Lương, Xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh

Vựa Cá Thạch Nguyệt – Cửa hàng cá tươi tại phường Thới An, TP.HCM
193 Tô Ngọc Vân, Phường Thới An, Thành phố Hồ Chí Minh

MazLaw – Tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ tại Hà Nội
430 Đê La Thành, Phường Ô Chợ Dừa, Thành phố Hà Nội

Văn phòng Luật sư Đặng Đình Ngọc – 27 Lê Văn Lương, Hà Nội
27 Lê Văn Lương, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội

Nước mắm và hải sản khô Phước Hải – nghề từ những chuyến biển
Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Phước Hải đến Lộc An – hành trình tiếp tục về phía đông
Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Long Hải đến Phước Hải – qua Kỳ Vân và Đèo Nước Ngọt
Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ của ngư dân Phước Hải
Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Ngọc Lăng Nam Hải – nơi cá Ông được an táng bên biển Phước Hải
Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Aultmore Distillery – Nhà chưng cất whisky giữa vùng Foggie Moss, Speyside, Scotland
Aultmore Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm gần thị trấn Keith, thuộc vùng Speyside của Scotland. Được Alexander Edward thành lập và bắt đầu sản xuất năm 1897, Aultmore đã tồn tại hơn 125 năm giữa một khu vực từ lâu gắn với nghề chưng cất whisky.

The Glenrothes Distillery – Nhà chưng cất Speyside từ năm 1879 tại Rothes, Scotland
The Glenrothes Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Rothes, Moray, Scotland, ngay trung tâm vùng whisky Speyside. Được thành lập năm 1879, nhà chưng cất trải qua gần 150 năm phát triển và ngày nay là một trong những tên tuổi lâu đời gắn với thị trấn Rothes.

Stirling Distillery – Khi whisky trở lại dưới chân lâu đài Stirling sau hơn 170 năm
Ngay dưới chân Stirling Castle, giữa khu phố cổ mang đậm dấu ấn lịch sử Scotland, một nhà chưng cất nhỏ đang viết tiếp câu chuyện từng bị gián đoạn hơn một thế kỷ. Stirling Distillery không có quy mô lớn, nhưng vị trí, lịch sử và hành trình đưa whisky trở lại thành phố Stirling khiến nơi đây trở thành một điểm đáng chú ý trên bản đồ whisky Scotland.

Kininvie Distillery – Nhà chưng cất Speyside kín tiếng của William Grant & Sons
Kininvie Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Dufftown, Moray, Scotland, thuộc vùng whisky Speyside. Được William Grant & Sons xây dựng năm 1990, Kininvie có vị trí đặc biệt khi nằm ngay trong khu vực của The Balvenie Distillery và gần Glenfiddich – hai nhà chưng cất nổi tiếng cùng thuộc tập đoàn gia đình William Grant & Sons.

Auchentoshan Distillery – Nhà chưng cất whisky Lowland hơn 200 năm bên Glasgow, Scotland
Auchentoshan Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm tại Clydebank, ở phía tây bắc Glasgow, Scotland. Nhà chưng cất có lịch sử chính thức từ năm 1823 và ngày nay được biết đến đặc biệt với phương pháp chưng cất ba lần – Triple Distillation, tạo nên phong cách nhẹ, tươi và mềm mại đặc trưng của Auchentoshan Single Malt Scotch Whisky.

Một chuyến biển không kết thúc khi ghe trở về bờ. Cá được gỡ khỏi lưới, phân loại và đưa đi tiêu thụ; phần khác tiếp tục bước vào một vòng đời mới qua bàn tay của những người ở lại trên đất liền. Cá được xẻ, ướp rồi phơi dưới nắng. Những mẻ cá khác được trộn với muối và đưa vào thùng ủ để sau nhiều tháng trở thành nước mắm. Từ nhu cầu bảo quản sản vật của biển, người Phước Hải đã hình thành những nghề chế biến gắn với làng cá qua nhiều thế hệ. Nước mắm và hải sản khô vì thế không chỉ là món quà người ta mua khi đến Phước Hải. Đằng sau chúng là một phần lịch sử sinh kế của cộng đồng sống bên biển.

Rời vùng làng biển Phước Hải tiếp tục theo dải ven biển về phía đông, cảnh quan dần thay đổi. Minh Đạm lùi lại phía sau, đường bờ mở rộng hơn và vùng đất phía trước tiến dần về hệ thống sông Ray. Ở cuối hành trình là Lộc An – một địa danh từng là xã ven biển độc lập, có cửa sông đổ ra Biển Đông và gắn với một bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Điều đặc biệt là sau những lần sắp xếp hành chính năm 2025, cả điểm xuất phát Phước Hải lẫn vùng Lộc An cũ ngày nay đều nằm trong cùng xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ Long Hải đi về phía đông, quãng đường sang Phước Hải không dài nhưng cảnh quan thay đổi khá rõ. Bãi biển dần khép lại khi núi tiến sát mặt nước, Mũi Kỳ Vân nhô ra phía biển và con đường phải uốn theo chân núi qua Đèo Nước Ngọt. Qua khỏi đoạn địa hình ấy, không gian lại mở ra với biển Phước Hải và một làng cá lâu đời dưới chân Minh Đạm. Vì vậy, hành trình Long Hải – Phước Hải không chỉ nối hai địa danh gần nhau; nó đi xuyên qua một đoạn bờ nơi núi, biển, đường sá và cộng đồng cư dân cùng tạo nên hình dáng của vùng đất.

Mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, nhịp sống của làng biển Phước Hải có những ngày khác thường. Chiếc lưới vốn theo ngư dân ra biển bước vào những cuộc thi đan lưới, cột lưới; hình ảnh tôm cá xuất hiện trong đoàn diễn hành; còn những người cao niên của làng thực hiện nghi thức ra biển nghinh đón Ông Nam Hải về Dinh. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải – mùa lễ hình thành từ tín ngưỡng cá Ông, nhưng phía sau nghi lễ còn là câu chuyện về nghề biển, tiền hiền, cộng đồng và cách một làng cá gìn giữ ký ức của mình qua nhiều thế hệ.

Sát bờ biển Phước Hải có một không gian rất khác với những bãi cát, ghe thuyền và khu dân cư thường thấy của một làng chài. Dưới những hàng dương là những ngôi mộ có bia ghi “Nam Hải chi mộ” – nơi người dân an táng những cá voi được kính gọi là cá Ông khi chúng lụy vào vùng biển này. Đó là Ngọc Lăng Nam Hải, một không gian tín ngưỡng đặc biệt được hình thành từ chính mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng ngư dân Phước Hải với biển.

Ở một làng biển, niềm tin thường bắt đầu từ những điều rất gần với đời sống. Với ngư dân Phước Hải, biển mang lại nguồn sống nhưng cũng là nơi con người phải đối diện với sóng gió và những bất trắc ngoài khơi. Từ trải nghiệm ấy, cá voi được kính gọi là cá Ông, được xem như vị thần hộ mệnh của người đi biển. Dinh Ông Nam Hải là một trong những nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin đó, đồng thời là mắt xích quan trọng trong không gian tín ngưỡng nối Dinh Ông, Ngọc Lăng và Lễ hội Nghinh Ông của làng biển Phước Hải.

Trước khi có tên Phước Hải, vùng làng biển dưới chân Minh Đạm từng được biết đến với một cái tên rất gần với nghề nghiệp của cư dân: Lưới Rê. Từ một xóm chài hình thành bên biển, tên Lưới Rê đi qua lớp tên Hải Chữ rồi bước vào Phước Hải thôn vào đầu thế kỷ XIX. Những tên gọi ấy không chỉ cho biết một địa danh đã thay đổi như thế nào. Chúng còn lưu lại dấu vết về quá trình tụ cư, sinh kế và cách một cộng đồng nghề biển từng bước tạo dựng vùng đất mà ngày nay chúng ta gọi là Phước Hải.

Khi trời còn sớm, bờ biển Phước Hải đã bắt đầu một nhịp sống khác với hình ảnh của một vùng nghỉ dưỡng. Ghe thuyền trở về, cá được đưa lên bờ, lưới được gỡ, hải sản được phân loại trước khi đi vào chợ, các cơ sở chế biến hoặc những sân phơi. Nhịp sống ấy đã tồn tại qua nhiều thế hệ và tạo nên Làng chài Phước Hải – một cộng đồng ven biển dưới chân Minh Đạm, nơi lịch sử của vùng đất gắn chặt với nghề đánh bắt, chế biến hải sản và những tín ngưỡng hình thành từ cuộc sống ngoài khơi.

Từ Đèo Nước Ngọt đi về phía đông, đường bờ mở ra sau đoạn núi tiến sát mặt nước ở Kỳ Vân. Phía trước là biển, phía sau vẫn còn đường nền của hệ núi Minh Đạm, còn ở khoảng giữa là một cộng đồng đã sống bằng nghề biển qua nhiều thế hệ. Bãi biển Phước Hải nằm trong chính không gian ấy. Vì vậy, đây không chỉ là một bãi tắm trên tuyến ven biển, mà còn là nơi cảnh quan tự nhiên và đời sống của làng cá Phước Hải gặp nhau mỗi ngày.