Nhà thờ Cha Tam – Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê, Chợ Lớn, TP.HCM

Hình thành để phục vụ cộng đồng Công giáo người Hoa tại Chợ Lớn, Nhà thờ Cha Tam mang dấu ấn đặc biệt trong lịch sử đô thị Sài Gòn. Công trình nổi bật bởi sự kết hợp giữa kiến trúc nhà thờ phương Tây với nhiều chi tiết trang trí mang văn hóa Trung Hoa, phản ánh đặc trưng của cộng đồng đã sinh sống lâu đời tại vùng Chợ Lớn.

Nguồn gốc Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê

Lịch sử giáo xứ bắt đầu từ giữa thế kỷ XIX.

Theo tư liệu của Tổng Giáo phận Sài Gòn, vào năm 1865, dưới thời Đức cha Jean-Claude Miche, linh mục Philippe thuộc Hội Thừa sai Paris đã đến Chợ Lớn để phục vụ một cộng đồng Công giáo người Hoa còn rất nhỏ.

Thời điểm đó, tại Chợ Lớn chỉ có khoảng hơn chục người Hoa Công giáo sinh sống và buôn bán, cùng một số bệnh nhân người Hoa đã theo Công giáo đang điều trị tại bệnh viện Chợ Quán.

Từ cộng đồng nhỏ này, một giáo xứ dành cho người Hoa tại Chợ Lớn từng bước được hình thành. Đây chính là tiền thân của Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê ngày nay.

Cha Tam và tên gọi Nhà thờ Cha Tam

Tên gọi quen thuộc “Nhà thờ Cha Tam” xuất phát từ một nhân vật có vai trò đặc biệt trong lịch sử của nhà thờ: linh mục Phanxicô Xaviê Tam Assou.

Ngài còn được biết đến với tên Hoa là Đàm Á Tố. Cách gọi tên của ngài trong cộng đồng dần hình thành tên gọi thân thuộc “Cha Tam”.

Cuối thế kỷ XIX, Đức cha Jean-Marie Dépierre giao cho cha Tam nhiệm vụ tổ chức lại hoạt động mục vụ dành cho cộng đồng Công giáo người Hoa tại Chợ Lớn.

Cha Tam đã mua một khu đất rộng khoảng 3 ha tại khu vực xóm Lò Rèn để xây dựng một ngôi thánh đường mới.

Công trình này trở thành Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê hiện nay.

Xây dựng Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê

Ngày 03/12/1900, đúng lễ kính Thánh Phanxicô Xaviê, Đức cha Lucien Mossard, Giám mục Sài Gòn, chủ sự nghi thức đặt viên đá đầu tiên xây dựng ngôi thánh đường dành cho cộng đồng Công giáo người Hoa tại Chợ Lớn.

Sau hơn một năm xây dựng, ngày 10/01/1902, ngôi thánh đường được long trọng khánh thành.

Tên Thánh Phanxicô Xaviê được sử dụng làm tên chính thức của nhà thờ và giáo xứ, trong khi tên gọi Nhà thờ Cha Tam ngày càng trở nên quen thuộc trong đời sống người dân Chợ Lớn.

Sau khi hoàn thành nhà thờ, cha Tam tiếp tục xây dựng các cơ sở phục vụ cộng đồng như trường học, nhà nuôi trẻ và những công trình liên quan.

Cha Tam qua đời vào năm 1934 và được an táng ngay trong khu vực nhà thờ.

Sự gắn bó lâu dài của ngài với cộng đồng Công giáo người Hoa khiến tên gọi Nhà thờ Cha Tam được lưu truyền cho đến ngày nay.

Kiến trúc giao thoa Đông – Tây

Một trong những giá trị nổi bật nhất của Nhà thờ Cha Tam là kiến trúc.

Ngôi thánh đường mang những đặc điểm của kiến trúc nhà thờ phương Tây, đặc biệt là phong cách Gothic, thể hiện qua hệ thống vòm, cửa và những đường nét kiến trúc đặc trưng.

Tuy nhiên, ngay từ cổng vào, công trình đã cho thấy nhiều yếu tố văn hóa Trung Hoa.

Cổng chính mang dáng dấp tam quan, mái lợp ngói, phần diềm mái sử dụng gốm màu. Các họa tiết trang trí, chữ Hán, hoành phi và liễn đối xuất hiện trong không gian nhà thờ, tạo nên sự khác biệt so với nhiều thánh đường Công giáo khác tại TP.HCM.

Bên trong thánh đường, những yếu tố của kiến trúc Kitô giáo phương Tây được kết hợp với cách trang trí mang dấu ấn của cộng đồng người Hoa.

Chính sự giao thoa này đã tạo nên giá trị kiến trúc đặc biệt của Nhà thờ Cha Tam.

Nhà thờ của cộng đồng Công giáo người Hoa tại Chợ Lớn

Chợ Lớn từ lâu là một trong những khu vực tập trung đông cộng đồng người Hoa tại Sài Gòn.

Trong bối cảnh đó, Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê giữ một vị trí đặc biệt khi được hình thành nhằm phục vụ đời sống Công giáo của cộng đồng người Hoa.

Trải qua những biến động của lịch sử và sự thay đổi dân cư, giáo xứ ngày càng có sự hiện diện của cả giáo dân người Hoa và người Việt.

Đặc điểm này vẫn được thể hiện rõ trong đời sống giáo xứ ngày nay khi các Thánh lễ được cử hành bằng cả tiếng Việt và tiếng Hoa.

Đây là một trong những nét đặc trưng giúp Nhà thờ Cha Tam giữ được bản sắc riêng giữa hệ thống các nhà thờ Công giáo tại TP.HCM.

Một địa danh lịch sử của Chợ Lớn

Với hơn một thế kỷ hiện diện tại số 25 Học Lạc, Nhà thờ Cha Tam đã trở thành một phần của không gian lịch sử – văn hóa Chợ Lớn.

Công trình hiện được TP.HCM đưa vào danh mục kiểm kê các công trình, địa điểm có giá trị lịch sử – văn hóa trên địa bàn thành phố.

Bên cạnh giá trị tôn giáo, nhà thờ còn phản ánh quá trình giao lưu văn hóa giữa phương Tây và cộng đồng người Hoa tại Sài Gòn từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Ngày nay, giữa khu vực Chợ Lớn đông đúc, Nhà thờ Cha Tam vẫn dễ nhận diện với mặt tiền màu vàng, tháp chuông và cổng mang đường nét kiến trúc Á Đông.

Một dấu mốc trong lịch sử Sài Gòn năm 1963

Nhà thờ Cha Tam còn gắn với một sự kiện đáng chú ý trong lịch sử Việt Nam hiện đại.

Ngày 02/11/1963, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm và người em Ngô Đình Nhu đã đến Nhà thờ Cha Tam trong những giờ cuối của cuộc đảo chính tại Sài Gòn.

Hai ông sau đó rời nhà thờ và bị bắt.

Sự kiện này khiến Nhà thờ Cha Tam không chỉ xuất hiện trong lịch sử Công giáo tại Chợ Lớn mà còn được nhắc đến trong nhiều tài liệu về biến động chính trị tại Sài Gòn năm 1963.

Đối với Mapstore, đây là một lớp lịch sử đáng chú ý của địa điểm, bên cạnh giá trị kiến trúc và lịch sử cộng đồng Công giáo Việt – Hoa.

Nhà thờ Cha Tam ngày nay

Nhà thờ hiện vẫn là trung tâm sinh hoạt của Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê, thuộc Giáo hạt Sài Gòn – Chợ Quán, Tổng Giáo phận Sài Gòn – TP.HCM.

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa chỉ hiện hành của nhà thờ là:

25 Học Lạc, phường Chợ Lớn, TP.HCM.

Địa chỉ trước đây:

25 Học Lạc, Phường 14, Quận 5, TP.HCM.

Việc tên phường và đơn vị hành chính thay đổi không ảnh hưởng đến tên Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê cũng như tên gọi quen thuộc Nhà thờ Cha Tam.

Giờ lễ Nhà thờ Cha Tam

Chúa nhật:
05:30 – tiếng Việt
07:15 – tiếng Hoa
08:45 – tiếng Việt
16:00 – tiếng Việt
17:30 – tiếng Hoa

Thứ Bảy:
05:30 – tiếng Việt
18:30 – tiếng Việt
19:30 – tiếng Hoa

Ngày thường:
05:30 – tiếng Việt
17:30 – tiếng Hoa

Giờ lễ có thể thay đổi vào các ngày lễ trọng hoặc theo chương trình mục vụ của giáo xứ.

Thông tin địa điểm

Tên: Nhà thờ Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê
Tên thường gọi: Nhà thờ Cha Tam
Giáo xứ: Giáo xứ Thánh Phanxicô Xaviê – Cha Tam
Giáo hạt: Sài Gòn – Chợ Quán
Giáo phận: Tổng Giáo phận Sài Gòn – TP.HCM
Bổn mạng: Thánh Phanxicô Xaviê
Địa chỉ hiện nay: 25 Học Lạc, phường Chợ Lớn, TP.HCM
Địa chỉ trước sắp xếp: 25 Học Lạc, Phường 14, Quận 5, TP.HCM
Năm hình thành cộng đoàn: 1865
Đặt viên đá xây dựng nhà thờ: 03/12/1900
Khánh thành nhà thờ: 10/01/1902
Tên gọi gắn với: Linh mục Phanxicô Xaviê Tam Assou – Đàm Á Tố (Cha Tam)
Loại hình: Nhà thờ Công giáo – công trình tôn giáo, lịch sử và kiến trúc