Nhà thờ Giáo xứ Đa Minh – Ba Chuông, phường Phú Nhuận, TP.HCM

Dòng Đa Minh đến Phú Nhuận từ năm 1957

Lịch sử Ba Chuông tại khu vực này bắt đầu từ năm 1957, khi các tu sĩ Dòng Đa Minh đến sinh sống và hoạt động tại Phú Nhuận.

Đây là mốc quan trọng nhưng cần được hiểu chính xác: năm 1957 đánh dấu sự hiện diện của Dòng Đa Minh tại Ba Chuông, không phải năm xây dựng công trình nhà thờ mà chúng ta nhìn thấy ngày nay.

Đến năm 1959, Tu viện Thánh Albêtô được xây dựng và trường Thánh Thomas được mở. Những công trình này từng bước hình thành một quần thể gắn với hoạt động của Dòng Đa Minh tại khu vực.

Đền Thánh Tử đạo Hải Dương và dấu mốc năm 1962

Một giai đoạn quan trọng khác diễn ra vào đầu thập niên 1960.

Sau dịp kỷ niệm 100 năm cuộc tử đạo của bốn vị thuộc Dòng Đa Minh tại Hải Dương (1861–1961), các tu sĩ quyết định xây dựng một đền thánh tưởng niệm. Công trình được khánh thành ngày 05/10/1962.

Như vậy, lịch sử Ba Chuông không hình thành từ một công trình duy nhất mà trải qua nhiều lớp phát triển: sự hiện diện của cộng đoàn Đa Minh, tu viện, trường học, đền thánh, nhà thờ và các công trình được xây dựng hoặc thay đổi trong những giai đoạn tiếp theo.

Cách nhìn theo dòng thời gian này cũng giúp tránh nhầm lẫn giữa năm Dòng Đa Minh đến địa phương, thời điểm hình thành cộng đoàn, thời điểm xây dựng đền thánh và thời điểm xây dựng các công trình nhà thờ.

Vì sao gọi là Nhà thờ Ba Chuông?

“Ba Chuông” là một trong những chi tiết thú vị nhất trong lịch sử địa danh này.

Theo các tư liệu giới thiệu về nhà thờ, năm 1967, công trình có một tháp chuông xây bằng gạch đỏ, cao khoảng 14 m và đứng tách biệt với nhà thờ. Trên tháp đặt ba quả chuông.

Từ đặc điểm dễ nhận biết ấy, người dân quanh khu vực bắt đầu gọi nơi đây bằng cái tên giản dị: Nhà thờ Ba Chuông.

Theo thời gian, tên gọi này trở nên quen thuộc đến mức không chỉ dùng để chỉ một công trình tôn giáo mà còn trở thành một dấu hiệu nhận biết địa điểm trên đường Lê Văn Sỹ.

Đây là một ví dụ về quá trình hình thành địa danh trong đời sống đô thị: một đặc điểm kiến trúc tạo nên tên gọi dân gian, tên gọi được cộng đồng sử dụng lâu dài và cuối cùng trở thành ký ức địa phương.

Kiến trúc mang dấu ấn văn hóa Việt

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của Nhà thờ Đa Minh – Ba Chuông là cách thể hiện kiến trúc có nhiều yếu tố gợi nhắc mỹ thuật và kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Thay vì chỉ sử dụng ngôn ngữ Gothic hoặc Roman thường thấy ở nhiều nhà thờ Công giáo, công trình Ba Chuông kết hợp những hình thức kiến trúc Á Đông, thể hiện qua hệ mái, đường nét trang trí, không gian và một số chi tiết mỹ thuật.

Sự kết hợp này tạo cho công trình một diện mạo riêng trong hệ thống kiến trúc tôn giáo tại TP.HCM.

Dưới góc nhìn kiến trúc – văn hóa, Ba Chuông vì vậy có thể được xem như một trường hợp thể hiện quá trình bản địa hóa ngôn ngữ kiến trúc Công giáo trong môi trường văn hóa Việt Nam.

Ba Chuông trong không gian đô thị Phú Nhuận

Nhà thờ nằm trên đường Lê Văn Sỹ, một trong những tuyến đường lâu đời và đông dân cư của khu vực Phú Nhuận.

Khi Dòng Đa Minh bắt đầu hiện diện tại đây vào năm 1957, cảnh quan Phú Nhuận khác khá nhiều so với đô thị hiện nay. Qua nhiều thập niên, khu vực xung quanh phát triển với nhà ở, cửa hàng, trường học, cơ sở dịch vụ và mạng lưới giao thông ngày càng dày đặc.

Trong quá trình thay đổi ấy, Ba Chuông vẫn tồn tại tại cùng khu vực và trở thành một điểm nhận diện quen thuộc.

Đối với nhiều địa danh đô thị, giá trị không nhất thiết đến từ tuổi đời hàng trăm năm. Một công trình tồn tại đủ lâu, gắn với nhiều thế hệ cư dân và được cộng đồng sử dụng như một mốc định vị cũng có thể trở thành một phần ký ức của thành phố.

Ba Chuông là một trường hợp như vậy.

Từ một nhà thờ đến một địa danh quen thuộc

Giá trị đáng chú ý của Nhà thờ Ba Chuông đối với dữ liệu địa phương nằm ở quá trình tên gọi của công trình đi vào đời sống cộng đồng.

Người dân có thể nhắc đến “khu Ba Chuông”, “gần Ba Chuông” hay “Nhà thờ Ba Chuông” để xác định một khu vực trên đường Lê Văn Sỹ. Qua nhiều thập niên, tên gọi ấy trở thành một phần trong cách người dân nhận biết không gian Phú Nhuận.

Vì vậy, khi nhìn dưới góc độ địa danh, Ba Chuông có nhiều lớp giá trị cùng tồn tại: một cơ sở Công giáo, một quần thể kiến trúc, một địa điểm gắn với lịch sử Dòng Đa Minh và một landmark đô thị của Phú Nhuận.

Giá trị lịch sử – văn hóa và cộng đồng

Lịch sử của Ba Chuông phản ánh một phần quá trình phát triển của cộng đồng Công giáo tại Phú Nhuận trong nửa sau thế kỷ XX.

Từ sự hiện diện của các tu sĩ Đa Minh năm 1957, việc xây dựng Tu viện Thánh Albêtô, trường học, đền thánh và những công trình kế tiếp, khu vực Ba Chuông từng bước trở thành một không gian sinh hoạt cộng đồng tồn tại qua nhiều thế hệ.

Nhìn từ góc độ văn hóa đô thị, giá trị của địa điểm không chỉ nằm trong chức năng tôn giáo mà còn ở kiến trúc, lịch sử hình thành, ký ức cộng đồng và mối quan hệ với vùng đất Phú Nhuận.

Đó cũng là lý do Nhà thờ Ba Chuông có thể được nhìn nhận như một địa danh của thành phố, bên cạnh vai trò là nơi sinh hoạt của một cộng đồng tôn giáo.

Ba Chuông qua sự thay đổi địa chỉ hành chính

Công trình vẫn tọa lạc tại 190 Lê Văn Sỹ, nhưng cách ghi địa chỉ hành chính đã thay đổi sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.

Địa chỉ trước ngày 01/07/2025: 190 Lê Văn Sỹ, Phường 10, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh.

Địa chỉ hiện hành: 190 Lê Văn Sỹ, phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự thay đổi này không đồng nghĩa với việc nhà thờ thay đổi vị trí. Đây là sự thay đổi tên đơn vị hành chính quản lý địa bàn.

Đối với dữ liệu địa danh, việc lưu giữ đồng thời địa chỉ hiện hành và địa chỉ trước sắp xếp giúp người dùng đối chiếu những tài liệu, hình ảnh và hồ sơ được hình thành trong các thời kỳ khác nhau.

Thông tin địa điểm

Tên địa điểm: Nhà thờ Giáo xứ Đa Minh – Ba Chuông
Tên thường gọi: Nhà thờ Ba Chuông
Giáo xứ: Giáo xứ Thánh Đa Minh – Ba Chuông
Gắn với: Dòng Đa Minh Việt Nam
Loại hình: Nhà thờ Công giáo
Địa chỉ hiện hành: 190 Lê Văn Sỹ, phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
Địa chỉ trước ngày 01/07/2025: 190 Lê Văn Sỹ, Phường 10, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
Mốc lịch sử: Dòng Đa Minh hiện diện tại khu vực từ năm 1957
Tên gọi quen thuộc: Ba Chuông – bắt nguồn từ tháp có ba quả chuông

Các thông tin như linh mục phụ trách, giờ lễ và lịch sinh hoạt có thể thay đổi theo từng thời kỳ nên không được xem là dữ liệu lịch sử cố định của địa điểm.