Nhà thờ Giáo họ Tùng Sơn – Giáo xứ Phú Thượng, Giáo phận Đà Nẵng

Ngôi thánh đường được xây dựng từ năm 1904, đến năm 2026 đã có khoảng 122 năm lịch sử. Đây là một trong những nhà thờ cổ còn được bảo tồn tại Đà Nẵng, nổi bật với kết cấu tường đá, vật liệu xây dựng truyền thống và sự kết hợp giữa kiến trúc Gothic phương Tây với kết cấu gỗ mang nét kiến trúc Việt Nam.

Điểm đặc biệt của Nhà thờ Tùng Sơn còn nằm ở vật liệu xây dựng: những tảng đá được liên kết bằng hỗn hợp vôi, nhớt cây bời lời và dây tơ hồng trong thời kỳ xi măng chưa được sử dụng phổ biến tại địa phương.

Tùng Sơn thuộc Giáo xứ Phú Thượng

Để xác định đúng địa điểm trên Mapstore, cần phân biệt Giáo họ Tùng Sơn với một giáo xứ độc lập.

Tùng Sơn hiện là giáo họ thuộc Giáo xứ Phú Thượng, Giáo phận Đà Nẵng.

Giáo xứ Phú Thượng là một cộng đoàn Công giáo lâu đời tại khu vực phía tây Đà Nẵng. Theo thông tin của TP. Đà Nẵng, Giáo xứ Phú Thượng được thành lập năm 1876 và có hai giáo họ là Lộc Hòa và Tùng Sơn.

Vì vậy, cấu trúc dữ liệu Mapstore phù hợp là:

Nhà thờ Giáo họ Tùng Sơn → Giáo xứ Phú Thượng → Giáo phận Đà Nẵng

Không nên chuẩn hóa địa điểm thành “Nhà thờ Giáo xứ Tùng Sơn”, vì cách gọi này không phản ánh đúng cơ cấu hiện nay.

Lịch sử cộng đoàn Công giáo Tùng Sơn

Khu vực Tùng Sơn nằm trong vùng có lịch sử Công giáo lâu đời ở phía tây Đà Nẵng.

Các tư liệu về Giáo họ Tùng Sơn cho biết hoạt động truyền giáo tại vùng này có thể lần về từ thế kỷ XVII, trong tiến trình hình thành các cộng đoàn Công giáo lâu đời như An Ngãi, Phước Đông, Phú Thượng, Lộc Hòa và Hòa Ninh.

Trải qua nhiều thế hệ, cộng đoàn Tùng Sơn hình thành và phát triển trong mối liên hệ với Giáo xứ Phú Thượng.

Ngôi nhà thờ cổ hiện nay là một trong những dấu tích vật chất đáng chú ý còn lại của quá trình lịch sử này.

Xây dựng Nhà thờ Tùng Sơn năm 1904

Ngôi Nhà thờ Tùng Sơn hiện nay được ghi nhận xây dựng từ năm 1904.

So với Nhà thờ Phú Thượng được hoàn thành năm 1887, Nhà thờ Tùng Sơn được xây dựng muộn hơn nhưng vẫn thuộc nhóm những nhà thờ Công giáo có lịch sử lâu đời tại Đà Nẵng.

Công trình được xây dựng chủ yếu bằng các vật liệu có sẵn tại địa phương trong điều kiện kỹ thuật xây dựng đầu thế kỷ XX.

Sau hơn một thế kỷ tồn tại, nhà thờ vẫn duy trì được nhiều đặc điểm kiến trúc và kết cấu ban đầu.

Các mốc Mapstore nên lưu:

1876: Giáo xứ Phú Thượng được thành lập.

1887: Nhà thờ Phú Thượng được hoàn thành.

1904: Nhà thờ Giáo họ Tùng Sơn được xây dựng.

1954, 1985, 1996 và 2007: các mốc trùng tu được một số tư liệu về công trình ghi nhận.

2022: khánh thành Hang đá Đức Mẹ tại Giáo họ Tùng Sơn.

Trong đó, 1904 là mốc quan trọng nhất đối với lịch sử ngôi Nhà thờ Tùng Sơn hiện nay.

Nhà thờ đá với vật liệu xây dựng đặc biệt

Một trong những giá trị nổi bật nhất của Nhà thờ Tùng Sơn nằm ở kỹ thuật và vật liệu xây dựng.

Tường nhà thờ được xây dựng bằng những tảng đá lấy từ khu vực địa phương.

Điều đặc biệt là thay vì sử dụng xi măng như các công trình hiện đại, những người xây dựng nhà thờ đã sử dụng hỗn hợp gồm vôi, nhớt cây bời lời và dây tơ hồng để tạo chất kết dính giữa các tảng đá.

Các nguyên liệu được xử lý và trộn với nhau để tạo thành một loại vữa dùng xây và phủ lên bề mặt tường đá.

Sau hơn một thế kỷ, kết cấu này vẫn tồn tại, trở thành một trong những đặc điểm khiến Nhà thờ Tùng Sơn được chú ý về mặt kiến trúc và kỹ thuật xây dựng truyền thống.

Kiến trúc Gothic kết hợp kiến trúc Việt

Nhà thờ Tùng Sơn mang dấu ấn kiến trúc Gothic, thể hiện rõ ở mặt tiền công trình.

Phía trước có ba cửa lớn, các đường nét kiến trúc hướng lên cao và những chi tiết dạng chóp nhọn tạo cảm giác thanh thoát theo chiều đứng.

Các vòm cửa có hình dáng đặc trưng, kết hợp với những họa tiết trang trí tạo nên diện mạo cổ kính cho công trình.

Trong khi phần bên ngoài chịu ảnh hưởng của kiến trúc nhà thờ phương Tây, hệ khung bên trong lại sử dụng kết cấu gỗ mang dáng dấp nhà rường truyền thống Việt Nam.

Sự kết hợp giữa kiến trúc Gothic bên ngoài và kết cấu gỗ Việt bên trong là một trong những nét đặc sắc nhất của Nhà thờ Tùng Sơn.

Kết cấu gỗ bên trong nhà thờ

Bên cạnh hệ thống tường đá, phần nội thất Nhà thờ Tùng Sơn còn đáng chú ý bởi hệ thống cột và khung gỗ.

Tư liệu về công trình ghi nhận gỗ xây dựng được khai thác từ khu vực Bà Nà, trong đó có những loại gỗ như kiền kiền và xoan đào.

Các cột gỗ lớn tạo thành bộ khung nâng đỡ phần mái, mang đặc điểm gần với kỹ thuật dựng nhà truyền thống của người Việt.

Chính sự kết hợp giữa đá – gỗ – vật liệu kết dính tự nhiên đã tạo nên đặc điểm kiến trúc riêng của công trình.

Một trong những nhà thờ cổ tại Đà Nẵng

Nhà thờ Tùng Sơn được xem là một trong những nhà thờ cổ còn tồn tại tại TP. Đà Nẵng.

Cùng với Nhà thờ Phú Thượng và một số nhà thờ lâu đời khác trong khu vực, công trình phản ánh một giai đoạn phát triển của các cộng đoàn Công giáo ở vùng phía tây thành phố.

Đến năm 2026, tính từ mốc xây dựng năm 1904, Nhà thờ Tùng Sơn đã trải qua khoảng 122 năm.

Dù đã được trùng tu trong từng giai đoạn, nhiều yếu tố đặc trưng của công trình vẫn được gìn giữ, đặc biệt là tường đá, hệ khung gỗ và hình thức kiến trúc mặt tiền.

Khuôn viên Nhà thờ Tùng Sơn

Nhà thờ nằm trong một khuôn viên rộng, có nhiều cây xanh bao quanh.

Một số tư liệu ghi nhận tổng diện tích khuôn viên khoảng 15.000 m².

Không gian rộng cùng với cây xanh lâu năm tạo nên cảnh quan tương đối tách biệt và yên tĩnh cho công trình.

Năm 2022, Giáo họ Tùng Sơn hoàn thành thêm Hang đá Đức Mẹ, bổ sung một hạng mục mới vào khuôn viên nhà thờ.

Giá trị kiến trúc, lịch sử và cộng đồng

Nhà thờ Giáo họ Tùng Sơn có giá trị đáng chú ý không chỉ bởi tuổi đời hơn một thế kỷ mà còn ở phương pháp xây dựng và hình thức kiến trúc.

Công trình là minh chứng cho kỹ thuật sử dụng vật liệu địa phương vào đầu thế kỷ XX, khi những người xây dựng sử dụng đá, gỗ và các nguyên liệu tự nhiên để tạo nên một công trình có khả năng tồn tại qua nhiều thế hệ.

Sự kết hợp giữa kiến trúc Gothic phương Tây và kết cấu gỗ truyền thống Việt Nam cũng tạo cho Nhà thờ Tùng Sơn một diện mạo riêng.

Đối với cộng đồng địa phương, nhà thờ tiếp tục là nơi sinh hoạt của Giáo họ Tùng Sơn thuộc Giáo xứ Phú Thượng.

Với lịch sử từ năm 1904, Nhà thờ Tùng Sơn ngày nay vừa là một cơ sở Công giáo đang được sử dụng, vừa là một công trình kiến trúc cổ đáng chú ý trong không gian văn hóa và lịch sử của TP. Đà Nẵng.

Thông tin địa điểm

Tên chính: Nhà thờ Giáo họ Tùng Sơn
Tên thường gọi: Nhà thờ Tùng Sơn, Nhà thờ cổ Tùng Sơn
Giáo họ: Giáo họ Tùng Sơn
Giáo xứ: Giáo xứ Phú Thượng
Giáo phận: Giáo phận Đà Nẵng
Năm xây dựng: 1904
Niên đại tính đến năm 2026: khoảng 122 năm
Phong cách kiến trúc: Gothic kết hợp kết cấu kiến trúc truyền thống Việt Nam
Vật liệu đặc trưng: Đá, gỗ, vôi, nhớt cây bời lời và dây tơ hồng
Địa chỉ cũ: Thôn Tùng Sơn, xã Hòa Sơn, huyện Hòa Vang, TP. Đà Nẵng
Địa bàn hiện nay: Phường Hòa Khánh, TP. Đà Nẵng
Loại hình: Nhà thờ giáo họ – nhà thờ Công giáo – công trình kiến trúc cổ