Pulteney Distillery – 200 năm làm whisky bên cảng Wick ở cực bắc Scotland

Một nhà chưng cất sinh ra cùng thời kỳ hưng thịnh của cảng Wick

Pulteney Distillery được James Henderson thành lập năm 1826 tại Wick, Caithness. Nhà máy được đặt tên theo Pulteneytown, khu đô thị mới khi ấy đang phát triển ở phía nam sông Wick.

Thời điểm này có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử địa phương.

Wick đang bước vào thời kỳ hưng thịnh của ngành đánh bắt cá trích. Theo lịch sử chính thức của Old Pulteney, vào thời kỳ đỉnh cao có khoảng 2.000 tàu đánh cá hoạt động tại cảng, khiến Wick trở thành một trong những trung tâm cá trích quan trọng của thế giới. Cá trích được người dân gọi bằng cái tên “silver darlings” – những nàng bạc của biển.

Cùng lúc những con tàu đưa cá vào cảng, Pulteney Distillery bắt đầu sản xuất một loại hàng hóa khác cũng sẽ gắn với Wick trong nhiều thế hệ: whisky.

Vị trí xa xôi khiến hoạt động của nhà máy những năm đầu phụ thuộc gần như hoàn toàn vào biển. Khi chưa có hệ thống đường bộ kết nối thuận tiện, barley được vận chuyển tới Wick bằng tàu và whisky thành phẩm cũng được đưa ra khỏi thị trấn bằng tàu.

Bởi vậy, biển đối với Pulteney không chỉ là hình ảnh được xây dựng sau này cho thương hiệu. Nó đã hiện diện ngay từ điều kiện tồn tại của nhà chưng cất.

Khi whisky và ngành cá trích cùng tạo nên một thị trấn

Trong thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, sự phát triển của Wick gắn chặt với ngành cá trích. Dân số tăng mạnh, cảng mở rộng và hàng nghìn người làm việc trong các ngành nghề liên quan đến biển.

Pulteney Distillery phát triển trong chính môi trường đó.

Nhưng thời kỳ thịnh vượng không kéo dài mãi. Ngành cá trích suy giảm và một quyết định của chính quyền địa phương còn tác động trực tiếp đến distillery.

Năm 1922, Wick trở thành khu vực áp dụng lệnh cấm bán đồ uống có cồn. Hoạt động của Pulteney sau đó phải dừng lại trong một thời gian dài. Theo lịch sử chính thức của Old Pulteney, nhà máy trải qua tổng cộng khoảng 27 năm ngừng sản xuất trước khi Robert “Bertie” Cumming đưa hoạt động trở lại vào năm 1951.

Một đợt cải tạo lớn tiếp tục diễn ra năm 1958. Khu floor maltings cũ sau này được chuyển đổi thành Visitor Centre của nhà chưng cất.

Đến 1995, Inver House Distillers mua lại Pulteney Distillery. Hai năm sau, Old Pulteney 12 Year Old được phát hành và trở thành một trong những phiên bản giúp single malt của Wick được biết đến rộng rãi hơn trên thị trường quốc tế.

Loch Hempriggs, chiếc still có phần đầu phẳng và worm tub

Sau 200 năm, Pulteney vẫn giữ một số đặc điểm sản xuất tạo nên cá tính riêng cho nhà chưng cất.

Nguồn nước đến từ Loch Hempriggs, nằm ở rìa Wick. Nước được dẫn về distillery qua một lade được kỹ sư Scotland Thomas Telford xây dựng từ năm 1807 – tức công trình này còn có trước chính nhà chưng cất gần hai thập niên. Hệ thống vẫn sử dụng trọng lực để đưa nước về nhà máy.

Mỗi batch hiện sử dụng khoảng 5 tấn malted barley, được nghiền bằng chiếc Porteus mill hơn 100 năm tuổi. Fermentation kéo dài khoảng 60 giờ, tương đối dài và góp phần hình thành các hợp chất hương trước khi wash được đưa sang chưng cất.

Nhưng đặc điểm dễ nhận biết nhất nằm ở copper still.

Pulteney sử dụng một chiếc still có phần đỉnh phẳng đặc trưng thay vì hình dạng cổ thiên nga quen thuộc. Chính hình dáng này trở thành một phần nhận diện của nhà máy và còn được phản ánh trong thiết kế chai Old Pulteney.

Sau quá trình chưng cất, spirit tiếp tục đi qua worm tub condenser truyền thống – đường ống đồng cuộn trong bể nước lạnh. Đây là phương pháp ngưng tụ từng phổ biến trong Scotch whisky nhưng hiện chỉ còn được duy trì tại một số nhà chưng cất. Pulteney cho rằng worm tub góp phần tạo thêm body và chiều sâu cho spirit.

“The Maritime Malt” và dấu ấn của bờ biển Wick

Pulteney nằm ở khoảng 58° vĩ Bắc, khiến Wick trở thành một trong những thị trấn sản xuất whisky nằm xa nhất về phía bắc trên phần đất liền Scotland.

Kho maturation của nhà máy chịu điều kiện khí hậu lạnh, ẩm và ảnh hưởng mạnh của môi trường biển. Old Pulteney xây dựng nhận diện “The Maritime Malt” từ chính mối quan hệ giữa nhà chưng cất và vùng duyên hải Wick.

Phong cách Old Pulteney thường thể hiện sự kết hợp giữa citrus, vanilla, honey, trái cây, gia vị cùng sắc thái briny và sea salt. Chẳng hạn Old Pulteney 12 Year Old hiện được nhà sản xuất mô tả với citrus zest, vanilla cream, sea salt và honey.

Dòng sản phẩm hiện trải từ Old Pulteney Harbour, 12, 15 và 18 Year Old đến những phiên bản lâu năm và giới hạn.

Năm 2026, Pulteney Distillery chính thức bước sang cột mốc 200 năm. Để đánh dấu sự kiện này, Old Pulteney phát hành hai whisky lâu năm đặc biệt là 30 Year Old và 50 Year Old, trong đó 50 Year Old là một trong những whisky lâu năm nhất từng được nhà chưng cất phát hành.

Hai thế kỷ đã trôi qua, những đội tàu cá trích từng khiến cảng Wick đông nghịt nay không còn nữa. Nhưng nhà chưng cất hình thành trong chính thời kỳ ấy vẫn đứng tại Huddart Street.

Với Mapstore, giá trị của Pulteney Distillery không chỉ nằm ở Old Pulteney whisky. Đây còn là một địa điểm giúp kể lại lịch sử của Wick – nơi biển, ngành cá trích, vận tải hàng hải và nghề chưng cất từng cùng nhau tạo nên đời sống của một thị trấn ở cực bắc Scotland.

Thông tin Pulteney Distillery

Tên: Pulteney Distillery
Single malt: Old Pulteney
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Khu vực whisky: Highland
Địa điểm: Huddart Street, Wick, Caithness, Scotland, KW1 5BA
Thành lập: 1826
Người sáng lập: James Henderson
Nguồn gốc tên gọi: Pulteneytown tại Wick
Nguồn nước: Loch Hempriggs
Hệ thống dẫn nước: Lade được Thomas Telford xây dựng năm 1807
Quy mô mash: Khoảng 5 tấn malted barley mỗi batch
Thời gian lên men: Khoảng 60 giờ
Đặc điểm still: Copper still với phần đỉnh phẳng đặc trưng
Hệ thống ngưng tụ: Worm tub condenser
Phong cách whisky: Trái cây, citrus, mật ong, gia vị, briny và sắc thái sea salt
Định vị: The Maritime Malt
Dòng whisky tiêu biểu: Old Pulteney Harbour, 12, 15 và 18 Year Old
Chủ sở hữu: Inver House Distillers
Mốc sở hữu Inver House: Từ năm 1995
Tình trạng: Đang hoạt động
Cột mốc: Kỷ niệm 200 năm vào năm 2026
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh