Nhà thờ Giáo xứ Đông Yên – Giáo hạt Kỳ Anh, Giáo phận Hà Tĩnh

Ngôi thánh đường hiện nay được khởi công năm 2014 và hoàn thành vào năm 2018, trở thành một trong những công trình Công giáo có quy mô đáng chú ý tại khu vực Kỳ Anh.

Nguồn gốc Giáo xứ Đông Yên

Theo lịch sử được Giáo phận Hà Tĩnh lưu giữ, Giáo xứ Đông Yên trước đây còn được gọi là xứ Eo.

Tương truyền từ năm 1879, ba chiếc thuyền đi biển gặp bão và dạt vào khu vực làng Kênh Hà. Những người trên thuyền sau đó xin ở lại sinh sống, góp phần hình thành cộng đồng Công giáo tại vùng đất này.

Qua thời gian, cộng đồng phát triển thành họ Xuân Điện, trực thuộc Giáo xứ Dũ Lộc.

Đến năm 1930, Đông Yên chính thức được thành lập thành một giáo xứ độc lập, tách khỏi xứ mẹ Dũ Lộc.

Thánh Phêrô – quan thầy Giáo xứ

Giáo xứ Đông Yên nhận Thánh Phêrô Tông đồ làm quan thầy.

Đây là thông tin hiện được Giáo phận Hà Tĩnh ghi nhận trong hồ sơ chính thức của Giáo xứ Đông Yên.

Tên thánh quan thầy cùng với lịch sử hình thành từ năm 1930 là những dữ liệu nên được giữ ổn định trên Mapstore, thay vì sử dụng các mốc kỷ niệm theo từng năm có thể nhanh chóng lỗi thời.

Đông Yên trong không gian Kỳ Anh

Đông Yên trước đây nằm trên địa bàn xã Kỳ Lợi, khu vực phía nam Hà Tĩnh, cách Đèo Ngang khoảng 20 km về phía đông bắc.

Khu vực giáo xứ cũ có vị trí khá đặc biệt. Phía trước là đồng ruộng và sông Quyền, phía sau hướng ra biển. Chính sự kết hợp giữa đồng bằng, sông, biển và những dãy núi xung quanh tạo nên cảnh quan tự nhiên riêng của Đông Yên.

Tuy nhiên, lịch sử hiện đại của giáo xứ có một bước chuyển lớn khi khu vực này nằm trong quá trình quy hoạch và phát triển Khu kinh tế Vũng Áng.

Quá trình di dời cộng đồng Đông Yên

Từ khoảng cuối năm 2013, phần lớn dân cư Đông Yên bắt đầu chuyển khỏi khu vực sinh sống cũ đến vùng tái định cư.

Theo lịch sử Giáo phận, vào thời điểm này khoảng hai phần ba dân số giáo xứ đã chuyển đến vùng đất mới, trong khi các nhà thờ mới cũng được xây dựng tại khu vực hai bên Đèo Con.

Quá trình di dời này tạo nên một đặc điểm khá riêng trong cơ cấu Giáo xứ Đông Yên ngày nay.

Giáo phận Hà Tĩnh hiện ghi nhận giáo xứ có hai giáo họ:

Giáo họ Đông Yên Cũ
Giáo họ Đông Yên Mới

Việc duy trì hai tên gọi này phản ánh chính lịch sử thay đổi không gian cư trú của cộng đồng.

Xây dựng Nhà thờ Đông Yên mới

Trong quá trình ổn định cuộc sống tại khu vực mới, việc xây dựng một ngôi thánh đường mới trở thành nhu cầu quan trọng của cộng đồng.

Ngày 01/12/2014, Giáo xứ Đông Yên chính thức khởi công xây dựng nhà thờ mới.

Công trình có quy mô khoảng 75 m × 35 m, được xây dựng trong hơn ba năm.

Nhà thờ có quy mô lớn, mặt tiền nổi bật với hệ thống tháp cao và các khối kiến trúc vươn theo chiều đứng. Màu sắc sáng cùng không gian rộng phía trước giúp công trình trở thành một điểm dễ nhận biết trong khu dân cư.

Ở góc độ Mapstore, giá trị đáng chú ý của ngôi nhà thờ không chỉ nằm ở kích thước hay kiến trúc mà còn ở việc nó được xây dựng song song với quá trình hình thành nơi cư trú mới của cộng đồng Đông Yên.

Cung hiến Nhà thờ ngày 09/01/2018

Sau hơn ba năm xây dựng, ngày 09/01/2018, Giáo xứ Đông Yên tổ chức Thánh lễ khánh thành và cung hiến ngôi thánh đường mới.

Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp, khi đó là Giám mục Giáo phận Vinh, chủ sự nghi thức.

Cần lưu ý về bối cảnh lịch sử: thời điểm tháng 01/2018, Giáo phận Hà Tĩnh chưa được thành lập. Đông Yên lúc ấy vẫn thuộc Giáo phận Vinh.

Đến ngày 22/12/2018, Đức Giáo hoàng Phanxicô mới chính thức thành lập Giáo phận Hà Tĩnh, tách phần lãnh thổ Hà Tĩnh và Quảng Bình lúc đó khỏi Giáo phận Vinh.

Từ thời điểm này, Giáo xứ Đông Yên trở thành một giáo xứ thuộc Giáo phận Hà Tĩnh.

Chi tiết này nên ghi rõ trong bài Mapstore để tránh cách hiểu rằng Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp cung hiến nhà thờ với tư cách Giám mục Hà Tĩnh vào tháng 01/2018.

Một cộng đồng trải qua nhiều thay đổi

Lịch sử Đông Yên trong những năm gần đây gắn với nhiều thay đổi lớn.

Bên cạnh việc di dời liên quan đến quá trình quy hoạch Khu kinh tế Vũng Áng từ năm 2013, đời sống người dân địa phương còn chịu tác động đáng kể từ sự cố môi trường biển miền Trung năm 2016.

Đối với một cộng đồng có nhiều gia đình sinh sống gắn với biển và khu vực ven biển, những biến động này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế và sinh hoạt cộng đồng. Giáo phận Hà Tĩnh cũng ghi nhận đây là một trong những biến cố đáng chú ý trong lịch sử gần đây của Đông Yên.

Qua thời gian, đời sống của cộng đồng từng bước ổn định tại khu vực mới.

Giáo xứ Đông Yên ngày nay

Theo dữ liệu Giáo phận Hà Tĩnh cập nhật cuối năm 2025, Giáo xứ Đông Yên hiện có khoảng 3.958 giáo dân, thuộc hai giáo họ Đông Yên Cũ và Đông Yên Mới.

Giáo xứ hiện do linh mục Phêrô Nguyễn Huy Lưu coi sóc. Ngài chính thức nhận nhiệm vụ quản xứ Đông Yên ngày 26/09/2025. Linh mục Phêrô Trần Ngọc Duyên hiện đảm nhiệm vai trò phó xứ.

Tại giáo xứ cũng có sự hiện diện của Cộng đoàn Tu sĩ Bác Ái Đông Yên, góp phần vào các hoạt động mục vụ và phục vụ cộng đồng.

Giá trị lịch sử và cộng đồng

Nhà thờ Giáo xứ Đông Yên mang một câu chuyện khá đặc biệt trong hệ thống các nhà thờ Công giáo tại Hà Tĩnh.

Lịch sử cộng đồng bắt nguồn từ cuối thế kỷ XIX, Giáo xứ Đông Yên được chính thức thành lập năm 1930 và phát triển trong nhiều thế hệ tại vùng đất ven biển Kỳ Anh.

Đến đầu thế kỷ XXI, quá trình phát triển Khu kinh tế Vũng Áng khiến phần lớn cộng đồng phải chuyển đến nơi ở mới. Cùng với việc xây dựng nhà cửa và ổn định cuộc sống, một ngôi thánh đường mới cũng được hình thành.

Vì vậy, Nhà thờ Đông Yên hiện nay không chỉ là nơi sinh hoạt của cộng đồng Công giáo địa phương mà còn gắn với một giai đoạn chuyển đổi không gian cư trú của cả cộng đồng.

Từ xứ Eo, họ Xuân Điện, Giáo xứ Đông Yên năm 1930 đến Đông Yên Cũ – Đông Yên Mới ngày nay, tên gọi Đông Yên vẫn được duy trì qua nhiều thay đổi của vùng đất Kỳ Anh.

Thông tin địa điểm

Tên: Nhà thờ Giáo xứ Đông Yên
Tên thường gọi: Nhà thờ Đông Yên
Giáo xứ: Giáo xứ Đông Yên
Giáo hạt: Giáo hạt Kỳ Anh
Giáo phận: Giáo phận Hà Tĩnh
Thành lập Giáo xứ: 1930
Xứ mẹ: Giáo xứ Dũ Lộc
Quan thầy: Thánh Phêrô
Khởi công nhà thờ mới: 01/12/2014
Cung hiến: 09/01/2018
Quy mô nhà thờ: Khoảng 75 × 35 m
Linh mục quản xứ: Phêrô Nguyễn Huy Lưu
Linh mục phó xứ: Phêrô Trần Ngọc Duyên
Các giáo họ: Đông Yên Cũ, Đông Yên Mới
Giáo dân: Khoảng 3.958 người theo dữ liệu cập nhật cuối năm 2025
Địa chỉ hiện hành: Phường Hoành Sơn, tỉnh Hà Tĩnh
Địa chỉ cũ: Phường Kỳ Phương, thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh
Loại hình: Nhà thờ Công giáo – địa điểm lịch sử và sinh hoạt cộng đồng.