Mannochmore Distillery – nhà chưng cất Speyside hình thành trong thời kỳ mở rộng của Scotch whisky

Một nhà chưng cất mới được xây bên cạnh Glenlossie

Mannochmore nằm tại khu vực Thomshill, phía nam Elgin thuộc Moray, giữa vùng sản xuất whisky Speyside. Điều đặc biệt về vị trí là nhà máy được xây dựng ngay trong khu vực của Glenlossie Distillery, một nhà chưng cất có lịch sử từ năm 1876.

Mannochmore được Scottish Malt Distillers (SMD) xây dựng năm 1971 và hoạt động dưới sự quản lý của John Haig & Co. Mục tiêu ban đầu khá rõ ràng: tăng nguồn malt whisky phục vụ hoạt động phối trộn, trong đó whisky Mannochmore trở thành thành phần của các dòng Haig.

Bởi vậy, Mannochmore mang dáng dấp của một nhà máy công nghiệp whisky thế kỷ XX hơn là hình ảnh lãng mạn thường thấy ở những distillery Scotland có lịch sử hàng trăm năm.

Nhà máy được tổ chức để sản xuất hiệu quả, trong khi nhiều hạ tầng tại khu vực được chia sẻ với Glenlossie. Hai nhà chưng cất từng sử dụng chung một số cơ sở như kho và hệ thống xử lý phụ phẩm từ quá trình chưng cất.

Từ tăng trưởng đến cuộc khủng hoảng dư thừa whisky

Thời điểm Mannochmore xuất hiện cũng phản ánh một giai đoạn đáng chú ý của ngành Scotch.

Cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970, nhu cầu blended Scotch tăng cao khiến nhiều doanh nghiệp mở rộng công suất, xây nhà máy mới hoặc bổ sung still cho những cơ sở hiện hữu. Mannochmore là một phần của làn sóng đầu tư đó.

Nhưng chỉ hơn một thập niên sau, thị trường thay đổi. Ngành whisky Scotland bước vào giai đoạn dư thừa sản lượng thường được nhắc đến với tên gọi “whisky loch”.

Năm 1985, Mannochmore ngừng hoạt động. Nhà máy nằm im trong bốn năm trước khi được đưa trở lại sản xuất vào năm 1989.

Trong một thời gian dài sau khi mở cửa trở lại, Mannochmore và Glenlossie còn có mối quan hệ vận hành khá đặc biệt. Hai nhà máy từng luân phiên sản xuất và dùng chung đội ngũ nhân viên; đến khoảng năm 2007, cả hai mới hoạt động đồng thời với đội ngũ riêng.

Câu chuyện này khiến Mannochmore trở thành một ví dụ khá rõ về những biến động của Scotch whisky trong nửa sau thế kỷ XX: được xây khi nhu cầu tăng mạnh, đóng cửa khi thị trường dư cung rồi hoạt động trở lại khi ngành whisky phục hồi.

Một nhà máy làm whisky cho blending nhiều hơn xây dựng thương hiệu riêng

Mannochmore hiện có hệ thống chưng cất gồm 3 wash still và 3 spirit still. Các nguồn chuyên ngành hiện ghi nhận năng lực sản xuất khoảng 3,2 triệu lít alcohol mỗi năm, dù số liệu công suất có sự khác nhau tùy thời điểm và nguồn thống kê.

Phong cách spirit của Mannochmore thường được mô tả theo hướng sạch, nhẹ và thiên về trái cây. Đặc tính này phù hợp với vai trò mà nhà máy đảm nhiệm từ những ngày đầu: tạo nguồn malt whisky phục vụ blending.

Trong phần lớn lịch sử, Mannochmore không được xây dựng thành một thương hiệu single malt mạnh trên thị trường.

Đến năm 1992, một trong những phiên bản chính thức đáng chú ý đầu tiên mới xuất hiện dưới dạng Mannochmore 12 Year Old trong bộ Flora & Fauna. Phần lớn sản lượng còn lại tiếp tục được sử dụng trong hệ thống blended whisky.

Chính vì vậy, người uống Scotch phổ thông có thể ít biết Mannochmore, trong khi tên nhà chưng cất lại quen thuộc hơn với những người tìm hiểu independent bottling hoặc nguồn malt đứng phía sau các dòng blended whisky.

Loch Dhu – chai whisky đen từng khiến Mannochmore được chú ý

Có một chương khá khác thường trong lịch sử Mannochmore.

Trong thập niên 1990, whisky từ nhà máy được sử dụng để tạo ra Loch Dhu 10 Year Old – một single malt có màu rất tối và thường được gọi là “black whisky”. Loch Dhu xuất hiện trên thị trường vào khoảng năm 1996 và gây nhiều tranh luận bởi màu sắc gần như đen cùng phong cách khác thường.

Sản phẩm không tồn tại lâu trong danh mục chính thức nhưng về sau lại trở thành một chai được giới sưu tầm whisky chú ý.

Câu chuyện Loch Dhu khá thú vị khi đặt cạnh hình ảnh kín tiếng của Mannochmore. Một nhà máy vốn được xây dựng chủ yếu để cung cấp malt cho blending lại từng tạo ra một trong những chai single malt có diện mạo khác thường nhất của thập niên 1990.

Ngày nay Mannochmore vẫn hoạt động dưới quyền sở hữu của Diageo. Nhà máy không có vị thế thương hiệu đại chúng như nhiều distillery Speyside khác, nhưng tiếp tục thực hiện vai trò mà nó đã đảm nhận từ năm 1971: sản xuất malt whisky ở quy mô lớn cho hệ thống Scotch whisky.

Với Mapstore, Mannochmore vì vậy đáng được ghi nhận không chỉ như một nhà chưng cất ở Speyside. Lịch sử của nhà máy phản ánh chính chu kỳ phát triển của ngành Scotch whisky hiện đại – từ thời kỳ mở rộng công suất, khủng hoảng dư cung những năm 1980 đến sự phục hồi và phát triển trở lại của ngành whisky Scotland.

Thông tin Mannochmore Distillery

Tên: Mannochmore Distillery
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Khu vực whisky: Speyside
Địa điểm: Thomshill, gần Elgin, Moray, Scotland
Thành lập: 1971
Đơn vị xây dựng: Scottish Malt Distillers (SMD)
Đơn vị quản lý ban đầu: John Haig & Co.
Giai đoạn ngừng hoạt động: 1985–1989
Mở cửa trở lại: 1989
Hệ thống chưng cất: 3 wash still và 3 spirit still
Phong cách whisky: Sạch, nhẹ, thiên về trái cây
Phiên bản chính thức tiêu biểu: Mannochmore 12 Year Old – Flora & Fauna
Phiên bản đặc biệt trong lịch sử: Loch Dhu 10 Year Old
Nhà chưng cất liền kề: Glenlossie Distillery
Chủ sở hữu hiện nay: Diageo
Tình trạng: Đang hoạt động
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh