Oban Distillery – nhà chưng cất có trước cả thị trấn Oban bên bờ biển phía tây Scotland

Nhà chưng cất có trước thị trấn

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1793, khi hai anh em Hugh và John Stevenson cùng các đối tác thành lập Oban Brewery Company tại khu vực cảng tự nhiên ở bờ biển phía tây Scotland. Hoạt động whisky tiếp nối sau đó và Oban chính thức lấy 1794 làm năm thành lập nhà chưng cất.

Khi ấy, Oban vẫn chỉ là một cộng đồng nhỏ quanh bến cảng. Gia đình Stevenson không chỉ làm bia và whisky mà còn tham gia phát triển đất đai, thương mại và nhiều hoạt động kinh tế tại địa phương. Hồ sơ Historic Environment Scotland ghi nhận vai trò của gia đình này trong quá trình biến Oban từ một làng chài nhỏ thành một cộng đồng thương mại và sản xuất thịnh vượng hơn.

Bởi vậy, câu nói “the distillery came first and a town rose up around it” mà Oban sử dụng để kể lịch sử của mình không đơn thuần là cách quảng bá.

Nhà chưng cất ban đầu được xây ngay sát mép nước. Qua thời gian, thị trấn mở rộng, bờ cảng được xây dựng và khoảng cách giữa distillery với biển thay đổi. Theo Oban hiện nay, từ nhà máy đến mặt biển là khoảng 208 bước chân.

Tên Oban trong tiếng Gaelic mang nghĩa “little bay” – vịnh nhỏ, khá phù hợp với địa hình tự nhiên đã hình thành nên cả thị trấn lẫn hoạt động hàng hải tại đây.

Hơn 200 năm nhưng gần như không còn chỗ để mở rộng

Một đặc điểm thú vị của Oban là vị trí từng mang lại lợi thế nay lại trở thành giới hạn của nhà máy.

Thị trấn đã phát triển kín xung quanh distillery. Khác với nhiều nhà chưng cất nằm giữa vùng nông thôn có thể mở thêm stillhouse hay warehouse, Oban gần như bị giới hạn bởi các con phố và công trình đô thị.

Chính nhà sản xuất cho biết Oban chưa từng di chuyển hay mở rộng khỏi địa điểm này. Toàn bộ khu distillery chỉ rộng khoảng 46.069 ft², nhỉnh hơn một acre, khiến đây vẫn là một trong những nhà chưng cất nhỏ của Scotland.

Trong lịch sử, nhà máy từng trải qua những lần cải tạo quan trọng. Giai đoạn 1883–1887, J. Walter Higgin tiến hành nhiều nâng cấp nhưng thực hiện từng phần để nhà máy vẫn có thể duy trì sản xuất.

Oban cũng từng ngừng hoạt động trong một số giai đoạn của thế kỷ XX, đáng chú ý là 1931–1937 và 1969–1972. Trong lần đóng cửa sau, một stillhouse mới được xây dựng nhưng số lượng still vẫn không tăng.

Đó là lý do hơn hai thế kỷ sau ngày thành lập, Oban vẫn duy trì hình ảnh một distillery nhỏ nằm lọt giữa thị trấn thay vì trở thành một tổ hợp sản xuất whisky quy mô lớn.

Hai nồi chưng cất nhỏ và những worm tub trên mái nhà

Quy mô nhỏ của Oban thể hiện rõ nhất trong stillhouse.

Nhà máy chỉ sử dụng một wash still và một spirit still. Các nồi đồng có hình dáng thường được mô tả là lamp glass-shaped và thuộc nhóm still tương đối nhỏ tại Scotland.

Quá trình fermentation được thực hiện tương đối dài. Diageo cho rằng chính thời gian lên men dài là một trong những yếu tố góp phần tạo nên đặc tính Highland phong phú của Oban.

Sau khi spirit rời khỏi still, hơi rượu không đi qua shell-and-tube condenser hiện đại mà được ngưng tụ bằng worm tub truyền thống đặt bên ngoài, trên khu vực mái nhà của distillery.

Worm tub về cơ bản là một đường ống đồng dài cuộn trong bể nước lạnh. Đây từng là cách ngưng tụ phổ biến của ngành whisky Scotland nhưng hiện chỉ còn một số nhà chưng cất tiếp tục sử dụng.

Sự kết hợp giữa fermentation dài, hai still nhỏ và worm tub góp phần tạo nên phong cách Oban tương đối đầy đặn, trong khi vị trí ven biển mang lại hình ảnh rất riêng cho whisky của nhà máy.

Ở nơi Highlands gặp những hòn đảo phía tây

Về phân vùng Scotch whisky, Oban được xếp vào Highland. Nhưng nếu nhìn trên bản đồ, vị trí của nhà chưng cất lại đặc biệt hơn cách phân loại hành chính đơn thuần.

Oban nằm trên bờ biển phía tây, ngay cửa ngõ hướng ra Hebrides. Chính nhà sản xuất mô tả nơi đây như điểm giao nhau giữa West Highlands và các hòn đảo, nơi đất liền gặp biển.

Điều đó cũng phản ánh trong phong cách whisky.

Oban Single Malt thường được mô tả với sự cân bằng giữa trái cây, citrus, malt, gia vị, chút khói nhẹ và sắc thái ven biển, không quá nặng peat như nhiều whisky đảo nhưng cũng không hoàn toàn đi theo phong cách nhẹ và ngọt của một số Highland malt. Trang visitor centre chính thức hiện mô tả Oban là một coastal Highland single malt, nổi bật bởi sự cân bằng, gentle smoke và bright citrus.

Phiên bản được biết đến rộng rãi nhất là Oban 14 Year Old. Oban cũng là một trong những distillery được lựa chọn cho bộ Classic Malts of Scotland của Diageo, giúp tên tuổi nhà chưng cất được biết đến rộng hơn trên thị trường single malt.

Ngày nay Oban thuộc sở hữu của Diageo và vẫn hoạt động ngay giữa thị trấn. Khu nhà chưng cất cũng được Historic Environment Scotland xếp hạng Category B Listed Building, ghi nhận giá trị kiến trúc và lịch sử của địa điểm.

Nhưng khi nhìn dưới góc độ Mapstore, điều đáng kể nhất về Oban không chỉ là tuổi đời hơn 230 năm.

Thông thường một nhà máy được xây bên ngoài rồi đô thị phát triển về phía nó. Ở Oban, nhà chưng cất đã có mặt từ những ngày đầu, còn thị trấn cảng dần hình thành và lớn lên xung quanh. Vì vậy lịch sử của Oban Distillery cũng là một phần trong lịch sử hình thành của chính thị trấn Oban.

Thông tin Oban Distillery

Tên: Oban Distillery
Loại hình: Nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky
Khu vực whisky: Highland – West Highlands
Địa điểm: Stafford Street, Oban, Argyll and Bute, Scotland
Thành lập: 1794
Người sáng lập: Hugh Stevenson và John Stevenson
Nguồn gốc ban đầu: Phát triển từ hoạt động của Oban Brewery Company thành lập năm 1793
Đặc điểm địa lý: Nằm giữa thị trấn Oban, gần bờ biển phía tây Scotland và cửa ngõ ra Hebrides
Diện tích nhà chưng cất: Khoảng 46.069 ft², nhỉnh hơn 1 acre
Hệ thống chưng cất: 1 wash still và 1 spirit still
Hình dáng still: Lamp glass-shaped copper pot stills
Hệ thống ngưng tụ: Worm tub condensers
Phong cách whisky: Cân bằng giữa trái cây, citrus, malt, gia vị, khói nhẹ và sắc thái ven biển
Dòng whisky tiêu biểu: Oban 14 Year Old
Di sản kiến trúc: Category B Listed Building
Chủ sở hữu hiện nay: Diageo
Tình trạng: Đang hoạt động
Quốc gia: Scotland, Vương quốc Anh