Phước Hải đến Lộc An – hành trình tiếp tục về phía đông

Từ một làng biển đi tiếp về phía đông

Phước Hải hình thành bên bờ biển dưới chân hệ núi Minh Đạm. Đi về phía tây là Long Hải, Kỳ Vân và Đèo Nước Ngọt; còn theo hướng ngược lại về phía đông, địa hình dần chuyển sang vùng đất thấp hơn trước khi tiến đến Lộc An và cửa sông Ray.

Đây là một chuyển tiếp khác với chặng Long Hải – Phước Hải.

Từ Long Hải sang Phước Hải, người đi phải vượt qua nơi núi tiến sát mặt biển ở Kỳ Vân và Đèo Nước Ngọt. Nhưng từ Phước Hải tiếp tục về phía Lộc An, dấu ấn của núi dần giảm đi và không gian ven biển mở ra về phía vùng cửa sông.

Lộc An trước đây là một xã ven biển, có diện tích hơn 1.700 ha và đường bờ biển dài nhiều kilômét. Tư liệu của chính quyền xã Lộc An cũ xác định địa phương nằm trên tuyến ven biển nối Vũng Tàu về phía Bình Thuận, với kinh tế gắn với đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động ven biển.

Nhưng lịch sử của Lộc An lại có một mối quan hệ đặc biệt với chính Phước Hải.

Tư liệu của địa phương ghi rằng Lộc An trước đây từng là một ấp thuộc xã Phước Hải, sau đó mới được thành lập thành xã vào năm 1993.

Như vậy, hành trình từ Phước Hải đến Lộc An hôm nay cũng có thể được nhìn theo một chiều khác: đi từ một vùng đất cũ đến một địa danh từng tách ra từ chính không gian Phước Hải, rồi sau nhiều lần thay đổi hành chính lại trở về nằm trong cùng một xã.

Lộc An từng là một xã, nhưng nay không còn là đơn vị hành chính độc lập

Đây là điểm đặc biệt cần giải thích rõ nếu người đọc sử dụng những bản đồ hoặc tài liệu ở các thời kỳ khác nhau.

Trước năm 2025, xã Lộc An thuộc huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Đây là cách ghi xuất hiện rất phổ biến trong các tài liệu về Bến Lộc An, cửa sông Ray và tuyến du lịch ven biển.

Từ ngày 1/1/2025, toàn bộ xã Lộc An, với diện tích 18,15 km² và dân số 4.785 người tại thời điểm sắp xếp, được nhập vào xã Phước Hội, huyện Long Đất. Kể từ thời điểm đó, xã Lộc An chính thức không còn là một đơn vị hành chính độc lập.

Chưa đầy nửa năm sau, địa giới lại thay đổi.

Theo Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15, toàn bộ thị trấn Phước Hải và xã Phước Hội được sắp xếp để hình thành xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh; chính quyền mới chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025.

Vì Lộc An đã nằm trong Phước Hội từ đầu năm 2025, nên phần đất của xã Lộc An cũ cũng đi vào xã Phước Hải mới.

Chuỗi hành chính có thể đọc như sau:

Lộc An (xã cũ)
→ nhập vào Phước Hội – 1/1/2025
→ Phước Hội + thị trấn Phước Hải
→ xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh – 1/7/2025

Điều này giải thích một tình huống tưởng như mâu thuẫn: người đọc có thể gặp tài liệu cũ ghi “xã Lộc An, huyện Đất Đỏ”, tài liệu đầu năm 2025 ghi khu vực thuộc xã Phước Hội, huyện Long Đất, còn dữ liệu hiện nay lại thuộc xã Phước Hải, Thành phố Hồ Chí Minh.

Địa điểm không di chuyển.

Chỉ có lớp địa chỉ hành chính phía trên nó thay đổi.

Từ bờ biển đến cửa sông Ray

Nếu vùng trung tâm Phước Hải mang dáng vẻ của một làng cá mở trực tiếp ra biển, thì khi tiến về phía Lộc An, một yếu tố địa lý mới bắt đầu trở nên quan trọng: sông Ray.

Bến Lộc An nằm tại khu vực cửa sông Ray đổ ra biển.

Tư liệu về di tích Bến Lộc An mô tả sông Ray dài khoảng 75 km, bắt nguồn từ vùng Tân Phong – núi Chứa Chan, chảy qua khu vực Đồng Nai, Xuyên Mộc và vùng Long Đất cũ trước khi ra Biển Đông tại cửa Lộc An.

Sự xuất hiện của cửa sông làm cảnh quan Lộc An khác với bờ biển Phước Hải.

Ở Phước Hải, mối quan hệ dễ nhận ra là:

Minh Đạm → làng biển → bãi biển → Biển Đông.

Đến Lộc An, cấu trúc chuyển thành:

đất liền → sông Ray → cửa biển → Biển Đông.

Vùng nước ngọt từ phía trong đất liền gặp môi trường biển. Các nhánh sông, rạch và vùng cửa biển tạo nên một cấu trúc địa hình khác với bãi biển mở.

Chính đặc điểm ấy sau này cũng góp phần đưa Lộc An vào một câu chuyện lịch sử lớn hơn.

Cửa biển từng trở thành một bến của Đường Hồ Chí Minh trên biển

Lộc An không chỉ là một địa danh tự nhiên.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cửa biển này trở thành một điểm tiếp nhận vũ khí từ Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Tư liệu của ngành du lịch địa phương cho biết vị trí cửa biển Lộc An được lựa chọn sau quá trình khảo sát vì có nhiều điều kiện thuận lợi: hệ thống sông rạch, khu vực cây cối che phủ và khả năng đưa tàu từ biển vào sâu bên trong. Lộc An đã tiếp nhận ba chuyến tàu chở vũ khí để phục vụ chiến trường Bà Rịa và Đông Nam Bộ.

Di tích vì thế không chỉ gồm một điểm tại cửa biển.

Không gian lịch sử Bến Lộc An còn liên quan đến các rạch và những địa điểm bên trong như nơi giấu tàu, Bến Tranh, Bến Khỉ và những vị trí phục vụ quá trình tiếp nhận, vận chuyển vũ khí.

Chi tiết này làm thay đổi cách nhìn về hành trình từ Phước Hải sang Lộc An.

Ở đầu hành trình là câu chuyện của một làng cá.

Ở cuối hành trình lại xuất hiện một cửa biển từng tham gia vào mạng lưới vận tải chiến lược trong chiến tranh.

Cùng một dải ven biển nhưng mỗi đoạn lưu giữ một lớp ký ức khác nhau.

Một địa danh đi qua nhiều lần thay đổi ranh giới

Lịch sử hành chính của Lộc An đặc biệt thú vị khi đặt cạnh lịch sử địa phương.

Tư liệu của xã Lộc An cũ ghi nhận vùng này từng là một ấp của xã Phước Hải, dân cư thưa và có tính chất vùng kinh tế mới; đến năm 1993 Lộc An được thành lập thành xã riêng.

Sau hơn ba thập niên tồn tại dưới tên một xã độc lập, đầu năm 2025 Lộc An lại nhập vào Phước Hội.

Rồi chỉ vài tháng sau, Phước Hội và thị trấn Phước Hải cùng hình thành xã Phước Hải mới.

Nếu chỉ nhìn bản đồ ở một thời điểm, quá trình này rất khó nhận ra.

Nhưng khi xếp các lớp địa danh theo thời gian, có thể thấy một vòng chuyển đổi khá đặc biệt:

thuộc Phước Hải → trở thành Lộc An độc lập → nhập Phước Hội → trở thành một phần xã Phước Hải mới.

Điều đó không có nghĩa Lộc An mất đi như một địa danh.

Tên Lộc An vẫn có giá trị để nhận diện vùng đất, cửa biển và đặc biệt là Di tích lịch sử Bến Lộc An. Chỉ có chức năng hành chính của tên gọi đã thay đổi.

Đây là một ví dụ rất rõ về sự khác biệt giữa địa danh và đơn vị hành chính.

Một xã có thể không còn tồn tại, nhưng tên vùng đất vẫn tiếp tục sống trong bản đồ, lịch sử và ký ức của cộng đồng.

Từ Phước Hải đến Lộc An – một hành trình chuyển tiếp

Nếu nối toàn bộ tuyến mình đã đi từ Long Hải đến đây, cấu trúc vùng bờ bắt đầu hiện ra rõ hơn:

Long Hải → Mũi Kỳ Vân → Đèo Nước Ngọt → Phước Hải → vùng Phước Hội cũ → Lộc An → cửa sông Ray.

Ở Long Hải, núi tiến gần biển.

Tại Kỳ Vân, núi nhô ra đường bờ.

Đèo Nước Ngọt đưa con đường men qua chân núi.

Đến Phước Hải, cảnh quan mở ra với một cộng đồng làng cá lâu đời.

Tiếp tục về phía đông, dấu ấn núi giảm dần, đất thấp và hệ thống sông nước xuất hiện nhiều hơn.

Cuối cùng là Lộc An, nơi sông Ray gặp biển.

Nhưng hành trình này còn cho thấy một điều khác.

Những đường ranh hành chính có thể thay đổi nhanh hơn rất nhiều so với địa danh tự nhiên và ký ức của vùng đất. Chỉ trong năm 2025, Lộc An lần lượt đi từ một xã độc lập sang Phước Hội rồi trở thành một phần của xã Phước Hải mới.

Trong khi đó, cửa sông Ray vẫn ở đó.

Tên Lộc An vẫn còn trong Bến Lộc An.

Những lớp lịch sử gắn với Đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn được lưu lại.

Vì vậy, hành trình từ Phước Hải đến Lộc An không chỉ là tiếp tục đi về phía đông trên một tuyến đường ven biển. Đây còn là hành trình từ một làng cá đến một vùng cửa sông, từ không gian nghề biển đến một địa danh lịch sử, và từ bản đồ hành chính cũ sang cách nhận diện vùng đất trong bản đồ hiện tại.

Mapstore tổng hợp, đối chiếu và biên tập từ nhiều nguồn tư liệu. Cập nhật: 20/09/2026.