Giáo xứ Thanh Bình – Giáo hạt Đức Trọng, Giáo phận Đà Lạt

Từ Điền Hộ, Thanh Hóa đến cao nguyên Lâm Đồng

Lịch sử Thanh Bình gắn chặt với làn sóng di dân Công giáo từ miền Bắc vào Nam sau năm 1954. Nhiều gia đình quê Thanh Hóa trước tiên tập trung tại khu vực Hố Nai, Đồng Nai, rồi từ đây tiếp tục tìm kiếm vùng đất mới để định cư lâu dài.

Ngày 15/08/1956, cha Augustinô Phạm Văn Nguyện cùng các ông Trần Văn Minh, Vũ Đức Tuyên và Nguyễn Bá Kế từ trại định cư Thanh Hóa – Hố Nai lên Đức Trọng tìm đất. Họ lựa chọn một khu vực nằm khoảng cây số 15 trên tuyến đường nối Liên Khương với Phú Sơn và Buôn Ma Thuột, nay là Quốc lộ 27.

Đây vốn là vùng đất có các buôn của người K’Ho sinh sống. Rừng núi còn nhiều, dân cư thưa và điều kiện sinh hoạt rất khác quê nhà miền Bắc. Nhưng chính nơi ấy được những người đi tìm đất lựa chọn để bắt đầu một cuộc sống mới.

Những chuyến xe đầu tiên lên Thanh Bình

Ngày 20/11/1956, đoàn xe đầu tiên đưa khoảng 300 người từ trại Thanh Hóa – Hố Nai lên vùng đất mới. Đúng một tháng sau, một đoàn khác tiếp tục đưa thêm số người tương đương đến định cư.

Phần lớn những gia đình tiên phong có quê gốc Điền Hộ, Nga Sơn, Thanh Hóa. Ngoài ra còn có một số gia đình Công giáo từ những giáo phận miền Bắc khác như Phát Diệm.

Những tháng đầu tiên gần như mọi thứ đều tạm bợ. Người dân dựng bạt làm chỗ ở, còn nhà nguyện chỉ là một tấm bạt lớn được dựng gần cầu Cam Ly. Cùng đồng hành với cộng đoàn khi ấy có cha Augustinô Phạm Văn Nguyện, cha Nguyễn Minh Luân, thầy Trần Văn Cảnh và các nữ tu Mến Thánh Giá Thanh Hóa, sau này thuộc Hội dòng Mến Thánh Giá Đà Lạt.

Tên Thanh Bình được đặt cho vùng đất mới. Trong đó có cả dấu ấn quê hương Thanh Hóa mà những người di dân vừa rời xa và ước vọng về một cuộc sống bình yên trên cao nguyên.

Mang theo cả cấu trúc làng đạo từ quê cũ

Một chi tiết khá đặc biệt trong lịch sử Thanh Bình là ngay từ những ngày đầu, cộng đoàn đã được chia thành bảy giáo họ, dựa theo cách tổ chức các họ đạo đã có tại xứ Điền Hộ ngoài Bắc.

Những người di dân vì thế không chỉ mang theo tài sản và sức lao động. Họ mang theo cả cách tổ chức cộng đồng, sinh hoạt giáo xứ, phong tục và ký ức của quê cũ.

Giữa một vùng đất hoàn toàn mới, cấu trúc giáo họ trở thành sợi dây giúp những gia đình vừa rời quê nhanh chóng hình thành lại cộng đồng. Nhà ở có thể còn là những tấm bạt, đường sá chưa hình thành rõ ràng, nhưng đời sống giáo xứ đã được tổ chức ngay từ những tháng đầu tiên.

Đây cũng là một nét thường gặp tại nhiều xứ đạo di dân hình thành trên cao nguyên Lâm Đồng trong giai đoạn sau năm 1954.

Từ khai hoang đến một vùng nông nghiệp

Những năm đầu tại Thanh Bình là thời gian khai phá đất đai và xây dựng cuộc sống. Người dân từng bước biến những vùng đất hoang thành ruộng và nương rẫy.

Đến khoảng những năm 1970, kinh tế địa phương đã dần ổn định. Người dân trồng lúa, bắp, đậu, các loại hoa màu và chăn nuôi heo, bò. Đời sống của giáo xứ phát triển cùng với quá trình hình thành những khu dân cư mới trên vùng Đức Trọng.

Đến năm 1975, Thanh Bình đã có gần 3.000 giáo dân. Từ vài trăm người trên những chuyến xe đầu tiên năm 1956, chưa đầy hai thập niên sau nơi đây đã trở thành một xứ đạo khá đông dân.

Ngôi nhà thờ năm 1967

Cùng với sự phát triển của cộng đoàn, nhu cầu có một ngôi thánh đường ổn định ngày càng lớn. Năm 1967, cha Laurensô Đỗ Ngọc Giá xây dựng Nhà thờ Thanh Bình.

Ngôi nhà thờ ấy trở thành trung tâm đời sống của giáo xứ trong hơn nửa thế kỷ. Nhiều thế hệ người Thanh Bình được rửa tội, học giáo lý, kết hôn và tham dự các sinh hoạt cộng đồng dưới mái nhà thờ này.

Nhưng khi giáo dân tăng từ vài trăm người lên hàng nghìn người, công trình năm 1967 dần không còn đáp ứng được nhu cầu. Đến những năm gần đây, Thanh Bình đã có hơn 4.000 giáo dân và việc xây dựng một ngôi thánh đường mới trở thành nhu cầu thực tế của cộng đoàn.

Một giai đoạn gắn với Dòng Don Bosco

Sau năm 1975, Thanh Bình bước vào một giai đoạn mục vụ đáng chú ý. Ngày 11/05/1975, các cha Giuse Hoàng Văn Tiệm, Giuse Nguyễn Tiến Mỹ cùng hai thầy Phạm Ngọc Chính và Lê Quang Anh thuộc Dòng Don Bosco được Giám mục Giáo phận cử đến phục vụ giáo xứ.

Các tu sĩ Don Bosco tiếp tục đồng hành với Thanh Bình trong gần hai thập niên.

Đến năm 1994, do nhu cầu nhân sự của hội dòng, Don Bosco trao lại giáo xứ cho Giáo phận Đà Lạt. Tòa Giám mục sau đó cử cha Matthêu Đinh Viết Hoàng làm quản xứ và cha Micae Hà Diên Tố làm phó xứ.

Giai đoạn Don Bosco vì thế trở thành một phần riêng trong hành trình phát triển của Thanh Bình, nối giữa những thế hệ linh mục tiên khởi và giai đoạn giáo xứ trực tiếp trở lại sự coi sóc của Giáo phận.

Một xứ đạo có nhiều ơn gọi

Trong các tư liệu của Giáo phận Đà Lạt, Thanh Bình nhiều lần được nhắc đến như một cộng đoàn có truyền thống Công giáo khá sâu và đặc biệt có nhiều ơn gọi linh mục, tu sĩ.

Năm 2017, Giáo phận ghi nhận giáo xứ đã có 26 linh mục dòng và triều, cùng nhiều nam nữ tu sĩ phục vụ trong các hội dòng khác nhau. Đây là một con số đáng chú ý đối với một cộng đoàn chỉ mới được hình thành từ giữa thập niên 1950.

Điều này phần nào phản ánh cách đời sống đạo được những gia đình di dân gìn giữ và truyền lại. Từ những người từng dựng nhà nguyện bằng bạt giữa vùng đất mới, các thế hệ sau đã có nhiều người chọn con đường linh mục và đời sống thánh hiến.

Nhà thờ Thánh Giuse giữa những làng người bản địa

Thanh Bình không chỉ có cộng đồng người Kinh gốc miền Bắc. Địa bàn giáo xứ còn nằm gần những làng của đồng bào dân tộc bản địa.

Do nhiều giáo dân thuộc ba giáo họ Đức Mẹ Vô Nhiễm, Đức Mẹ Phù Hộ và Thánh Đa Minh sống xa nhà thờ chính, giáo xứ từng bước chuẩn bị một cơ sở phụ để phục vụ khu vực này. Một gia đình đã hiến đất tại vị trí gần các làng dân tộc để xây dựng nhà thờ.

Ngày 17/01/2017, Đức cha Antôn Vũ Huy Chương, Giám mục Giáo phận Đà Lạt, chủ sự lễ khánh thành và cung hiến Nhà thờ Thánh Giuse thuộc Giáo xứ Thanh Bình.

Sự xuất hiện của ngôi nhà thờ thứ hai cho thấy địa bàn mục vụ Thanh Bình đã mở rộng khá xa so với cộng đoàn di dân ban đầu.

Xây lại ngôi thánh đường sau hơn nửa thế kỷ

Ngày 23/03/2023, Đức cha Đaminh Nguyễn Văn Mạnh cử hành nghi thức làm phép viên đá và diện tích xây dựng Nhà thờ Thanh Bình mới.

Công trình được thực hiện trong gần 26 tháng. Ngày 15/05/2025, Đức cha Đaminh Nguyễn Văn Mạnh trở lại Thanh Bình chủ sự Thánh lễ khánh thành và cung hiến ngôi thánh đường mới với tước hiệu Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời.

Đây là một dấu mốc quan trọng: ngôi nhà thờ năm 1967 đã hoàn thành sứ mạng sau hơn nửa thế kỷ và nhường chỗ cho một công trình phù hợp hơn với cộng đoàn gần 5.000 giáo dân.

Một ngôi nhà thờ mang đường nét Tây Nguyên

Nhà thờ Thanh Bình mới tạo dấu ấn bởi kiến trúc lấy cảm hứng từ nhà rông Tây Nguyên. Mặt tiền nổi bật với mái chữ A vươn cao, trong khi không gian kiến trúc sử dụng nhiều biểu tượng Kitô giáo.

Ở trung tâm mặt tiền là hình ảnh năm chiếc bánh và hai con cá, gợi lại trình thuật Tin Mừng về phép lạ hóa bánh ra nhiều. Hai bên có các số La Mã tượng trưng cho Mười Điều Răn; hệ thống kính màu thể hiện các nhân vật và câu chuyện Kinh Thánh.

Cách lựa chọn hình thức nhà rông tạo ra một liên hệ khá thú vị giữa lịch sử và hiện tại của Thanh Bình. Những gia đình tiên phong năm 1956 đến đây từ Thanh Hóa, nhưng vùng đất họ chọn lại là không gian sinh sống lâu đời của người K’Ho và các cộng đồng Tây Nguyên.

Gần bảy thập niên sau, chính hình ảnh kiến trúc bản địa lại trở thành một phần diện mạo của ngôi thánh đường mới.

Thanh Bình trong Giáo hạt Đức Trọng

Ngày nay, Thanh Bình thuộc Giáo hạt Đức Trọng, Giáo phận Đà Lạt. Giáo phận từng gọi đây là một trong những giáo xứ kỳ cựu của giáo hạt.

Cộng đoàn hiện có khoảng gần 5.000 giáo dân, được tổ chức thành 10 giáo họ. Con số này cho thấy một quá trình phát triển đáng kể nếu nhìn lại khoảng 600 người trên hai chuyến xe từ Hố Nai lên cao nguyên cuối năm 1956.

Bên cạnh Thanh Bình còn có Giáo xứ Kim Phát. Hai giáo xứ nằm kế cận nhau và chỉ cách nhau một cây cầu trên trục Quốc lộ 27. Kim Phát cũng hình thành từ làn sóng di dân Công giáo miền Bắc năm 1955, nhưng cộng đoàn ban đầu chủ yếu có nguồn gốc Kim Sơn – Phát Diệm. Vì vậy đây là hai giáo xứ khác nhau và cần tách riêng trong dữ liệu Mapstore.

Từ Bình Thạnh, Đức Trọng đến Đinh Văn Lâm Hà

Trong các tài liệu trước năm 2025, địa chỉ Nhà thờ Thanh Bình được ghi là 224A, xã Bình Thạnh, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng. Vì vậy Thanh Bình lâu nay vẫn được nhận diện như một giáo xứ của vùng Đức Trọng.

Sau đợt sắp xếp hành chính năm 2025, toàn bộ xã Bình Thạnh cũ của huyện Đức Trọng được hợp nhất với xã Tân Văn và thị trấn Đinh Văn để thành lập xã Đinh Văn Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng.

Điều này tạo nên một trường hợp khá thú vị trong dữ liệu địa danh: về tổ chức Giáo hội, Thanh Bình vẫn thuộc Giáo hạt Đức Trọng; nhưng về hành chính dân sự hiện nay, vị trí nhà thờ thuộc xã Đinh Văn Lâm Hà.

Với Mapstore, vì vậy nên giữ cả hai lớp thông tin. “Bình Thạnh – Đức Trọng” là địa chỉ lịch sử và từ khóa quen thuộc; “Đinh Văn Lâm Hà – Lâm Đồng” là địa chỉ hành chính hiện hành.

Một phần Thanh Hóa ở lại trên cao nguyên

Tên Thanh Bình hôm nay không chỉ là tên một giáo xứ.

Phía sau nó là ký ức về những gia đình rời Thanh Hóa, qua Hố Nai rồi lại lên cao nguyên tìm đất. Ngày 20/11/1956, khoảng 300 người đến trước; một tháng sau thêm một đoàn tương đương. Họ dựng bạt làm nhà, dựng một tấm bạt lớn làm nhà nguyện rồi bắt đầu khai hoang.

Họ mang theo cách tổ chức bảy giáo họ từ Điền Hộ, mang theo nếp sống Công giáo của quê cũ và cùng nhau gây dựng một vùng dân cư mới. Năm 1967 có nhà thờ. Năm 1975 cộng đoàn đã gần 3.000 người. Đến năm 2025, Thanh Bình có gần 5.000 giáo dân và một ngôi thánh đường mới.

Nhưng có lẽ điều thú vị nhất nằm ở chính sự chuyển đổi ấy. Những người đầu tiên mang một phần Thanh Hóa lên cao nguyên, còn những thế hệ sau đã trở thành người của vùng đất Lâm Đồng. Và ngôi nhà thờ mới mang dáng dấp nhà rông Tây Nguyên như một dấu nối tự nhiên giữa hai miền đất trong lịch sử của cộng đoàn.

Thông tin Giáo xứ Thanh Bình

Tên: Giáo xứ Thanh Bình
Giáo hạt: Đức Trọng
Giáo phận: Đà Lạt
Nguồn gốc cộng đoàn: Giáo dân di cư, phần lớn từ Điền Hộ – Nga Sơn – Thanh Hóa
Mốc khởi đầu: Năm 1956
Ngày đoàn đầu tiên đến Thanh Bình: 20/11/1956
Linh mục gắn với buổi đầu: Augustinô Phạm Văn Nguyện
Bổn mạng: Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời
Ngày kính bổn mạng: 15/08
Nhà thờ cũ: Xây dựng năm 1967
Đặt viên đá Nhà thờ mới: 23/03/2023
Khánh thành và cung hiến Nhà thờ mới: 15/05/2025
Tước hiệu Nhà thờ: Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời
Đặc điểm kiến trúc Nhà thờ mới: Lấy cảm hứng từ nhà rông Tây Nguyên
Quy mô hiện nay: Gần 5.000 giáo dân, 10 giáo họ
Địa chỉ hiện nay: 224A, khu vực Bình Thạnh cũ, xã Đinh Văn Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng
Địa chỉ trước đây: 224A, xã Bình Thạnh, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng
Loại hình: Giáo xứ Công giáo