Cầu Cổ Lũy và chùa Minh Đức – một góc mới bên sông Trà Khúc, Quảng Ngãi

Nơi sông Trà Khúc gặp biển

Sông Trà Khúc đi qua nhiều vùng đất trước khi mở rộng ở hạ lưu rồi đổ ra biển tại Cửa Đại. Trong ký ức của cư dân nơi đây, vùng cửa sông từng gắn với những chuyến đò, làng chài và cuộc sống mưu sinh theo con nước. Hai bờ sông gần nhau nhưng việc đi lại từng phải vòng khá xa.

Cũng chính ở khu vực này, Quảng Ngãi những năm gần đây mở rộng không gian đô thị về phía đông. Những tuyến đường Hoàng Sa, Trường Sa và đường ven biển dần hình thành, đưa thành phố gần hơn với Mỹ Khê, Cửa Đại và dải bờ biển phía đông.

Cầu Cổ Lũy xuất hiện trong bối cảnh ấy.

Cầu Cửa Đại mang tên Cổ Lũy

Dự án ban đầu mang tên cầu Cửa Đại, được khởi công ngày 18/12/2017. Đến năm 2020, tỉnh Quảng Ngãi quyết định sử dụng tên Cổ Lũy cho công trình.

Tên gọi này gắn với địa danh Cổ Lũy ở vùng cửa sông, đồng thời giúp phân biệt với cầu Cửa Đại tại Quảng Nam.

Ngày 20/10/2020, cầu Cổ Lũy được thông xe kỹ thuật. Từ đó, một tuyến kết nối mới chính thức hình thành giữa hai bờ hạ lưu sông Trà Khúc.

Gần 1,9 km bắc qua sông Trà Khúc

Toàn bộ dự án cầu và đường dẫn dài khoảng 3,7 km, trong đó phần cầu dài 1.876,8 m. Công trình có 37 nhịp, đoạn dây văng gồm 5 tháp và 6 nhịp; tổng mức đầu tư khoảng 2.250 tỷ đồng.

Đầu phía bắc kết nối với đường Hoàng Sa tại khu vực Tịnh Khê, còn đầu phía nam nối với đường Trường Sa tại khu vực Nghĩa Phú. Cầu trở thành mắt xích quan trọng của hệ thống giao thông hướng ra biển của Quảng Ngãi.

Đây cũng là cầu dây văng đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi. Nhưng giá trị của Cổ Lũy không chỉ nằm ở quy mô hay kỹ thuật xây dựng.

Từ chuyến đò sang một cây cầu

Trước khi có Cổ Lũy, việc đi lại giữa Tịnh Khê và Nghĩa Phú chịu nhiều cách trở bởi sông nước. Người dân hai bên bờ từng quen với đò ngang hoặc phải đi vòng qua những cây cầu phía thượng lưu.

Khi Cổ Lũy được đưa vào sử dụng, quãng đường kết nối hai khu vực được rút ngắn đáng kể. Những làng nằm hai bên cửa sông từ chỗ bị chia cách bởi dòng Trà Khúc bắt đầu được nối trực tiếp bằng đường bộ.

Một cây cầu vì thế có thể làm thay đổi cả cách con người nhìn về khoảng cách. Nơi từng là cuối đường ở một bờ sông lại trở thành điểm nối sang một vùng đất khác.

Đứng trên cầu nhìn thấy núi Thiên Mã

Cổ Lũy có một vị trí khá đặc biệt về cảnh quan. Nhìn về phía đông là Cửa Đại và biển; nhìn về phía tây là mặt sông Trà Khúc mở rộng. Ở bờ bắc, núi Thiên Mã nổi lên giữa vùng hạ lưu.

Thiên Mã không phải ngọn núi quá cao, nhưng vị trí nằm sát cửa sông khiến nơi đây có tầm nhìn rộng. Từ trên núi có thể quan sát dòng Trà Khúc, cầu Cổ Lũy, những vùng dân cư hai bên bờ và xa hơn là biển Đông.

Trên chính ngọn núi này, một quần thể văn hóa tâm linh mới đang hình thành: Chùa Minh Đức và Khu văn hóa Thiên Mã.

Thiên Mã trong vùng “Tam Thiên” của Quảng Ngãi

Trong cách gọi quen thuộc của người Quảng Ngãi, Thiên Mã thường được đặt cùng Thiên Ấn và Thiên Bút, tạo thành ba địa danh mang chữ “Thiên” gắn với cảnh quan quanh vùng thành phố.

Thiên Ấn đã trở thành biểu tượng lâu đời của Quảng Ngãi với chùa Thiên Ấn trên núi. Thiên Bút nằm gần trung tâm đô thị. Còn Thiên Mã ở phía hạ lưu sông Trà Khúc, gần Cửa Đại.

Trong nhiều năm, Thiên Mã ít được biết đến hơn hai địa danh còn lại. Việc xây dựng Chùa Minh Đức và Khu văn hóa Thiên Mã đang đưa ngọn núi này trở thành một điểm nhấn mới trong không gian phía đông Quảng Ngãi.

Chùa Minh Đức trên núi Thiên Mã

Chùa Minh Đức nằm trong Khu văn hóa Thiên Mã, một dự án có quy mô hơn 90 ha, trải trên khu vực núi Thiên Mã và vùng phụ cận.

Dự án được hình thành với nhiều hạng mục như Chùa Minh Đức, quảng trường, bảo tháp, bảo tàng Phật giáo, Long Hoa Viên, vườn Bạch Mã, thiền đường, phương y đường và các không gian cảnh quan khác.

Người sáng lập gắn với dự án là Hòa thượng Thích Tâm Vị, một người con quê Quảng Ngãi và cũng là vị tu hành có nhiều năm hoạt động tại Lâm Đồng. Ông được biết đến qua các công trình Phật giáo như chùa Linh Phước và chùa Linh Ẩn.

Từ vùng đất quê hương bên sông Trà Khúc, ý tưởng về một quần thể văn hóa Phật giáo quy mô lớn trên núi Thiên Mã dần được triển khai.

Một công trình vẫn đang tiếp tục hoàn thiện

Chùa Minh Đức là công trình mới, vì vậy cần phân biệt với những ngôi cổ tự có lịch sử hàng trăm năm tại Quảng Ngãi.

Các thủ tục đất đai cho Chùa Minh Đức và Khu văn hóa Thiên Mã được tỉnh triển khai từ năm 2018; công trình bước vào giai đoạn xây dựng lớn trong những năm tiếp theo. Đến nay, nhiều hạng mục đã hình thành và khu vực đã đón người dân, Phật tử đến chiêm bái, vãn cảnh, trong khi toàn bộ quần thể vẫn tiếp tục được hoàn thiện.

Điều đáng chú ý ở Minh Đức không nằm ở chiều sâu lịch sử của một ngôi chùa cổ, mà ở quy mô và vị trí của một quần thể tâm linh mới giữa vùng cửa sông Trà Khúc.

Tượng Quán Thế Âm hướng về biển

Một trong những hạng mục nổi bật nhất của quần thể là tôn tượng Bồ-tát Quán Thế Âm được thiết kế với chiều cao khoảng 125 m.

Tượng được bố trí trên núi Thiên Mã, hướng về không gian cửa biển. Khi hoàn thiện, đây sẽ là một trong những công trình tượng Phật có quy mô đặc biệt lớn tại Việt Nam.

Do công trình vẫn trong quá trình xây dựng, những thông tin về danh hiệu kỷ lục hay vị trí xếp hạng chiều cao cần được cập nhật theo thời điểm hoàn thành và công bố chính thức. Với Mapstore, giá trị đáng chú ý hơn là mối quan hệ giữa công trình với cảnh quan chung quanh: núi Thiên Mã phía sau, sông Trà Khúc phía trước và biển Đông ở xa.

Cầu Cổ Lũy và Minh Đức nhìn thấy nhau

Điều làm khu vực này trở nên khác biệt là hai công trình có thể nhìn thấy nhau khá rõ.

Từ cầu Cổ Lũy nhìn về bờ bắc là núi Thiên Mã và quần thể Chùa Minh Đức. Ngược lại, từ những vị trí cao trên núi có thể quan sát gần như toàn bộ cây cầu trải ngang mặt sông.

Một bên là công trình giao thông với những trụ dây văng. Một bên là không gian tâm linh trên sườn núi. Ở giữa là dòng Trà Khúc; phía trước là Cửa Đại và biển.

Không cần đứng riêng từng công trình, chính tổng thể ấy mới tạo nên cảnh quan đặc trưng của khu vực.

Một góc nhìn mới về Quảng Ngãi

Nhắc đến Quảng Ngãi, nhiều người thường nhớ núi Ấn – sông Trà. Đó là hình ảnh đã đi cùng vùng đất này qua nhiều thế hệ.

Nhưng thành phố đang dần mở rộng về phía biển. Những con đường mới, cầu Cổ Lũy và không gian quanh Cửa Đại đang tạo thêm một hướng nhìn khác.

Nếu Thiên Ấn đứng bên sông Trà như một biểu tượng cũ của Quảng Ngãi, thì Thiên Mã – Minh Đức cùng cầu Cổ Lũy đang hình thành một lớp cảnh quan mới ở cuối dòng sông.

Cũ và mới không nhất thiết thay thế nhau. Chúng có thể cùng tồn tại trên một dòng chảy: phía thượng lưu là những địa danh đã đi vào ký ức, phía hạ lưu là những công trình của một thành phố đang hướng ra biển.

Từ nơi cách trở thành một không gian kết nối

Cầu Cổ Lũy thay đổi giao thông, nhưng tác động lớn hơn là mở ra khả năng kết nối cả vùng hạ lưu. Hai tuyến Hoàng Sa và Trường Sa được nối lại, đường ven biển trở nên liền mạch hơn, còn những vùng đất quanh Cửa Đại có thêm điều kiện phát triển.

Trong không gian ấy, Chùa Minh Đức và núi Thiên Mã tạo thêm một điểm đến văn hóa tâm linh. Mỹ Khê mang giá trị biển, Cửa Đại là nơi sông gặp biển, còn các làng ven sông vẫn giữ lại những sinh hoạt gắn với nghề cá, cào don, nhũi hến và cuộc sống theo con nước.

Nếu nhìn riêng từng địa điểm, đó là cầu, chùa, núi, sông và biển. Nhưng đặt chúng cạnh nhau, đây lại là một vùng cảnh quan khá hoàn chỉnh.

Một nơi đáng nhìn từ cả hai phía

Có lẽ cách thú vị để cảm nhận khu vực này là nhìn nó từ hai phía.

Đứng trên cầu Cổ Lũy, có thể nhìn về núi Thiên Mã và Chùa Minh Đức. Lên núi Thiên Mã, lại thấy cây cầu nằm ngang cuối dòng Trà Khúc. Nếu đi tiếp về phía biển là Cửa Đại và Mỹ Khê.

Những góc nhìn ấy cho thấy Quảng Ngãi không chỉ có những di sản đã tồn tại từ lâu. Một vùng đất cũng được tạo nên bởi những công trình mới, miễn là chúng dần trở thành một phần trong đời sống và ký ức của con người.

Cầu Cổ Lũy mới xuất hiện từ năm 2020. Chùa Minh Đức vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Cả hai đều còn rất trẻ so với lịch sử của sông Trà Khúc.

Nhưng ở nơi dòng sông chuẩn bị gặp biển, chúng đã bắt đầu tạo nên một hình ảnh khác của Quảng Ngãi hôm nay.

Thông tin Cầu Cổ Lũy

Tên: Cầu Cổ Lũy
Tên dự án ban đầu: Cầu Cửa Đại
Vị trí: Hạ lưu sông Trà Khúc, Quảng Ngãi
Khởi công: 18/12/2017
Thông xe kỹ thuật: 20/10/2020
Chiều dài toàn dự án: Khoảng 3,7 km
Chiều dài cầu: 1.876,8 m
Số nhịp: 37
Loại cầu: Cầu bê tông cốt thép dự ứng lực, có đoạn dây văng
Đặc điểm: Cầu dây văng đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi
Tổng mức đầu tư: Khoảng 2.250 tỷ đồng
Kết nối: Đường Hoàng Sa – đường Trường Sa

Thông tin Chùa Minh Đức – Khu văn hóa Thiên Mã

Tên: Chùa Minh Đức
Quần thể: Khu văn hóa Thiên Mã
Vị trí: Núi Thiên Mã, khu vực hạ lưu sông Trà Khúc, Quảng Ngãi
Quy mô dự án: Hơn 90 ha
Người sáng lập: Hòa thượng Thích Tâm Vị
Tính chất: Công trình văn hóa tâm linh Phật giáo
Các hạng mục chính: Chùa Minh Đức, quảng trường, tượng Phật, bảo tháp, bảo tàng Phật giáo, Long Hoa Viên, thiền đường và các khu cảnh quan
Điểm nhấn đang xây dựng: Tôn tượng Bồ-tát Quán Thế Âm cao khoảng 125 m
Tình trạng: Nhiều hạng mục đã hình thành, toàn quần thể tiếp tục được hoàn thiện