Đang tải bài viết…
Đang tải bài viết…
Long Hải không chỉ là một bãi biển nằm gần Vũng Tàu. Vùng đất này hình thành trong khoảng không gian nơi núi tiến gần xuống biển, phía trước là những bãi cát và làng biển, phía sau là dãy Minh Đạm. Trên nền địa hình ấy, nhiều thế hệ cư dân đã sống bằng nghề biển, hình thành tín ngưỡng Dinh Cô và để lại những lớp ký ức gắn với cả biển lẫn núi.
Long Hải nằm trên dải ven biển phía đông Vũng Tàu. Theo đơn vị hành chính hiện hành năm 2026, địa danh này thuộc xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh. Xã Long Hải hiện nay có phạm vi rộng hơn Long Hải trong cách gọi truyền thống, do được hình thành từ quỹ địa bàn của thị trấn Long Hải cùng Phước Hưng và Phước Tỉnh trước đây.
Nhưng trong ký ức địa phương và cách gọi về vùng biển, Long Hải vẫn gắn trước hết với một không gian khá đặc biệt: phía trước là biển, phía sau là núi.
Dãy Minh Đạm kéo dài gần đường bờ, có những đoạn sườn núi tiến sát xuống biển. Giữa chân núi và mặt nước là những bãi cát, mũi đá, khu dân cư và các con đường men theo địa hình tự nhiên.
Chính sự gần nhau giữa núi và biển tạo nên hình dáng riêng của Long Hải.
Ở đây, người ta không chỉ nhìn thấy biển theo một đường chân trời rộng. Quay lại phía sau đã có núi; đi dọc bờ biển, cảnh quan liên tục chuyển từ bãi cát sang mũi đá, sườn núi rồi lại mở ra những khoảng biển khác.
Mối quan hệ ấy cũng giải thích vì sao nhiều địa danh quan trọng của Long Hải đều nằm trên ranh giới giữa hai không gian này.
Trước khi Long Hải được biết đến như một vùng nghỉ dưỡng, biển đã là không gian mưu sinh của cư dân địa phương.
Những cộng đồng ngư dân hình thành dọc bờ, đưa thuyền ra biển rồi trở về với cá, mực và các loại hải sản. Công việc trên biển kéo theo nhiều hoạt động trên bờ: chuẩn bị ngư cụ, sửa lưới, mua bán hải sản và những sinh hoạt gia đình gắn với từng chuyến đi.
Dấu ấn ấy vẫn hiện diện trong Long Hải ngày nay. Các tài liệu chính thức năm 2026 tiếp tục ghi nhận Long Hải là một địa bàn có đông ngư dân đi biển, cho thấy nghề biển không chỉ thuộc về ký ức của vùng đất.
Từ đời sống ấy cũng hình thành một thế giới tinh thần riêng.
Người đi biển phải đối diện với thời tiết, sóng gió và những bất trắc khó đoán định. Mong ước chuyến đi bình an, ghe thuyền trở về và mùa biển thuận lợi dần đi vào tín ngưỡng của cộng đồng.
Ở Long Hải, một trong những biểu hiện rõ nhất của lớp văn hóa ấy là câu chuyện Dinh Cô.
Một người con gái trong truyền thuyết dân gian, một ngôi mộ bên biển rồi một nơi thờ tự được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ đã dần trở thành một phần bản sắc của vùng đất. Từ đó, Dinh Cô và lễ hội quanh Dinh không đứng ngoài đời sống của làng biển mà lớn lên ngay trong đời sống ấy.
Nếu biển kể câu chuyện về sinh kế và tín ngưỡng thì dãy Minh Đạm lại mở ra một lớp khác của Long Hải.
Những khối núi đá nằm gần biển tạo nên một đường nền tự nhiên phía sau vùng dân cư. Qua nhiều thời kỳ, hệ núi này được biết đến bằng những tên gọi và phạm vi địa danh khác nhau; Minh Đạm là tên quen thuộc ngày nay và cũng gắn với một giai đoạn lịch sử đặc biệt của vùng đất.
Địa hình núi đá, hang động, rừng cây và vị trí có thể quan sát vùng xung quanh đã khiến nơi đây trở thành căn cứ trong các cuộc kháng chiến. Từ một thực thể tự nhiên, Minh Đạm vì thế còn trở thành một không gian lưu giữ ký ức lịch sử.
Nhưng ảnh hưởng của núi đối với Long Hải không chỉ nằm trong câu chuyện chiến tranh.
Đi dọc bờ biển có thể thấy chính địa hình núi đã góp phần chia đường bờ thành nhiều khoảng khác nhau. Ở phía đông, tuyến đường tiếp tục men dưới chân núi, đi qua khu vực Đèo Nước Ngọt và hướng về Phước Hải. Núi lúc gần, lúc lùi khỏi mặt nước, khiến cảnh quan thay đổi chỉ trong một hành trình tương đối ngắn.
Bởi vậy, muốn hiểu Long Hải chỉ từ bãi biển là chưa đủ. Phần đất phía sau bờ biển cũng quan trọng không kém phần nước phía trước.
Ngày nay, Long Hải có thêm khách sạn, khu nghỉ dưỡng, nhà hàng và những dịch vụ phục vụ người đến biển. Trong quy hoạch du lịch quốc gia, Long Hải – Bình Châu cũng được xác định là một trong những địa điểm tiềm năng phát triển khu du lịch quốc gia của vùng Đông Nam Bộ.
Nhưng phía sau lớp không gian nghỉ dưỡng ấy vẫn có thể nhận ra cấu trúc đã làm nên vùng đất từ lâu.
Biển vẫn là nơi những con thuyền đi và về. Dinh Cô vẫn gắn với đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Minh Đạm vẫn nằm phía sau vùng dân cư. Con đường ven biển tiếp tục men theo chân núi về phía Đèo Nước Ngọt và Phước Hải.
Những yếu tố ấy không tồn tại riêng biệt.
Núi tạo nên hình dáng của bờ biển. Biển tạo nên sinh kế. Sinh kế hình thành cộng đồng, còn đời sống của cộng đồng lại tạo nên tín ngưỡng và ký ức của vùng đất.
Vì vậy, Long Hải có thể được nhìn như một vùng nghỉ dưỡng ven biển, nhưng câu chuyện của nơi này bắt đầu từ trước khi những khu nghỉ dưỡng xuất hiện.
Đó là câu chuyện của một vùng đất nằm giữa núi và biển, nơi con người đã sống cùng cả hai trong nhiều thế hệ và để lại dấu ấn của mình trên từng lớp cảnh quan.

Chành xe Tô Châu – 460 Lê Hồng Phong
460 Lê Hồng Phong, Phường Vườn Lài, Thành phố Hồ Chí Minh

Chành xe Tô Châu – Thủ Đức
177 Đỗ Mười (QL1A), Phường Tam Bình, Thành phố Hồ Chí Minh

Chành xe Tô Châu – Cầu Vàm Cống
477 QL91, Khu Vực Thới Hòa 1, Phường Thốt Nốt, Thành phố Cần Thơ

Giáo xứ Hải Dương – Giáo hạt Hải Dương, Giáo phận Hải Phòng
100 Trần Hưng Đạo, Phường Lê Thanh Nghị, Thành phố Hải Phòng

Giáo xứ Hàng Kênh, Giáo hạt Chính Tòa, Giáo Phận Hải Phòng
116 Lạch Tray, Phường Lê Chân, Thành phố Hải Phòng

Giáo xứ Hải Dương – Giáo hạt Hải Dương, Giáo phận Hải Phòng
Nằm tại số 100 Trần Hưng Đạo, Giáo xứ Hải Dương thuộc Giáo hạt Hải Dương, Giáo phận Hải Phòng là một cộng đoàn Công giáo lâu đời giữa vùng đất Hải Dương. Ngôi nhà thờ được ghi nhận xây dựng từ năm 1875, hiện diện giữa khu vực trung tâm đô thị và gắn với một vùng đất có vị trí đặc biệt trong lịch sử Công giáo miền Đông Bắc. Không xa nhà thờ là Đền Thánh Tử Đạo Hải Dương, nơi lưu dấu cuộc tử đạo năm 1861 của các chứng nhân đức tin sau này được Giáo hội tuyên phong hiển thánh.

Giáo xứ Hàng Kênh – Giáo hạt Chính Tòa, Giáo phận Hải Phòng
Giữa khu vực nội thành Hải Phòng, trên trục đường Lạch Tray đông đúc, Giáo xứ Hàng Kênh thuộc Giáo hạt Chính Tòa, Giáo phận Hải Phòng là một cộng đoàn Công giáo có lịch sử hơn một thế kỷ. Hàng Kênh được thành lập với tư cách giáo họ từ năm 1893, từng trực thuộc Giáo xứ Nam Pháp trước khi chính thức được nâng lên hàng giáo xứ năm 2020. Từ một giáo họ lâu đời giữa lòng thành phố, Hàng Kênh ngày nay vừa phục vụ cộng đoàn địa phương, vừa trở thành điểm quy tụ của nhiều người Công giáo từ các nơi đến Hải Phòng sinh sống và làm việc.

Giáo xứ Truyền Tin – Giáo hạt Tân Thạnh, Giáo phận Long Xuyên
Giữa vùng đồng bằng được nhận diện bằng những con kinh mang số, Giáo xứ Truyền Tin nằm bên Kinh 8A, thuộc Giáo hạt Tân Thạnh, Giáo phận Long Xuyên. Trước đây, địa chỉ quen thuộc của nhà thờ là Thạnh Đông A, huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang; sau thay đổi địa giới hành chính, khu vực này thuộc xã Thạnh Đông, tỉnh An Giang. Tên gọi Kinh 8A vẫn còn đó, gắn nhà thờ với một không gian rất đặc trưng của miền Tây: những con kinh thẳng dài, ruộng lúa và các xóm dân cư hình thành dọc hai bên bờ nước.

Đỉnh Tầm Bồ – điểm cao giữa rừng Bình Châu – Phước Bửu
Giữa một vùng ven biển vốn được hình dung bằng những bãi cát thấp và Biển Đông, Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu còn có những điểm địa hình cao hơn nằm trong rừng. Tầm Bồ là một trong số đó. Với độ cao khoảng 114 m, nơi đây không phải một ngọn núi lớn, nhưng đủ để mở ra một góc nhìn khác về vùng đất: từ rừng nhìn về phía dải biển Hồ Cốc – Hồ Tràm.Câu chuyện của Tầm Bồ vì thế không nằm ở độ cao. Điều đáng chú ý là vị trí của một điểm cao giữa khu rừng tự nhiên nằm rất gần biển.

Cửa Bình Châu – nơi làng biển mở ra Biển Đông
Ở phía biển của Bình Châu có một khoảng cửa nước nối không gian phía trong với Biển Đông. Trên bản đồ địa danh biển Việt Nam, nơi này mang tên Cửa Bình Châu. Gần đó là Đầm Bình Châu, cảng cá, khu neo đậu tàu thuyền và những công trình phục vụ hoạt động nghề biển.

Aultmore Distillery – Nhà chưng cất whisky giữa vùng Foggie Moss, Speyside, Scotland
Aultmore Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm gần thị trấn Keith, thuộc vùng Speyside của Scotland. Được Alexander Edward thành lập và bắt đầu sản xuất năm 1897, Aultmore đã tồn tại hơn 125 năm giữa một khu vực từ lâu gắn với nghề chưng cất whisky.

The Glenrothes Distillery – Nhà chưng cất Speyside từ năm 1879 tại Rothes, Scotland
The Glenrothes Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Rothes, Moray, Scotland, ngay trung tâm vùng whisky Speyside. Được thành lập năm 1879, nhà chưng cất trải qua gần 150 năm phát triển và ngày nay là một trong những tên tuổi lâu đời gắn với thị trấn Rothes.

Stirling Distillery – Khi whisky trở lại dưới chân lâu đài Stirling sau hơn 170 năm
Ngay dưới chân Stirling Castle, giữa khu phố cổ mang đậm dấu ấn lịch sử Scotland, một nhà chưng cất nhỏ đang viết tiếp câu chuyện từng bị gián đoạn hơn một thế kỷ. Stirling Distillery không có quy mô lớn, nhưng vị trí, lịch sử và hành trình đưa whisky trở lại thành phố Stirling khiến nơi đây trở thành một điểm đáng chú ý trên bản đồ whisky Scotland.

Kininvie Distillery – Nhà chưng cất Speyside kín tiếng của William Grant & Sons
Kininvie Distillery là nhà chưng cất Single Malt Scotch Whisky nằm tại Dufftown, Moray, Scotland, thuộc vùng whisky Speyside. Được William Grant & Sons xây dựng năm 1990, Kininvie có vị trí đặc biệt khi nằm ngay trong khu vực của The Balvenie Distillery và gần Glenfiddich – hai nhà chưng cất nổi tiếng cùng thuộc tập đoàn gia đình William Grant & Sons.

Auchentoshan Distillery – Nhà chưng cất whisky Lowland hơn 200 năm bên Glasgow, Scotland
Auchentoshan Distillery là nhà chưng cất Scotch whisky nằm tại Clydebank, ở phía tây bắc Glasgow, Scotland. Nhà chưng cất có lịch sử chính thức từ năm 1823 và ngày nay được biết đến đặc biệt với phương pháp chưng cất ba lần – Triple Distillation, tạo nên phong cách nhẹ, tươi và mềm mại đặc trưng của Auchentoshan Single Malt Scotch Whisky.

Nằm tại số 100 Trần Hưng Đạo, Giáo xứ Hải Dương thuộc Giáo hạt Hải Dương, Giáo phận Hải Phòng là một cộng đoàn Công giáo lâu đời giữa vùng đất Hải Dương. Ngôi nhà thờ được ghi nhận xây dựng từ năm 1875, hiện diện giữa khu vực trung tâm đô thị và gắn với một vùng đất có vị trí đặc biệt trong lịch sử Công giáo miền Đông Bắc. Không xa nhà thờ là Đền Thánh Tử Đạo Hải Dương, nơi lưu dấu cuộc tử đạo năm 1861 của các chứng nhân đức tin sau này được Giáo hội tuyên phong hiển thánh.

Giữa khu vực nội thành Hải Phòng, trên trục đường Lạch Tray đông đúc, Giáo xứ Hàng Kênh thuộc Giáo hạt Chính Tòa, Giáo phận Hải Phòng là một cộng đoàn Công giáo có lịch sử hơn một thế kỷ. Hàng Kênh được thành lập với tư cách giáo họ từ năm 1893, từng trực thuộc Giáo xứ Nam Pháp trước khi chính thức được nâng lên hàng giáo xứ năm 2020. Từ một giáo họ lâu đời giữa lòng thành phố, Hàng Kênh ngày nay vừa phục vụ cộng đoàn địa phương, vừa trở thành điểm quy tụ của nhiều người Công giáo từ các nơi đến Hải Phòng sinh sống và làm việc.

Giữa vùng đồng bằng được nhận diện bằng những con kinh mang số, Giáo xứ Truyền Tin nằm bên Kinh 8A, thuộc Giáo hạt Tân Thạnh, Giáo phận Long Xuyên. Trước đây, địa chỉ quen thuộc của nhà thờ là Thạnh Đông A, huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang; sau thay đổi địa giới hành chính, khu vực này thuộc xã Thạnh Đông, tỉnh An Giang. Tên gọi Kinh 8A vẫn còn đó, gắn nhà thờ với một không gian rất đặc trưng của miền Tây: những con kinh thẳng dài, ruộng lúa và các xóm dân cư hình thành dọc hai bên bờ nước.

Giữa một vùng ven biển vốn được hình dung bằng những bãi cát thấp và Biển Đông, Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu còn có những điểm địa hình cao hơn nằm trong rừng. Tầm Bồ là một trong số đó. Với độ cao khoảng 114 m, nơi đây không phải một ngọn núi lớn, nhưng đủ để mở ra một góc nhìn khác về vùng đất: từ rừng nhìn về phía dải biển Hồ Cốc – Hồ Tràm.Câu chuyện của Tầm Bồ vì thế không nằm ở độ cao. Điều đáng chú ý là vị trí của một điểm cao giữa khu rừng tự nhiên nằm rất gần biển.

Ở phía biển của Bình Châu có một khoảng cửa nước nối không gian phía trong với Biển Đông. Trên bản đồ địa danh biển Việt Nam, nơi này mang tên Cửa Bình Châu. Gần đó là Đầm Bình Châu, cảng cá, khu neo đậu tàu thuyền và những công trình phục vụ hoạt động nghề biển.

Trên hành trình từ vùng đất phía trong Đông Nam Bộ về cửa biển Lộc An, sông Ray đi qua một công trình đã làm thay đổi đáng kể cảnh quan và vai trò của dòng nước: Hồ Sông Ray. Với dung tích hơn 215 triệu m³, đây không đơn thuần là một mặt hồ rộng giữa vùng nông nghiệp mà là một hồ chứa có vai trò quan trọng đối với nguồn nước của cả khu vực.

Trước khi gặp Biển Đông tại Lộc An, nước của sông Ray đã đi qua một hành trình dài từ vùng đất phía trong của Đông Nam Bộ. Dòng sông đi qua địa bàn Đồng Nai, tiếp tục chảy về phía nam, qua hồ chứa Sông Ray rồi cuối cùng mở ra vùng cửa biển Lộc An. Nếu nhìn Lộc An từ phía biển, sông Ray là dòng nước đi đến điểm kết thúc; nhưng nếu lần ngược dòng, đó lại là một câu chuyện kéo dài qua nhiều vùng đất.

Ở phía biển của xã Bình Châu, những con tàu đánh cá, bến neo đậu và hoạt động mua bán thủy sản tạo nên một diện mạo rất khác với rừng hay suối khoáng nóng thường được nhắc đến khi nói về vùng đất này. Nơi người dân quen gọi là Cảng cá Bình Châu cũng gắn với tên Bến Lội trong các tài liệu quản lý nghề cá, lưu giữ một phần đời sống biển đã hình thành và tiếp diễn qua nhiều năm.

Giữa vùng rừng ven biển Bình Châu, có một hiện tượng tự nhiên đã khiến tên Bình Châu được biết đến từ rất lâu trước khi những khu nghỉ dưỡng hiện đại xuất hiện: nước nóng từ lòng đất. Hàng chục điểm nước khoáng nóng lộ thiên, có nơi đạt nhiệt độ khoảng 80°C, tạo nên một không gian đặc biệt giữa rừng, cách Biển Đông không xa.